Кіріспе

Тайбэй экономикалық және мәдени өкілдігі (ТЭКРО), Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі (ТЭКО), Тайбэй өкілдігі (ТРО) немесе Тайбэй миссиясы деп те аталады. Бұл Қытай Республикасының (ҚР, көбінесе Тайвань деп аталады) сыртқы істерді және консулдық қызметтерді жүзеге асыру үшін, Қытай Халық Республикасымен (ҚХР, көбінесе Қытай деп аталады) ресми дипломатиялық қатынас орнатқан нақты елдердегі де-факто елшілік немесе консулдық мекемесі болып табылады. ҚХР ҚР-дың тәуелсіз мемлекет ретіндегі заңдылығын мойындамайды және ҚР бақылауындағы аумақтарды өзінің біртұтас аумағының бөлігі деп санайды. «Бір Қытай» саясаты талап етеді, ҚХР-мен дипломатиялық қарым-қатынас орнатуды көздейтін кез келген ел, ең алдымен ҚР-мен барлық ресми қарым-қатынастарды үзуі керек. The Fletcher Forum of World Affairs журналының мәліметінше, «Тайвань үкіметін мойындамау, ҚХР-мен ресми дипломатиялық қарым-қатынас орнатудың алғы шарты болып табылады, бұл басқа үкіметтерді Пекин мен Тайбэйдің арасынан таңдауға мәжбүр етеді». Осының салдарынан, бұл елдер толыққанды дипломатиялық мойындаусыз, екіжақты қарым-қатынастарды жүзеге асыру мақсатында, толыққанды елшілік немесе консулдық орнына тек ӨКК-нің өкілдік кеңселерін құруға рұқсат береді. Фиджи (2023 жылы атауы өзгертілді), Папуа-Жаңа Гвинея, Оман, Сомалиленд (2020 жылы ашылды), АҚШ және Жапониядан басқа, бұл мекемелер «Тайбэй» қалалық атауын қолданады және «Тайвань», «Қытай Республикасы» немесе тіпті «Ұлтшыл Қытай» (Суық соғыс кезеңінде биліктегі Гоминьтан партиясының атымен аталған) терминдерін қолданбайды, себебі «Тайбэй» термині Тайваньның ҚХР-мен теңдес ел екенін немесе «Екі Қытай» – ҚХР және ҚР бар екенін білдірмейді, соның арқасында тәжірибелі дипломатияны құруға кедеріс тудырмай, Тайвань мәселесін айналып өтуге болады. Литва 2021 жылы Литвадағы Тайвань өкілдігі деп атау арқылы бұл дәстүрді бұзды. Жауап ретінде ҚХР Литваның Пекиндегі елшілік қызметкерлерін шығарып жіберді және дипломатиялық қарым-қатынастарды уәкілдік мәртебесіне төмендетті. ТЭКРО-лардың мақсаты – «екіжақты сауда, инвестициялар, мәдениет, ғылым және технология алмасуын және ынтымақтастығын, сондай-ақ өзара түсіністікті арттыру», сонымен қатар, шетелдегі тайваньдықтарға визалар мен паспорттар беру сияқты, жалпы азаматтық қызметтерді көрсету болып табылады. АҚШ-тағы ТЭКРО-лар экстерриториалдық сияқты көптеген дипломатиялық артықшылықтарға ие, консулдық қорғауды қамтамасыз етеді және олардың қызметкерлері дипломатиялық иммунитетке ие. Басқа елдер де Тайваньда өзара өкілдік кеңселер құрады, мысалы, Тайваньдағы Америка институты, Тайбэйдегі Канада сауда кеңсесі және Жапония-Тайвань алмасу қауымдастығы.

Тарих

1971 жылы ҚХР-дың Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылдануынан кейін көптеген елдер Пекиндегі үкіметпен дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға кірісті, соның салдарынан Тайбэйде орналасқан Нанкин негізді ҚХР Үкіметімен дипломатиялық қарым-қатынасты тоқтатты. Дипломатиялық қарым-қатынастары тоқтаған елдермен сауда және мәдени байланыстарды сақтау үшін Тайвань осы елдерде өкілдіктер құрды, көбінесе бұрынғы елшіліктерінің орнына. 1990 жылдарға дейін осы кеңселердің атаулары елден елге айтарлықтай өзгеше болды, әдетте "Тайвань" немесе "Қытай Республикасы" туралы ешқандай сілтеме жасалмай, оның орнына "Шығыс Азия", "Алыс Шығыс" немесе "Еркін Қытай" деп аталды. Олар өздерін сауда, туризм, мәдениет немесе ақпаратпен айналысатын "орталықтар" немесе "офистер" деп таныстырды, осылайша Сыртқы істер министрлігінің қызметкерлері жұмыс істегеніне қарамастан, олардың жеке және ресми емес мәртебесін көрсетті. Мысалы, Жапонияда бұрынғы ҚХР елшілігі 1972 жылы "Шығыс Азия қатынастары қауымдастығы" (AEAR) деп өзгертілді. Малайзияда 1974 жылы Куала-Лумпурдағы Бас консулдық жабылып, "Алыс Шығыс саяхат және сауда орталығы" деп аталатын кеңсе құрылды. Филиппинде Маниладағы бұрынғы елшілік 1975 жылы құрылған "Тынық мұхиты экономикалық және мәдени орталығымен" алмастырылды. 1980 жылы ол "Алыс Шығыс сауда кеңсесі" деп аталды. 2019 жылдан бастап "АҚШ істері жөніндегі Тайвань кеңесі" деп аталды. Ұлыбританияда Тайваньды 1963 жылы құрылған "Еркін қытай орталығы" өкілдік етті. Батыс Германияда ол 1972 жылы құрылған Büro der Fernost Informationen ("Алыс Шығыс ақпарат кеңсесі") арқылы өкілдік етілді. Испанияда 1973 жылы құрылған кеңсе "Сунь Ятсен орталығы" (Centro Sun Yat sen) деп аталды. Нидерландыда бұл кеңсе "Алыс Шығыс сауда кеңсесі" деп танылды. Лондондағы "Еркін қытай орталығы" да "Тайпей өкілдігі" деп аталды. 1994 жылдың қыркүйегінде Клинтон әкімшілігі Вашингтондағы CCNAA кеңсесін "Тайпей экономикалық және мәдени өкілдік кеңсесі" деп атауға болатынын жариялады. 1989 жылдың басында Маниладағы "Тынық мұхиты экономикалық және мәдени орталығы" "Филиппиндегі Тайпей экономикалық және мәдени кеңсесі" болып өзгерді. 1991 жылы Австралияның Канберра қаласында 1988 жылы құрылған "Тайвань маркетинг қызметі" кеңсесі, Сидней мен Мельбурндағы "Алыс Шығыс сауда компаниясы" кеңселермен бірге "Тайпей экономикалық және мәдени кеңсесі" атанды. Басқа атаулар әлі де қолданылуда; мысалы, Мәскеудегі миссия ресми түрде "Тайпедегі Мәскеу экономикалық және мәдени үйлестіру комиссиясының Мәскеудегі өкілдігі" деп аталады, Нью-Делидегі миссия "Тайпей экономикалық және мәдени орталығы" деп танылады. Преториадағы миссия "Тайпей байланыс кеңсесі" деп аталды. Папуа-Жаңа Гвинея мен Иорданиядағы миссиялардың ресми атауларын өзгертуге соңғы болып келді, екеуі де "Тайпей экономикалық және мәдени кеңсесі" деген атауды қолданады.

TECRO АҚШ-та

Бастапқыда Солтүстік Америка істерін үйлестіру кеңесі (CCNAA) деп аталған Вашингтондағы CCNAA кеңсесінің атауы ("елшілік") 1994 жылы Клинтон әкімшілігінің Тайвань саясатын қайта қарауының нәтижесінде "Тайпей экономикалық және мәдени өкілдігі" (TECRO) деп өзгертілді. 2019 жылдың 24 мамырында Тайвань "Солтүстік Америка істері жөніндегі үйлестіру кеңесінің" "АҚШ істері жөніндегі Тайвань кеңесі" деп қайта аталғанын хабарлады. 2020 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың БҰҰ-дағы елшісі Келли Крафт Нью-Йорктегі Тайпей экономикалық және мәдени кеңсесінің бас директоры Джеймс К.Ж. Лимен кездесті, ол шілде айына дейін Тайваньның Сыртқы істер министрлігінің бас хатшысы болды. Бұл Тайваньның жоғары лауазымды өкілі мен Біріккен Ұлттар Ұйымындағы АҚШ елшісі арасындағы алғашқы кездесу болды. Крафт өзінің Лимен Тайванның БҰҰ-да белсенділігін арттыруға АҚШ қалай көмектесе алатынын талқылағанын айтты, сондай-ақ 2019 жылдың желтоқсанында Тайваньдан келген электрондық хабарламаға сілтеме жасады, онда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) Қытайдағы жаңа, өте жұқпалы COVID-19 вирусының адамнан адамға таралу қаупі туралы ескертуді назарға алмағанын көрсеткен. 1992 жылы Жапония AEAR атауын TECRO-ға өзгертуге рұқсат берді.

Гонконг

Гонконгта 1966 жылдан бастап Тайваньды «Чунг Хва саяхат қызметі» өкілдік етті, бұл Пекинге наразылық тудырмау үшін таңдалған атау еді. 2011 жылдың 20 шілдесінде Тайвань мен Пекин арасындағы қарым-қатынастардың жақсаруына байланысты атау ресми түрде Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі деп өзгертілді, бұл оны әлемдегі Қытай Республикасының басқа өкілдіктерімен үйлесімді етті.

Макао

Макаода 1989 жылдан 1999 жылға дейін Тайваньды "Тайпей сауда және туризм кеңсесі" өкілдік етті, бұл Тайваньның 1966 жылғы 3 желтоқсандағы оқиғаның салдарынан Гоминьдан Макаодан қуылғаннан кейін Макаодағы алғашқы ресми өкілдігі болды. 1999 жылдан 2011 жылға дейін Тайвань "Тайпей экономикалық және мәдени орталығы" арқылы өкілдік етті. 2012 жылдың 13 мамырында атау ресми түрде Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі деп өзгертілді.

Біріккен Корольдіктегі ТРО

1950 жылы Ұлыбритания Қытай Республикасын мойындаудан Қытай Халық Республикасын (ҚХР) мойындауға көшті, бірақ Тамсуидегі Ұлыбритания консулдығын сақтап қалды, арқылы осы консулдық Ұлыбритания консулдық және саудаға қатысты қызметтерін жалғастырды. 1972 жылғы наурыз айында Ұлыбритания мен ҚХР арасындағы қарым-қатынас елшілік деңгейіне көтерілгеннен кейін консулдық жабылды, ал 1980 жылғы маусым айында консулдықтың ғимараты мен жері Тайвань үкіметіне қайтарылды. Тайвань үкіметінің Ұлыбританиядағы кеңсесі 1963 жылдың қыркүйегінде құрылды және сол кезде ол «Тайвань еркін орталығы» деп аталды.

Тайбэйдегі дүниежүзілік өкілдіктер

Төменде TECRO/TRO-лар орналасқан елдер мен аймақтар тізімі келтірілген.

G20 елдері

Аргентинадағы Тайбэй сауда және мәдени кеңсесі Мигель Цао

Австралиядағы Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Эллиотт Чарнг

Бразилиядағы Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Чанг Цун че

Канададағы Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Уинстон Чен

Франциядағы Тайбэй өкілдігі У Чжи чунг

Германиядағы Тайбэй өкілдігі Шиех Джи вей

Индонезиядағы Тайбэй сауда кеңсесі Джон С. Чен

Үндістандағы Тайбэй экономикалық және мәдени орталығы Тьен Чун кванг

Италиядағы Тайбэй өкілдігі Ли Син инг

Жапониядағы Тайбэй экономикалық және мәдени өкілдігі (Taipei Economic and Cultural Representative Office in Japan) Франк Хсие

Мексикадағы Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Карлос Ляо

Мәскеудегі Тайбэй-Мәскеу экономикалық және мәдени ынтымақтастық координациялық комиссиясының өкілдігі Чен Чун шен

Сауд Арабиясындағы Тайбэй экономикалық және мәдени өкілдігі Лин Джин Джонг

Оңтүстік Африка Республикасындағы Тайбэй байланыс кеңсесі Оливер Ляо

Кореядағы Тайбэй миссиясы (Taipei Mission in Korea) Дэниел Дианн вен Танг

Түркиядағы Тайбэй экономикалық және мәдени миссиясы Джеймс Чен

Ұлыбританиядағы Тайбэй өкілдігі Винсент Яо

АҚШ-тағы Тайбэй экономикалық және мәдени өкілдігі Александр Юи

Басқа елдер

Ел немесе аймақОфис атауыӨкіліВебсайт Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Австрияда Катарина Чан Тайбэй сауда кеңсесі Бахрейн Корольдігінде Майкл Чен Тайбэй өкілдігі Еуроодақта және Бельгияда Тун Куо Ю Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Брунейде Дарсалам Ванесса Ши Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Чилиде Сильвия Лиу Тайбэй сауда кеңсесі Богота, Колумбияда Франсиска Ю. Т. Чан Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Прагада, Чехияда Ке Лян Жуэй Тайбэй өкілдігі Данияда Ли Шиинг Джоу Тайбэй сауда кеңсесі Роландо Чуанг Тайбэй сауда кеңсесі Фиджиде Пол Чен Тайбэй өкілдігі Финляндияда Джанет Чанг Тайбэй өкілдігі Грецияда Шерман С. Куо Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Гуамда Пол Инь Лин Чен Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Гонконгта Джеймс Чу Тайбэй өкілдігі Будапештте Лю Ши Чжун Тайбэй өкілдігі Ирландияда Ян Цзу Пао Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Тель-Авивте Эбби Я Пинг Ли Тайбэй өкілдігі Кот-д’Ивуарда Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Иорданда Исмаил Мэ Тайбэй сауда өкілдігі Кувейт мемлекетінде Лю Куо Хсин Тайбэй миссиясы Латвия Республикасында Энди Чин Тайвань өкілдігі Литвада Констанс Х. Ван Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Макаода Лу Чан Шуй Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Малайзияда Ло Ю Чжун Тайбэй сауда және экономикалық өкілдігі Улан-Баторда Ян Синь И Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Мьянмада Чжан Цзюнь Тайбэй өкілдігі Нидерландта Джеймс Ли Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Жаңа Зеландияда Чарнг Ии Ли Тайбэй сауда кеңсесі Нигерия Федералды Республикасында Морган Чао Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Маскат, Оманда Лиао Кан Мин Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Папуа Жаңа Гвинеяда Бен Ван Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Перуда Франсиска Ю Тз Чан Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Филиппинде Лин Сон Хуан Тайбэй өкілдігі Польшада Чен Мин Чен Тайбэй экономикалық және мәдени орталығы Португалияда Хэр Цзян Гуэн Тайбэй өкілдігі Сингапурда Тун Чен Юань Тайбэй өкілдігі Братиславада Дэвид Нан Ян Ли Тайвань өкілдігі Сомалиленд Республикасында Аллен С. Лу Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Испанияда Жозе Мария Лиу Тайбэй миссиясы Швецияда Даниэль Ляо Тайбэй мәдени және экономикалық делегациясы Швейцарияда Лю Банг Зых Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Таиландта Тун Чен Юань Тайбэй сауда кеңсесі Дубай, БАӘде Сами Чанг Тайбэй экономикалық және мәдени кеңсесі Вьетнамда Ричард Р. С. Ши