Кіріспе

Калифорния штатындағы тау тізбегі, АҚШ

Санта-Ана таулары – АҚШ-тың Оңтүстік Калифорния жағалауындағы қысқа түбек тәрізді тау тізбегі. Олар Лос-Анджелес алқабының оңтүстік-шығысына қарай шамамен 98 километрге (61 миль) созылады және көбінесе Оранж және Риверсайд округтерінің шекарасы бойымен орналасқан.

Бағасы мен шекаралары

Ақабаның солтүстігінде Уиттиер жарылысы мен Санта-Ана каньоны басталады, оның арқылы Санта-Ана өзені ағып өтеді. Каньонның солтүстігінде Лос-Анджелес және Сан-Бернардино округтеріндегі кішкентай Чино-Хиллз жатыр. Саддлбек қырқасы – бұл жотадағы ең биік шың. Санта-Анадан шамамен 20 миль (32 км) шығысқа қарай орналасқан Саддлбек, Оңтүстік Калифорнияның көп бөлігінен көрінеді. Саддлбектің оңтүстігінде Трабуко шыңы, 4613 фут (1406 м); Лос Пинос шыңы, 4510 фут (1375 м) және Ситон шыңы, 3273 фут (998 м) орналасқан. Эльсинор шыңы, 3575 фут (1090 м) Эльсинор көліне батысқа қарай орналасқан Эльсинор таулары деп аталатын кішірек жотаға кіреді. Сан-Матео шыңы 3591 фут (1095 м) осы жотаның ең жоғары нүктесін көрсетеді. Маргарита шыңы, 3189 фут (972 м); және Редонда Меса, 2825 фут (861 м) Санта-Маргарита тауларының бөлігі болып табылады, бұл Санта-Ананың кішірек жотасы, ол Камп-Пендлтон және Фаллбрукке дейін созылады. Эльсинор тауларының оңтүстік-шығысында Санта-Роза платосы орналасқан, оның атындағы Ранчо Санта-Роза бұл жерді бір кезде қамтыған. Платоның оңтүстік шетінде базальтпен қапталған таулардан тік жар құлап жатыр, ол шығыста Месса де Бурродан Сандия Крикке дейін шамамен 500 футтан, батыста Авеналока Месадан Де Луз Крикке дейін 1800 футқа дейін төмендейді. Жардың етегінен бастап, Де Луз, Сандия Крик және одан төмендегі басқа да каньондар мен таулар оңтүстікке қарай Санта-Маргарита өзеніне дейін созылады. Жота шамамен Санта-Маргарита өзенінде аяқталады. Жотаның көп бөлігі Кливленд ұлттық орманның Трабуко рейнджерлік округіне кіреді, бірақ кейбір бөліктері әлі де екі ғасырлық ранчоларға тиесілі: Ирвин ранчосы (алғашқыда Йорба отбасының Ранчо Ломас де Сантьяго деп аталған) және Ранчо Миссия Вьехо (алғашқыда Ранчо Миссия Вьежа деп тіркелген).

Су жолдары

Санта-Ана тауларында жыл бойы немесе жылдың көп бөлігінде ағатын бірнеше биік тау өзендері бар, бірақ бұл су арналары тау етегінен шыққаннан кейін уақытша сипатқа ие. Таудың батыс беткейінен бастау алатын негізгі өзендер Тынық мұхитына құяды; оларға Петерс Каньон шайымы, Серрано Крик, Сан-Диего Крик, Алисо Крик, Трабуко Крик, Сан-Хуан Крик және Сан-Матео Крик жатады. Таудың солтүстік бөлігін Санта-Ана өзені анықтайды, ол Сан-Бернардино тауларында шамамен 80 шақырымдай шығысқа қарай басталады. Сантьяго Крик таудың солтүстік бөлігінің көп бөлігін суландырады және Оранж қаласының орталығына жақын Санта-Ана өзеніне құяды. Таудың солтүстік-шығыс жағынан ағатын сулар Темескал Крикке құяды, ол солтүстікке қарай Санта-Ана өзеніне немесе ара-тұра Санта-Ана өзеніне ағып жататын Эльсинор көліне құяды. Таудың оңтүстік-шығыс ұшы Санта-Маргарита өзенімен белгіленген, ол да Санта-Ана тауларының шығысынан басталып, оңтүстік-батысқа қарай Тынық мұхитына ағады. Таудың оңтүстік-шығыс жағынан ағып түсетін сулар Санта-Маргарита өзенінің саласы – Мурриетта Крикке құяды. Ирвин көлі – Ориндж округындағы ең ірі тұщы су қоймасы, ол Вилла Паркіне жақын орналасқан. Көл Сантьяго бөгетінің арқасында пайда болған, ол Сантьяго Крик суын тоқтатады.

Климат

Климаты Жерорта теңіздік, жазда ыстық және құрғақ, қыста салқын және ылғалды. Жылдық жауын-шашын мөлшері 3000 футтан (910 м) жоғарырақ таулы аймақтарда 20-30 дюйм (500-760 мм) құрайды, ал жағалау жазығында орташа көрсеткіш 13-16 дюйм (350-400 мм). Жауын-шашынның көп бөлігі қараша мен наурыз айлары аралығында жауады. Батыс (жағалық) беткей шығыс беткейге қарағанда көбінесе ылғалдырақ болады. Ең биік шыңдарда қыс айларында қар жауады.

Адамзат тарихы

Тауларға атауларын 1769 жылғы 26 шілдеде, Әйін Ана мерекесі күні таулардың етегінде кемпінг құрған Гаспар де Портола экспедициясының мүшелері берген. Портола сапар жасаған кезде Санта-Ана аймағында үш негізгі ежелгі халықтар өмір сүрген: солтүстікте Тонгва, батыста Ачачемен және шығыста және оңтүстікте Пайомковишум. Бүгінгі күні бұл аймақта бірнеше тарихи орындар сақталған. Калифорнияның тіркелген тарихи ескерткіштеріне Black Star Canyon-дағы үнді ауылының орны, заңнан тыс Хуан Флорес атымен аталатын Флорес шыңы, Карбондейл және Сильверадо кеншілер қалаларының орны, сондай-ақ Хелена Моджесканың үйі кіреді. Санта-Роза ранчосының Морено және Мачадо адобы Санта-Роза платосының экологиялық қорығында орналасқан. Бикс Плейс, әлі де сол отбасының меншігіндегі шағын үйдің іргесі де осы жерде. Таулар 1831 жылы Black Star Canyon-да Пуху ауылының халқына жасалған қырғынның орны болды.

Флора

Калифорния Флористикалық провинциясының бір бөлігі ретінде Санта-Ана тауларында ерекше табиғи (өсімдік) қоғамдастықтарында өсімдік түрлерінің алуан түрлілігі кездеседі, оның ішінде жағажайлық шалфей бұтасы, шапарал, жағалаулық орман, оңтүстік еменді орман, тасты тік жар, көктемгі су тобы, аңғарлық шөп даласы және жабық конуслы таулық қылқан жапырақты орман. Мадронның ең оңтүстіктегі өсіп тұрған орындарының бірі Трабуко каньонында табылады. Плезантс шыңының маңында түйінды қарағайдың тоғайлары кездеседі. Биік жерлерде үлкен конус тәрізді Дуглас шыршасы мен Коултер қарағайы өседі. Аралық Марипоза лилиясы, жүрек тәрізді жапырақты сальвия (Текате кипарисімен байланысты) және шоколад лилиясы сияқты сирек гүлдерді табу қиын. Иісті сальвиялар, кең жапырақты мәңгі жасыл бұталар мен ағаштар, көп жылдық шоқша шөптер, суккуленттер (Дудлея түрлері), және өрттен кейін гүлдейтін өсімдіктер қиын-қайдағы жерде өседі. Көптеген папоротниктер, оның ішінде ірі қылыш тәрізді папоротниктер, ағаштардың астында және өзендердің жанында, әсіресе биік жерлерде кездеседі.

Фауна

Мұнда жануарлар дүниесінің таңғаларлық түрлерін кездестіруге болады, соның ішінде тау арыстаны, елік, бобкат, койот, сұр түлкі, американдық барс, сақиналы мысық, иісуслик, батыс сұр күмісқұйрық, ұзын құйрықты мысық, қара аяқты орманшы, кенгуру тышқан, жартастарда қоныстанған құстар, дақшыл сұңқар, батыс көл бақасы, болатбас, жағалау мүйізді кесіртке, кем дегенде Белл виреосы, алтын бүркіт, тау кептер, каньон жұлқыны, дақты жасыл жылан, Тынық мұхитының діңгек жыланы, қарапайым патша жыланы, гофер жыланы, батыс қоршау кесірткесі, арройо жабағы, батыс шпалақ аяқты жабағы, Калифорния ағаш бақасы, Калифорнияның бауырлас көбелегі, Афонопельма тарантулының әртүрлі түрлері және тағы да көптеген түрлер. Санта-Ана тауларында соңғы Калифорниялық гризли аюы 1908 жылы атып өлтірді. Бұрын бұл аймақта сұр қасқыр, антилопа, Калифорния кондоры және мүмкін ягуар да кездескен.

Минералдар

Бұл аймақта бірнеше минералдар өндірілген, бірақ ешқайсысы да аса табысты болған жоқ. 1870 жылдан бері жиналған коммерциялық ресурстарға қорғасын, күміс, қалайы және мырыш сияқты металдар, сондай-ақ саз, көмір, гипс және әктас сияқты минералдар кірді.

Көлік

Таулар шығыстағы Инланд Империя аймағы мен батыстағы Оранж округінің жұмыс орталықтары арасында табиғи тосқауыл құрайды. Аймақтарды тек бір автокөлік жолы – Риверсайд тас жолы (Мемлекеттік жол 91), ақылы Футхилл және Шығыс көлік дәлізі (Мемлекеттік жол 241) және екі жолақты Ортега тас жолы (Мемлекеттік жол 74) байланыстырады. Санта-Ана өзені арқылы Санта-Ана тауларының оңтүстігіндегі және Чино төбелерінің солтүстігіндегі асудан өтетін 91-ші тас жолы Калифорниядағы ең қысылған бағыттардың бірі болып табылады. Осы себепті, Санта-Ана таулары арқылы автомобиль жолының туннелін қазу жөнінде бірнеше ұсыныс жасалды, бірақ миллиардтаған доллар тұратын бұл идея қоршаған ортаны қорғаушылар мен жер сілкінісі қаупі бар аймақтағы шығындар мен қауіпсіздік туралы алаңдаған басқалардың сынына ұшырады. 91-ші тас жолы Калифорниядағы ең қысылған бағыттардың бірі болса, 74-ші тас жолы штаттың ең қауіпті тас жолдарының бірі ретінде белгілі. 241-ші мемлекеттік жол Миссион-Вьеходан басталып, Санта-Ана тауларының етегімен жүреді және 133-ші және 261-ші мемлекеттік жолдармен бірігеді. Тас жол 91-ші мемлекеттік жолымен қиылыста аяқталады.