Кіріспе

Әскери алдау операциясы

Екінші дүниежүзілік соғыстағы алдау операциясы

1944 жылғы Нормандияға түсуге дейінгі жалпы алдау стратегиясы – «Бодигард» операциясының бөлігі ретінде одақтас елдер жүзеге асырған «Фортитуд» әскери алдау операциясы. «Фортитуд» екі ішкі жоспарға бөлінді: «Солтүстік» және «Оңтүстік». Оның мақсаты – неміс жоғарғы басшылығын басып кіру орны туралы жаңылыстыру болды. «Фортитуд» 1943 жылдың соңында Лондондық Бақылау бөлімінің Ops (B) басшысы Ноэль Уайлд пен Джон Беван ұсынған жоспарлардың негізінде қалыптасты. 1944 жылдың қаңтар айындағы алғашқы түзетулер Германияның назарын Кале аймағына аудару ниетімен Оңтүстік Англияда әскерлерді жинауды ұсынды. Монтгомеридің R Force алдау штабының басшысы полковник Дэвид Стрейнджвейс бұл тәсілге риза болмады. Ол бастапқы жоспарды кеңінен сынап, нәтижесінде «Фортитуд» алдауын қайта жазып, оны одан да сенімді қауіп-қатер етіп көрсетуге бағыттады. «Фортитуд» жоспарларының екеуі де (Эдинбургте және Оңтүстік Англияда орналасқан) Норвегияға («Фортитуд Солтүстік») және Па-де-Кале («Фортитуд Оңтүстік») қауіп төндіретін көшпелі армиялар құруды қамтыды. Операцияның мақсаты – Остің назарын Нормандиядан ауыстыру және 6 маусымдағы түсуден кейін немістерді түсудің тек алдау шабуылы болғанына көндіріп, күштерді келтіруді кешіктіру болды.

Өмірбаян

Фортитуда Нормандияға қону операциясы – «Бодигард» одақтастардың жалпы алдау стратегиясының маңызды бөлігі болды. «Бодигардтың» басты мақсаты – немістердің Нормандиядағы әскер күшін арттырмауына кепілдік беру және одақтастардың басқа аймақтарға шабуыл жасайтындай әсер қалыптастыру еді. Бұл операция Еуропа майданында кең ауқымды алдау шараларын қамтыды, ал «Фортитуда» операциясы – неміс жоғарғы бас қолбасшылығын (Oberkommando der Wehrmacht) материктік аймаққа жасалатын шабуылдардың нақты мақсаттарына сендіруге бағытталған басты күш-жігерді білдірді. Одақтастардың алдындағы мәселе – Францияның Еуропаның материгіне шабуыл жасау үшін ең қолайлы орын болып табылатыны еді. Сондықтан одақтас жоғарғы бас қолбасшылығының неміс қорғанысын жаңылыстыру үшін шектеулі географиялық аймағы ғана болды. Одақтас десант күштеріне қолбасшылық еткен Монтгомери кез келген шабуылдың ең маңызды факторы – жағалаудағы плацдармды толыққанды майданға айналдыру мүмкіндігі екенін білді. Оның қол астында неміс құрамаларының 60-қа жуығына қарсы 37 дивизиясы ғана болды. Демек, кез келген алдау неміс жоғарғы бас қолбасшылығын одақтастардың Нормандияға барлық күштерін жұмылдырмағанына, ал көптеген құрамаларын резервте қалдырғанына сендіруі керек еді. «Фортитуда» операциясы Ұлыбританиядан Батыс Еуропаның әртүрлі аймақтарына шабуыл жасау туралы қауіп тудыруға бағытталған. Жоспар ақырында Солтүстік және Оңтүстік деп екіге бөлінді. Оңтүстік «Фортитуда» операциясы одақтастардың Ла-Манш арқылы өтуіне байланысты жаңсақтық тудыруға бағытталған, ал Солтүстік «Фортитуда» операциясы Шотландиядан ұйымдастырылып, Норвегияға қауіп төндірді. Мұндай ауқымды алдау үшін MI5, MI6, SHAEF (Ops B арқылы) және қарулы күштер сияқты көптеген ұйымдардың күшті ұйымдастыруы мен қатысуы қажет болды. Әртүрлі алдау агенттіктерден алынған ақпарат Лондондық Бақылау бөлімі арқылы жиналып, бағытталды. Бұл тәсілді жақсы ұйымдастыру үшін Стрэнджуэйс іске асыру кезеңдерін «Quicksilver» кодолық атымен белгіленген алты кішіжоспарға бөлді. 1943 жылы ұқсас операция кезінде «Тиндалл» операциясы Эдинбург қаласында штаб-пәтері орналасқан, құрамында британдық төртінші армиясы бар, ойдан шығарылған әскери құрама құрылды. «Фортитуда» операциясында да сол күшті пайдалануды жалғастыру туралы шешім қабылданды. Оңтүстік әріптесінен айырмашылығы, бұл алдау негізінен жалған радиохабарламаларға негізделді, өйткені неміс барлау ұшақтарының Шотландияға тосқауылсыз жетіп, ақпарат жинауы мүмкін емес деп есептелді. 1941 жылы Морей-Фертке қонғаннан кейін берілген қос агенттер Матт пен Джефф аймаққа әскерлердің келуі туралы жалған ақпаратты хабарлады. Британдық БАҚ футбол есептері немесе үйлену тойы туралы хабарлар сияқты жалған ақпаратты тарату арқылы жұмыс істеді, бұл ақпараттар әскерлерге жеткізілді. «Фортитуда-Норд» операциясы өте сәтті болды, 1944 жылдың көктемінде Гитлер Норвегияға 13 армия дивизиясын орналастырды. 1944 жылдың көктемінде британдық коммандостар Норвегияға шабуыл жасауға дайындық жүргізіп, шабуылдар жасады. Олар кеме қатынасы және энергетикалық инфрақұрылым сияқты өнеркәсіптік нысандарды, сондай-ақ әскери бекіністерді жойды. Бұл солтүстік теңіздегі теңіз қызметінің күшеюімен және бейтарап Швецияға саяси қысыммен бірге жүрді.