Кіріспе
1944 жылы Францияда одақтас әскери операциясы. Эпсом операциясы, сондай-ақ Одонның бірінші шайқасы деп белгілі, 1944 жылдың 26-30 маусымы аралығында Нормандия шайқасы барысында Екінші дүниежүзілік соғыста британдықтар жүргізген шабуыл болды. Шабуылдың мақсаты – неміс басқан Каен қаласын батыс жағынан айналып алып, жаулап алу болды. Бұл одақтастардың маңызды міндеті еді, ол операция «Оверлорд» – Солтүстік-Батыс Еуропаға одақтастардың шабуылының алғашқы кезеңінде жүзеге асырылу тиіс болған. Оң жақтан қорғауды қамтамасыз ету үшін «Мартлет» операциясынан кейін, Эпсом операциясы 26 маусым күні таңда бастауға ниеттенді, 15-ші (шотланд) жаяу әскер дивизиясының бөлімшелері жылжымалы артиллериялық оқ жауынның артынан жылжуда. Англиядағы нашар ауа райының салдарынан бомбалау қолдауы соңғы сәтте тоқтатылды, сондықтан операцияның көп бөлігінде әуе көмегі сирек болды. 31-ші танк бригадасының сүйемелдеуімен 15-ші (шотланд) дивизия тұрақты түрде ілгеріледі және бірінші күнінің соңына қарай неміс бекіністерінің көп бөлігін басып алды, бірақ флангтарды қамтамасыз етуде қиындықтар сақталды. Келесі екі күндегі өзара қымбат шайқастарда Одон өзенінен өтпелі бекініс алынды және тактикалық маңызы бар нүктелерді жаулап, 43-ші (Уэссекс) жаяу әскер дивизиясын жоғары көтерілу арқылы оны кеңейтуге күш салынды. 30 маусымда неміс қарсы шабуылдарынан кейін, өзеннен өткен британдық күштердің бір бөлігі кері тартылып, басып алынған аумақ консолидацияланды, бұл операцияны аяқтады. Екі тарап та көптеген жарақаттарға ұшырады, бірақ Нормандиядағы одақтас қолбасшысы генерал Бернард Монтгомериден айырмашылығы, генерал-фельдмаршал Эрвин Роммель шайқастан кейін резервке бөлімдерді шығара алмады, себебі олар фронтты ұстап тұруға қажет болды. Британдықтар бастаманы сақтап, келесі екі аптада бірнеше рет шабуыл жасады және шілде айының ортасында «Шарнвуд» операциясы кезінде Каенді жаулап алды. Эпсом операциясының мақсаты мен жүргізілуі туралы түсініктемелер әртүрлі, бірақ Нормандиядағы күштердің тепе-теңдігіне тигізген әсері туралы жалпы келісім бар. Немістер шабуылды тоқтатты, бірақ осы үшін барлық күштерін жұмсады, соның ішінде Нормандияға жаңадан келген екі танктік дивизияны, олар Байо маңындағы одақтастардың позицияларына шабуыл жасауға арналған еді.
Operation Epsom, also known as the First Battle of the Odon, was a British offensive in the Second World War between 26 and 30 June 1944, during the Battle of Normandy. The offensive was intended to outflank and seize the German occupied city of Caen from the west, an important Allied objective, in the early stages of Operation Overlord, the Allied invasion of north west Europe. Preceded by Operation Martlet to secure the right flank of the advance, Operation Epsom began early on 26 June, with units of the 15th (Scottish) Infantry Division advancing behind a rolling artillery barrage. Air cover was sporadic for much of the operation, because poor weather in England forced the last minute cancellation of bomber support. Accompanied by the 31st Tank Brigade, the 15th (Scottish) Division made steady progress and by the end of the first day had overrun much of the German outpost line, although some difficulties remained in securing the flanks. In mutually costly fighting over the following two days, a foothold was secured across the River Odon and efforts were made to expand this, by capturing tactically valuable points around the salient and moving up the 43rd (Wessex) Infantry Division. By 30 June, after German counter attacks, some of the British forces across the river were withdrawn and the captured ground consolidated, bringing the operation to a close. Many casualties were suffered by both sides but unlike General Bernard Montgomery, the Allied commander in Normandy, Generalfeldmarschall Erwin Rommel was unable to withdraw units into reserve after the battle, as they were needed to hold the front line. The British retained the initiative, attacked several more times over the following two weeks and captured Caen in Operation Charnwood in mid July. Interpretations of the intention and conduct of Operation Epsom differ but there is general agreement concerning its effect on the balance of forces in Normandy. The Germans contained the offensive but only by committing all their strength, including two panzer divisions just arrived in Normandy, which had been intended for an offensive against Allied positions around Bayeux.
Өмірбаян
Операция «Оверлорд» британдық Екінші армияны (генерал-лейтенант Майлз Демпси) Каенді басып алуға және Каеннің оңтүстік-шығысына дейін Каумон-л’Эвентеден алдыңғы шеп құруға бағытталды. Мақсат – әуежайлар үшін кеңістік алу және Шербур шайқасында күрес жүргізіп жатқан АҚШ-тың Бірінші армиясының сол қанатын қорғау еді. Британдық армияның №1 бұйрығының толық мәтінінен (I корпустың Операциялық бұйрығы №1, WO 171/258) үзінді: Каенді және оның төңірегін басып алу Екінші армияға Оңтүстікке қарай Фалезге шабуыл жасау үшін қолайлы бағыт беруге мүмкіндік береді, одан кейін Аргентанға және Тукс өзеніне қарай жылжу үшін оны тоғыс нүктесі ретінде пайдалануға болады. Жағалаудағы тығырылғандықтан, бронетехникалық қолдаудың кешігуіне және қалаға баратын жолдағы мықты бекітілген неміс позицияларына шабуыл жасауға күш жұмсауға мәжбүр болғандықтан, 3-ші жаяу әскер дивизиясы D күні Каенге күшпен шабуыл жасай алмады және 21-ші танк дивизиясы оны тоқтатты. Неміс күштерінің қосымша келгенінен кейінгі шабуылдар сәтсіз аяқталды. Тікелей шабуылдан бас тартып, 7 маусымда «Перч» операциясы – I және XXX корпустардың қысқышпен шабуылы – Каенді шығыс және батыстан қоршау үшін басталды. Орн көпірінен Оңтүстікке қарай шабуыл жасаған I корпусы 21-ші танк дивизиясымен тоқтатылды, ал Каеннің батысындағы XXX корпусының шабуылы Тилли-сюр-Сеуллдің алдында «Панцер-Лер» дивизиясымен тоқтатылды. «Панцер-Лерді» кері шегінуге немесе капитуляциялауға мәжбүр ету және операцияларды серпіліспен ұстап тұру үшін 7-ші бронетанкті дивизияның бөлігі Каумон маңындағы неміс қорғаныс шебіндегі саңылаудан өтіп, Виллерс-Бокажды басып алды. Виллерс-Бокаж шайқасы 7-ші бронетанкті дивизияның алғы шебінің қаладан қашуына әкелді, бірақ 17 маусымда «Панцер-Лер» де кері шегінуге мәжбүр болды және XXX корпусы Тилли-сюр-Сеуллді басып алды. 7-ші бронетанкті дивизияның тағы бір шабуылы және басқа да шабуылдық операциялар 19 маусымда Англия бұғазындағы қатты дауыл салдарынан тоқтатылды. Дауыл үш күнге созылып, одақтастардың күшін одан әрі баяулатты. Теңізде болған десанттық кемелердің және кемелердің көпшілігі Ұлыбританиядағы порттарға қайтарылды; сүйретілетін баржалар мен басқа да жүктер (Малберри портына арналған жүзбелі жолдарды қоса алғанда) жоғалып кетті, ал 800-ге жуық кеме шілдедегі көктемгі су тасқынына дейін Нормандия жағалауында қалды. Орн көпірінен британдық VIII корпустың (генерал-лейтенант Ричард О’Коннор) бастап, Каенді шығыстан айналып өтуді жоспарлаған екінші шабуыл – «Дредноут» операциясын жоспарлау басталды. О’Коннор жерді зерттегеннен кейін наразылық білдіргенінен кейін «Дредноут» тоқтатылды, ал Эвресиге шабуыл жасау мүмкіндігі қарастырылды, бірақ Монтгомери немесе Демпси оны қабылдамады. Соғыстан кейінгі интервьюде Честер Уилмотқа Демпси 18 маусымда Монтгомериге жоспарланған операцияны тоқтатуға ниеттенгенін айтқанын мәлімдеді. 19-22 маусым аралығындағы ауа райы одақтас авиациясын жерге отырғызды, ал немістер әуе шабуылдарынан тынығуды пайдаланып, қорғанысын жақсартты. Жаяу әскерлік позициялар миналық далалармен қоршалды, ал 70-ке жуық 88 мм-лік зеңбіректер Каенге жақындау жолдарын қорғайтын тікенектер мен ормандарға орнатылды.
Possession of Caen and its surroundings would give the Second Army a suitable staging area for a push south to capture Falaise, which could be used as the pivot for a swing left to advance on Argentan and then towards the Touques River. Hampered by congestion in the beachhead, which delayed the deployment of its armoured support and forced to divert effort to attack strongly held German positions along the route to the town, the 3rd Infantry Division was unable to assault Caen in force on D Day and was stopped short by the 21st Panzer Division. Follow up attacks failed as German reinforcements arrived. Abandoning the direct approach, Operation Perch—a pincer attack by I and XXX Corps—was launched on 7 June, to encircle Caen from the east and west. I Corps, striking south out of the Orne bridgehead, was halted by the 21st Panzer Division and the attack by XXX Corps west of Caen was stopped in front of Tilly sur Seulles by the Panzer Lehr Division. To force Panzer Lehr to withdraw or surrender and to keep operations fluid, part of the 7th Armoured Division pushed through a gap in the German front line near Caumont and captured Villers Bocage. The Battle of Villers Bocage led to the vanguard of the 7th Armoured Division being ambushed and withdrawing from the town but by 17 June, Panzer Lehr had also been forced back and XXX Corps had taken Tilly sur Seulles. Another attack by the 7th Armoured Division and other offensive operations were abandoned when a severe storm descended on the English Channel on 19 June. The storm lasted for three days and further delayed the Allied build up. Most of the convoys of landing craft and ships already at sea were driven back to ports in Britain; towed barges and other loads (including of floating roadways for the Mulberry harbours) were lost and 800 craft were left stranded on Normandy beaches until the spring tides in July. Planning began for a second offensive, Operation Dreadnought, from the Orne bridgehead by the British VIII Corps (Lieutenant General Richard O'Connor), outflanking Caen from the east. Dreadnought was cancelled following objections from O'Connor after studying the ground and an attack towards Évrecy was considered and rejected, either by Montgomery or Dempsey. In a postwar interview with Chester Wilmot, Dempsey claimed that he told Montgomery that he was going to cancel the proposed operation on 18 June. The weather from 19 to 22 June grounded Allied aircraft and the Germans took advantage of the respite from air attacks to improve their defences. Infantry positions were protected with minefields and c. 70 88 mm guns were dug into hedgerows and woods covering the approaches to Caen.
Жоспар
20 маусымда Гитлердің бұйрығымен, армия тобы B-нің қолбасшысы фельдмаршал Эрвин Роммельге Каумонт-ль-Эвенте (Каумонт) және Сен-Ло қалалары арасында одақтастарға қарсы қарсы шабуыл жасау тапсырылды. Мақсаты – американдық және британдық әскерлер арасында дәліз жасау, 7 маусымда британдықтар басып алған Баеу қаласын және одан әрі жағалауды қайта басып алу. Бұл міндетке төрт СС танк дивизиясы мен бір Heer танк дивизиясы бекітілді. Шабуылды II СС танк корпусы бастауы тиіс болды, құрамында жақында Шығыс майданнан келген 9-шы СС танк дивизиясы «Хоэнштауфен» және 10-шы СС танк дивизиясы «Фрунсберг» болды. 1-ші СС танк дивизиясы «Лейбштандарте СС Адольф Гитлер», 2-ші СС танк дивизиясы «Дас Райх» және 2-ші танк дивизиясы шабуылға қолдау көрсетуге тиіс болды. Бұл құралымдарда қолданылатын танктердің көп бөлігі Panzer IV және Panther болды, сондай-ақ штурмгешютц (шабуылдық зеңбіректер) және Tiger танктерімен толықтырылды. Panther және Tiger – соғыстағы ең қауіпті және жақсы қорғалған неміс бронетехникасының бірі еді. 18 маусымда Монтгомери Демпсиге Каенді басып алу мақсатымен жаңа қос қанатты шабуылды бастауға директива берді. Алғашқы жоспар бойынша I және XXX корпус Каеннің батысында төрт күн бойы шабуылдауға тиіс болды, ал 22 маусымда VIII корпус Орн көпірінен шығысқа қарай негізгі шабуылды бастауға тиіс еді. Бірақ VIII корпустың Орн көпірінің кішкентай периметріне жинала алмайтыны тез анықталды, сондықтан келесі күні жоспар қайта қарастырылды. Алдын ала операция негізгі шабуылға үш күн бұрын жүргізілуі керек еді. 51-ші (Highland) жаяу әскер дивизиясына (I корпус) 21-ші танк дивизиясының бөлімшелерін ауыстыруға жол бермеу үшін Орн көпірінен оңтүстікке қарай шабуыл жасауға бұйрық берілді. «Мартлет» операциясы «Эпсомнан» бір күн бұрын 49-шы (Батыс атты әскер) жаяу әскер дивизиясы мен 8-ші бронетанкті бригадасы (XXX корпус) VIII корпустың оң жақ фланкін қамтамасыз ету үшін, оңтүстік-батыстағы биік жерді басып алу арқылы басталуы керек еді. «Эпсом» операциясындағы басты рөл жаңадан келген VIII корпусына жүктелді, құрамында 60 244 адам болды. VIII корпус шабуылды 3-ші канадтық жаяу әскер дивизиясы басып алған жағажайдан бастайды. Операция төрт кезеңнен тұрады, соңғы мақсаты – Каеннің оңтүстігіндегі Бреттевиль-сюр-Лайзе маңындағы биік жер. VIII корпусы 736 зеңбірек, үш крейсер және «The Royal Air Force» мониторынан оттық қолдау алатын еді. Корольдік әуе күштері 250 бомбалаушымен алдын ала бомбалауды және одан кейін жақыннан әуеден қолдау көрсетуді қамтамасыз етуге тиіс болды. Шотландияның 15-ші (Шотландия) жаяу әскер дивизиясы шабуылды бастайды. Бірінші кезеңде («Gout» кодымен) олар Сент-Манвиу және Шё ауылдарын басып алуға тиіс болды. Екінші кезеңде («Hangover») дивизия Одон өзенінің бірнеше өткелдерін және Муен және Гренвилль-сюр-Одон ауылдарын басып алуға жылжуға тиіс болды. Егер алғашқы кезеңде қарсылық әлсіз болса, 11-ші бронедивизия Одон өзенінің үстіндегі көпірлерді жылдам басып алатын еді. Алғашқы екі кезеңде 43-ші (Уэссекс) жаяу әскер дивизиясы 28 маусымда «берік база» құру үшін бастапқы сызықта қалуға тиіс болды. Үшінші кезеңде («Impetigo») 43-ші дивизия Одонның солтүстігіндегі барлық шотландтық жаяу әскерін алмастыру үшін алға жылжиды. Содан кейін 15-ші дивизия өзеннің арғы жағына жиналып, бірнеше маңызды ауылдарды басып алып, көпір басын кеңейтеді. «Goitre» кодымен аталған соңғы кезеңде 43-ші дивизияның бөлімдері өзенді кесіп өтіп, алынған аумақты ұстап тұрады, ал 15-ші дивизия көпір басын кеңейтуді жалғастырады. 11-ші бронедивизия Орн өзенінен өтіп, Бреттевиль-сюр-Лайзеге соңғы мақсатына жетуге тырысады. 4-ші бронетанкті бригада, 11-ші бронедивизияға қосылған болса да, корпустың фланкін қорғау үшін Одон мен Орн арасындағы операциялармен шектелді және қажет болған жағдайда батысқа немесе Каенге қарай шабуыл жасауға мүмкіндік алады. VIII корпусының шабуылының сәттілігіне байланысты I корпус «Aberlour» және «Ottawa» кодтық аттарымен екі қолдау операциясын бастайды. Біріншісінде 3-ші жаяу әскер дивизиясы, канадтық жаяу әскер бригадасының қолдауымен, Каеннің солтүстігіне шабуыл жасайды; екіншісі 3-ші канадтық жаяу әскер дивизиясы мен 2-ші канадтық бронетанкті бригаданың Карпике ауылы мен әуежайын басып алуға бағытталған әрекеті болады. Бастапқыда 22 маусымға жоспарланған «Эпсом» операциясы адам және материал жетіспеушілігін жою үшін 26 маусымға дейін кейінге шегерілді. Алғашқы қарсылық 12-ші СС танк дивизиясы «Гитлерюгенд» («Гитлер жастары»), 21-ші танк дивизиясының бөлімдері мен «Panzer Lehr» дивизиясынан күтілді.
Мартлет операциясы
23 маусымда 51-ші (Highland) жаяу әскер дивизиясы 152-ші (Highland) жаяу әскер бригадасымен шабуыл жасады. Таулық жаяу әскер таң атпай тұрып, артиллериялық оқ жаудырмай, неміс гарнизонын күтпеген жерден шапты да Сент-Онорин-ла-Шардронет ауылына қарай жылды. Таңертең 21-ші танк дивизиясының Kampfgruppe von Luck тобы қарсы шабуыл жасады, бірақ түске дейін ауыл британдықтардың бақылауына көшті. VIII корпус Орн көпірінен әрі шабуылға дайындалып жатқанда, таулық жаяу әскердің табысы неміс назарын және күштерін бөліп алды. 25 маусымда сағат 04:15-те 49-шы (Батыс атпен жүру) жаяу әскер дивизиясы 8-ші бронетанкті бригада және 250 зеңбірекпен қолдау көрсетіп, "Мартлет" операциясын Панцер Лер және 12-ші СС танк дивизияларының қосылған жеріне қарсы бастады. Бірінші мақсат – Фонтенэй-ле-Песнель ауылы күні бойы шайқасқа түсті, бірақ немiс әскерлерiнің қарсыласуы оны басып алуға кедерес келтірді. Танктермен қолдау көрсетілген жаяу әскер батальоны ауылды батыс жағынан айналып өтіп, Тессел Вуд орманшасының бақылауын алды, онда бірнеше неміс қарсы шабуылына тап болды. Бұл шабуылдар британдық артиллериясының атысы мен әуе күшінің көмегімен тойтарылды. Түнге қарай 49-шы дивизия Раурейге жетпеді, VIII корпустың оң жақ фланкі неміс қолында қалды. "Мартлет" операциясы I СС танк корпусын келесі күні қарсы шабуылға шығу үшін 12-ші СС танк дивизиясының қалған танктерін XXX корпусының майданына жөнелтті. Түнде Фонтенэй-ле-Песнельдегі неміс әскері майдан шебін түзеу үшін шегінді, ал 49-шы дивизияның жаяу әскерлері таң атқанға дейін ауылды басып алды.
26 маусым
Жаман ауа райы 26 маусымда Эпсом операциясының басталуына кедергі келтірді, майдан даласындағы жаңбыр жерді батпақты еткен еді. Ұлыбритания аумағында таңғы сағаттарда тығыз тұман болды, соның салдарынан ұшақтар жерге қондырылып, бомбалау тоқтатылды. Нормандияда орналасқан 83-ші RAF тобы операция бойында әуеден қолдау көрсетті. 49-шы (Батыс Райдинг) жаяу әскер дивизиясы 06:50-де Мартлет операциясын жаңартты, бірақ VIII корпустың көп бөлігі артиллериялық қолдауын негізгі операцияға аударды. Неміс әскері британдықтардың ілгерілеуін баяулатты, содан кейін бронетехникалық қарсы шабуылға көшті. Бұл бастапқыда табысқа жетті, бірақ британдық бронетехникасы алға жылжып, екі тарап шектеулі аумақта дуэльдескенде тоқтатылды. Түстен кейін британдықтардың ірі шабуылға шыққаны туралы хабар алған 12-ші SS Panzer дивизиясының SS Standartenführer Курт Мейері қарсы шабуылды тоқтатып, танк роталарына Раурайдың оңтүстігіндегі бастапқы позицияларына қайтуға бұйрық берді. Күндізгі уақыттың қалған бөлігінде 49-шы дивизия ілгерілеуге қол жеткізіп, ақырында Раурайдың солтүстігінде тоқтады. 07:30-да 15-ші (Шотландия) жаяу әскер дивизиясының 44-ші (Төмендік) және 46-шы (Жоғарғы) жаяу әскер бригадалары, 31-ші танк бригадасының қолдауымен 344 зеңбіректен атылған артиллериялық оқтардан кейін бастапқы позицияларынан шықты. 46-шы бригада бастапқыда бронетехникалық қолдаусыз ілгеріледі, себебі Le Mesnil Patry ауылының миналар мен жасырын құрылғыларға толы аймағын айналып өту кезінде танктері ауылдың жанындағы миналы далаларды басып өтуге мәжбүр болды. Глазго Хайлендерлерінің 2-ші батальоны жеңіл қарсылыққа тап болды, ал Камерондардың 9-шы батальоны 12-ші SS Panzer дивизиясының гренадерлеріне тап болды, олар артиллериялық оқтардан кейін атыс ашты. Сағат 10:00-де танктерімен қайта біріккен екі батальон түске қарай бастапқы мақсаттарын – Cheux және Le Haut du Bosq-ты бақылау үшін күресті. 44-ші бригада шағын өзенде пулеметтен атыс болғанға дейін аз қарсылыққа тап болды, содан кейін неміс қарсылығы күшейді. 08:30 мен 09:30 аралығында Корольдік шотландтық фузилерлерінің 6-шы және Корольдік шотландтардың 8-ші батальондары алғашқы мақсаттарына – Sainte Manvieu және La Gaule-ге жетті. Көптеген қолға-қол соғысқаннан кейін олар ауылдарды түске дейін басып алғандықтарына сенді, бірақ кейін неміс әскерінің қалдықтары әлі де қарсылық көрсетіп тұрғанын анықтады. 12-ші SS және 21-ші Panzer дивизиясының танктері мен жаяу әскерлері Sainte Manvieu-ді қайтару үшін екі қарсы шабуыл жасады, бірақ көптеген артиллериялық оқтардың көмегімен олар кері қайтарылды. Осы аванпост желісінің бөлігіндегі негізгі неміс қарсылығы 26-шы Panzergrenadier полкінің I батальонының бір бөлігінен болды, олардың көп бөлігі жойылды және дивизиялық пионерлік батальон. Раурайдағы немістер, ол күні бұрын басып алынбаған еді, британдық бригадаларға артиллериялық оқтармен және жанама танк атысымен нұсқау берді, бұл Cheux-та айтарлықтай шығынға және қирауға әкелді. 12:50-де 11-ші бронетанкті дивизияның барлау полкінің эскадрильясына, Cheux-тың солтүстігінде, Одонға қарай ілгерілеуге бұйрық берілді, дивизияның бронетанкті бригадасының көпірлерге шабуылға дайындалуына байланысты. Ауылға жақын миналы далалар, көшелерді бөгеп тұрған қирандылар және танктарға шабуыл жасаған неміс әскерлерінің салдарынан полк 14:00-ге дейін ілгерілеуге қол жеткізе алмады. 14:30-да эскадрилья Cheux-тың оңтүстігіндегі биікке жетті, онда олар Раурай аймағынан 12-ші SS Panzer дивизиясы жіберген жиырма IV танктері, 3-ші ротаның 101-ші ауыр SS Panzer батальонынан Tiger танктері және 21-ші Panzer дивизиясының танктері шабуылдады. 11-ші бронетанкті дивизияның танктері де келді, бірақ неміс қарсылығы одан әрі ілгерілеуді тоқтатты және күнінің соңында дивизия жиырма бір танкты жоғалтты. 18:00-де 15-ші (Шотландия) жаяу әскер дивизиясының 227-ші (Таулық) бригадасы шайқасқа жіберілді. Гийландшылар дивизияның қалған бөлігін қолдап, соғысып, кейінге қалдырылды және 2-ші батальонның тек екі ротасы ғана алға жылды. Олар түнгі сағат 21:00-де Colleville-дің солтүстік шеттеріне кірді, бірақ көп ұзамай неміс қарсы шабуылдарынан өздерін кесіп тастады. Көп ұзамай бір рота қашып шығып, батальонға қосылды. Британдықтардың шабуылын тоқтату үшін сол түні фельдмаршал Роммель II SS Panzer корпусының барлық қол жетімді бөлімшелеріне көмек көрсетуді бұйырды.
27 маусым
Түнде шабуылдар болмағандықтан, неміс қолбасшылығы британдық шабуылды тоқтатуға қол жеткізді деп сенді. 27 маусымның таңертеңгі сағаттарында II СС танк корпусына Баеға қарсы шабуылға дайындықтарын қайта бастауға бұйрық берілді. Британдықтардың оң жағында I СС танк корпусы 80 танкпен қарсы шабуылға шықты, бірақ артиллерия отымен шашыратылып, 49-шы (Батыс Райдинг) жаяу әскер дивизиясының танкіге қарсы пушкаларына тап болды. Содан кейін олар VIII корпустың қанаттарын қорғауға қайта кірісті. 49-шы дивизия 27 маусымда сағат 16:00-де Раурейді басып алды, бұл 12-ші СС танк дивизиясымен қаһармандық күрес нәтижесінде болды. Неміс күштері VIII корпустың ілгерілеуінен ауыстырылды, ал Раурейдің құлауы немістерге маңызды бақылау нүктесінен айырылды, бірақ олар оңтүстіктегі биік жерлерді бақылауда ұстады. Эпсомға 227-ші (Гайленд) жаяу әскер бригадасының 10-шы батальоны 04:45-те қайтадан шабуыл жасады. Черчилль танктерінің қолдауымен батальон Гаврдағы Одон өткеліне ие болуға ниеттенді. Гайлендтіктер дереу 12-ші СС танк дивизиясының бөлімдерінен күшті қарсылыққа ұшырады және артиллериялық қолдауға қарамастан, күні бойы алға жылжамады, бұл екі тарапқа да ауыр шығын әкелді. 07:30-да 227-ші Гайленд бригадасының 2-ші батальоны, Аргилл және Сатерленд жоғарғы жаяу әскерлері Барон-сюр-Одон ауылының солтүстік-батысындағы Турмовильдегі Одон өткелін басып алуға бағытталған шабуылға шықты. Неміс күштері Гайлендтік жаяу әскерлерімен ұсталып, 23-ші гусарлардың қолдауымен Аргилл және Сатерленд жоғарғы жаяу әскерлері салыстырмалы түрде оңай Коллвиллге жетті. Бірақ ондағы шағын неміс гарнизоны 88 мм-лік пушкалармен қолдау көрсетіп, британдықтарға көптеген шығын келтірді және оларға ауылды түске дейін басып алуға мүмкіндік бермеді. Батальон шамамен 17:00-де Турмовильдегі көпірді басып алып, көпір басын құрды. 19:00-ге дейін 23-ші гусарлардың екі толыққан емес эскадрильясы және 8-ші батальонның ротасы Одонды көпір басына өтіп, орналасты. 15-ші (Шотландия) жаяу әскер дивизиясының қалған бөлігі Чё және Сент-Манвиу маңында 43-ші (Уэссекс) жаяу әскер дивизиясымен ауыстырылды. 214-ші жаяу әскер бригадасының 5-ші батальоны Чё қаласының шетіне келгенде, шотландтық жаяу әскерінің кетіп қалғанын және бос қалған позицияны 12-ші СС танк дивизиясының гранадерлері басып алғанын анықтады. Позицияны қайта басып алу үшін күрескеннен кейін, 09:30-да батальон 2-ші танк дивизиясының алты "Пантера" танкысынан қарсы шабуылға ұшырады. Шабуыл Чё қаласына еніп, бірнеше британдық танкіге қарсы пушкалар жойылды, бірақ соңынан қайтарылды. 2-ші танк дивизиясының одан әрі шабуылдары тоқтатылды, бірақ бүкіл майдан "кішкентай шайқастардан тұрды". Таңертең және түстен кейін шотландтық жаяу әскері мен 4-ші және 29-шы бронетанкті бригадалар Одонның солтүстігіндегі кеңістікті кеңейтіп, Аргилл және Сатерленд жоғарғы жаяу әскерлерінің артқы жағын қамтамасыз етті. Кешкі сағаттарда 159-шы жаяу әскер бригадасының (11-ші бронетанкті дивизия) сарбаздары жүк көліктерімен тар "Шотландия дәлізінен" Турвиллге жеткізілді, онда олар көпір басын нығайту үшін Одонды жаяу өтіп, көпір басына қосылды. Түнде Kampfgruppe Weidinger, 2-ші СС танк дивизиясының 2500 сарбаздан тұратын шайқас тобы майданға келді және Panzer Lehr дивизиясының басқаруына берілді.
28 маусым
28 маусымның таңертеңгісінде 1-ші СС танк дивизиясының «Фрей» шайқас тобы фронтқа жетіп, 12-ші СС танк дивизиясының басқаруына берілді. 08:10-да 7-армия қолбасшысы генерал Фридрих Доллманн СС обергруппенфюрері Пол Хаузерге II СС танк корпусын Чёудің оңтүстігіне қарсы шабуылға жөнелтуге бұйрық берді. Хаузер қарсы шабуылды келесі күнгі дейін бастау мүмкін емес екенін мәлімдеді, өйткені оның көп бөлімдері әлі майданға жетпеген болатын. Роммель мен Герд фон Рундштедт (ОБ Батыс) Гитлермен келісімге қатысуға кеткендігіне және жағдайды білмейтіндігіне байланысты Доллманның күтпеген өлімі неміс басшылығын жағдайсыз қалдырды. Хаузер 15:00-де 7-армия қолбасшысы болып тағайындалды, ал Вилли Биттрих оны II СС танк корпусының қолбасшысы ретінде алмастырды. (Хаузерге корпусты келесі таңға дейін басқаруды жалғастыру ұсынылды.) Роммель Нормандияға оралғанша Хаузер басқыншылық аймағының жоғарғы қолбасшысы болады. 17:00-де басқару құрылымы тағы өзгерді; Хаузердің 7-армиясы американ армиясына қарсы шабуыл майданына жауапты болады, ал «Panzer Group West» (генерал Гейр фон Швеппенбург) ағылшын-канад күштеріне қарсы шабуыл майданына жауапты болады. 05:30-да 15-ші (шотланд) жаяу әскер дивизиясының бөлімдері, танк қолдауымен, Гренвиль-сюр-Одон ауылын басып алу үшін жаңа шабуылға көшті. Артиллериялық оқ жаудырғаннан және жақын арадағы көшедегі шайқастан кейін шотландтар ауылды 13:00 сағатқа дейін басып алды; неміс қарсы шабуылдары жасалды, бірақ олар тойтарылды. 06:00-де немістер британдықтарды қысып алу мақсатымен екі күшті фланголық шабуылдар жасады. Шығыс флангдағы «Фрей» шайқас тобы 21-ші танк дивизиясының «Panzer IV» танктерімен қолдау көрсетіп, Одонның солтүстігіне шабуыл жасады. Олар Муэн және Турвиль ауылдарына жетті, бірақ британдықтар Чё бағытынан қарсы шабуыл жасады, нәтижесінде күні бойы қаһарлы шайқастар болды. «Фрей» шайқас тобы Муэн ауылын басып алды, ал британдық қарсы шабуылдар, танктердің қолдауымен, одан әрі ілгерілеуді тоқтатты, бірақ ауылды қайтарып ала алмады. Британдық күзетшілер Марселетті ішінара бос қалдырды, неміс фронты Карпикеге қарай шегінді. Батыс флангда «Kampfgruppe Weidinger» «Panther» танктерімен қолдау көрсетіп, Бреттевильетті, Гренвиль-сюр-Одонды және соңында Мондренвиллді қайта басып алуға тырысты. Британдық қорғаушылар (Бреттевильетте және 110-шы биіктікте: 1-ші батальон «Тайнсайд шотландтықтар», 11-ші батальон «Дурхам жеңіл жаяу әскері» (49-шы (Батыс атты әскер) жаяу әскер дивизиясы) және 4-ші/7-ші драгун гвардиясы (8-ші бронетанктік бригада). Гренвиль-сюр-Одон және Ле-Вальтруде: 7-ші батальон «Сифорт-Гайлендтер», 9-шы батальон «Камерондар» (шотландтық мылтықтар) және 9-шы Корольдік танк полкі.) өздерінің позицияларын ұстап тұрды, жоғалған жерді қайтару үшін жергілікті қарсы шабуылдар жасады және ақырында неміс шабуылы тоқтатылды, «Kampfgruppe Frey» жетекші бөлімдерімен байланысуға жақын болды. Одонның оңтүстігінде, 09:00-де «Аргилл» және «Сазерленд» таулықтары Гавр ауылының солтүстігіндегі көпірді басып алу үшін көпірден шықты. Ауыл мен көпір шотландтардың қолына тигенге дейін кешке дейін ауыр шайқастар болды. 11-ші бронетанктік дивизияның жаяу әскерлері Барон-сюр-Одон ауылын басып алып, көпірдің басын кеңейтті, ал 23-ші гусарлар 112-ші биіктікке жаяу әскерлерімен бірге шабуыл жасады. Оның солтүстік беткейін басып алып, қорғаушыларды оның жотасынан ығыстырды, бірақ немістердің кері беткейде бекініп алғандықтан одан әрі ілгерілеуге мүмкіндік болмады. 12-ші СС танк дивизиясы бірнеше қарсы шабуылдар жасады, ал шаршаған гусарлар 15:00-де 3-ші Корольдік танк полкімен ауыстырылды, бірақ екі тарап та биіктікті толық бақылауға ала алмады. 11-ші бронетанктік дивизия күнінің соңына қарай оның беткейлерінде 40-қа жуық танкты жоғалтты және үш жағынан қоршалды, бірақ әскерлер позицияға жетіп, нығайтуға қол жеткізді.
29 маусым
Ұлыбритания мен Нормандияда ауа райы жақсарған кезде Хаузердің қарсы соққыға дайындықтары одақтас авиациясы мен артиллериясының үнемі шабуылдарына ұшырады, бұл шабуылдың басталуын түстен кейінге ықпалдады. VIII корпустың секторына келген неміс күштерінің саны және әуе барлау деректерінен О'Коннор немістер қарсы соққы ұйымдастырып жатыр деген күдікке келді. XXX корпусы әлі де солтүстікке қарай алыс болғандықтан, VIII корпустың оң жақ қанаты осал қалды, О'Коннор I корпустың шабуылдарын кейінге шегерді және VIII корпусты қорғануға көшті. Демпси, неміс радиохабарламаларының ULTRA тарапынан алынған шифрларын білгендіктен, қарсы шабуылдың жақындап келе жатқанын сезіп, О'Коннордың сақтық шараларын мақұлдады. VIII корпус шабуылға қарсы тұру үшін қайта ұйымдастыруға кірісті. Хаузердің дивизияларына жабдықтар жеткізілетін эшелондар Эврси–Нойерс-Бокаж–Вильерс-Бокаж аймағында орналасқан еді және таңертең мен түстен кейін RAF истребитель-бомбардировщиктерінің назарында болды; RAF 200-ден астам көлікті жойғанын мәлімдеді. VIII корпус сонымен қатар, сағат 08:00-де 43-ші дивизиядан 1-ші Ворчестершир полкінің батальоны артиллериялық оқ жаудырылғаннан кейін Муенге танксіз шабуыл жасады. Сағат 11:00-ге қарай батальон 1-ші СС танк дивизиясының танк-гренадиерлерін кері шегіндірді, ал 7-ші Сомерсет жеңіл жаяу әскері батальоны көтеріліп, Каен–Вильерс-Бокаж жолына бекінді. 43-ші дивизияның 129-шы бригадасы Барон-сюр-Одонның солтүстігіндегі өзеннен өтіп, оңтүстік жағалауын тазартудан бұрын Турвиль-сюр-Одон маңындағы ормандар мен бақшаларды шолып өтті. 15-ші дивизияның 44-ші бригадасы Одонға қарай жылжуға және Гавру көпірлерін ұстап тұрған күшпен байланысуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды, бұл позиция оқшауланды және 44-ші Корольдік танк полкінің батальоны Эврэцидің солтүстігіндегі 113-ші төбені басып алуға тырысқанда, 10-шы СС танк дивизиясымен шайқасып, алты танкты жоғалтты. 11-ші бронедивизияның бөлімдері 112-ші төбенің батысында Эсквей Нотр-Дамға шабуыл жасады, бірақ олар кері қайтарылды, ал 8-ші атқыштар бригадасы мен 3-ші Корольдік танк полкі төбенің оңтүстік беткейіне шабуыл жасап, немістерді одан ығыстырды. Хаузердің жоспары бойынша, 9-шы СС танк дивизиясы, сол жақ қанатын Kampfgruppe Weidinger қорғап, Одонның солтүстігіндегі британдықтардың шығып тұрған бөлігін кесіп өтуге тиіс болды, ал 10-шы СС танк дивизиясы өзеннің оңтүстігіндегі Гаврусты және 112-ші төбені қайтадан басып алуға тиіс болды. 9-шы СС танк дивизиясының шабуылы сағат 14:00-де, артиллерияның күшті қолдауымен басталды. Пантералар, Panzer IV және шабуылдық зеңбіректермен қолдау көрсеткен 19-шы және 20-шы СС танк-гренадиер полктері Гренвиллге, Ле-О-Боск және Ле-Вальтруға шабуыл жасады, мақсаты Чёге жету еді. Британдық рота басып алынды, ал танктер мен жаяу әскерлер Ле-Вальтруға еніп, онда танкке қарсы зеңбіректер ауылдағы төрт неміс танкын жойды, ал артиллериялық оқ олардың қолдаушы жаяу әскерлерін кері шегінуге мәжбүр етті. Грайнвиллдің сыртында шатасқан шайқас болды, кейде қолға-қол соғысқа дейін барды, ал танк-гренадиерлер британдық қарсы шабуылға ұшырағанға дейін тактикалық маңызды орманды басып алды. Танк-гренадиерлер Грайнвиллді де басып алғанын мәлімдеді, бірақ британдық дереккөздер мұны растамайды және түнгі уақытта британдық жаяу әскер ауылды бақылауға алды. Сағат 16:00 шамасында британдықтар барлау жұмыстарын жүргізіп жатқан 9-шы СС танк дивизиясының офицерін тұтқындады. Оның қолынан карта мен жаңа шабуылдар туралы мәліметтер бар дәптер табылды. Сағат 18:30 шамасында немістер оң жақ флангтағы 15-ші (Шотландия) жаяу әскер дивизиясына шабуыл жасады. Бір бөлім ауыстырылып жатқанда, шатасудың салдарынан неміс танктері мен жаяу әскерлері британдық қорғаныстан өтіп кетті, кейбір бөлімдер қатты қарсылыққа тап болғанға дейін алға жылжи бастады. Сағат 23:00-ге қарай 9-шы СС танк дивизиясының шабуылы тоқтатылды. Британдық шығыс флангқа қарсы қолдау шабуылдары жоспарланған еді, бірақ Carpiquet аймағында жиналған неміс танктерінің шоғырлануы RAF истребитель-бомбардировщиктерімен түстен кейін қатты бұзылып, шабуылдар орындалмады. 10-шы СС танк дивизиясы жоспардан тыс шабуылды сағат 14:30-да бастады. Күнінің басында болған қақтығыстардан кейін британдықтар күтіп тұрды, бірақ бес сағатқа созылған шайқастан кейін, Гаврусты қорғап тұрған шотландтық жаяу әскері ауылдың солтүстігіндегі көпірдің айналасындағы қалтаға кері шегінді. Артиллериялық бомбалау немістерді кері шегінуге мәжбүр етті, бірақ британдықтар ауылды қайтадан басып алмады. 113-ші төбені басып алу үшін Эврэци мен 113-ші төбені ұстау қажет болды, бірақ жеткілікті әскер болмады, сондықтан Демпси 29-шы бронебригадаға төбені тастап кетуге бұйрық берді. Раурай мен Одон арасындағы аймақты ұстап тұру үшін Демпси 29-шы бронебригаданы қараңғыда өзеннен солтүстікке көшірді, күтілетін неміс шабуылына дайын.
30 маусым
Битрих одақтастардың әуе көмегін алудан қашу үшін 29-30 маусым түнінде шабуылды қайта бастауды бұйырды. 9-шы СС танк дивизиясының 19-шы және 20-шы полктері қараңғыда Гренвилль-сюр-Одон мен Ле-Вальтруға қарсы шабуылдарын қайтадан бастады, бірақ Одонның солтүстігіндегі 11-ші бронетанк дивизиясына қарсы және британдық артиллерияның ауыр бомбалауына қарсы аз табысқа жетті. 01:20-да 10-шы СС танк дивизиясы 112-ші төбені көздеп қозғалды және таңертең ауыр артиллериялық оқ жаудырып, бос қалған британдық позицияларына шабуыл жасады. Британдықтардың кері шегінгенін білмей, 10-шы СС танк дивизиясының танктері мен жаяу әскерлері оңтүстік және оңтүстік-батыстан төбеге шабуылдады, ал 12-ші СС танк дивизиясы шығыс және оңтүстік-шығыстан шабуыл жасады. Қарсылыққа ұшырамағандықтан, түске дейін немістер төбені басып алды. Британдық қарсы шабуыл мен артиллериялық атыс Барон-сюр-Одонға жасалған келесі шабуылды тоқтатты. Битрих VIII корпусына қарсығы шабуыл әрекеттерін тоқтатты. Кешке Хаузер, 7-ші армияға қолбасшылық етіп, Роммельдің штабына қарсы шабуылдардың "жаудың табанды қарсыласуы" және одақтастардың қарқынды артиллериялық және теңіз артиллериялық атысы салдарынан уақытша тоқтатылғанын хабарлады. Осыны білмей, немістердің тағы шабуылдары күтілетінін ойлаған Демпси Эпсом операциясын тоқтатты. Фронт біртіндеп тынышталды, бірақ екі тарап та күннің қалған бөлігін бір-бірін қатты бомбалаумен өткізді. HMS Rodney соғыс кемесі неміс штабы орналасқан деп күдіктенген ауылдарды бомбалау арқылы көмектесті; кейінірек олардың бірі I СС танк корпусының штабына жайғасқан екені анықталды. Британдықтардың басқа шабуылдық қимылдары күтілмегендіктен, түстен кейін Гавру көпірлері тасталды, шотланд қорғаушылары Одон арқылы кері шегінді. 20:30-да неміс күштері үшін маңызды көлік орталығы болған Виллерс-Бокаж қаласы 250 RAF ауыр бомбалаушыларымен жойылды. Бомбалау арқылы неміс әскерлерін ұстау жоспарланған, бірақ онда тек француз азаматтары болды.
1 шілде
II СС танк корпусы 1 шілдеде қарсы шабуылға қайта кірісті, алдыңғы 24 сағаттың көп бөлігін қайта топтастыруға жұмсады. Британдықтар операцияны аяқтағанын білмей, және бұлтты ауа райы одақтастардың әуе қолдауына кедергі келтіргендіктен, Битрих 11-ші бронедивизияның Орна арқылы жылжуын тоқтату мүмкіндігі бар деп ойлады. Таң атқанға дейін 10-шы СС танк дивизиясы ауыр миномет және артиллерия отымен қолдау көрсетіліп, алға жылжыды. Немістер Барон-сюр-Одон ауылын жылдам басып алды, бірақ 31-ші танк бригадасы жасаған қарсы шабуыл түске дейін оны қайтарып алды. Күшті артиллериялық оқшашу 112-ші төбеден 10-шы СС танк дивизиясының басқа шабуылдарын тоқтатты, ал британдық күзетшілер кейіннен төбенің солтүстік беткейінде 300-400 қаза тапқан Panzergrenadierлерді тапты. 9-шы СС танк дивизиясы күні бойы Раурей мен Одон арасындағы британдық бекіністерін бұзуға тырысты. 2-ші СС танк дивизиясының Panzergrenadierлерімен күшейтіліп, алдын ала бомбалаудан кейін, 9-шы СС танк дивизиясының танктері мен жаяу әскері түтін қоршауында жылжып, британдық сыртқы қорғанысты бұзып өтті. Немістер Раурей алдындағы және оңтүстік-шығыстағы биік жерлердегі қосалқы бекіністерде тоқтатылды, бірақ кейбір әскерлер Haut du Bosq-қа дейін жетті. Күн бойы неміс шабуылдарына қарсы күшті артиллериялық оқ жаудырылды, нәтижесінде ешқандай табысқа қол жеткізілмеді. Кешкі сағаттарда британдықтар Шерман және от тастайтын Черчилль "Крокодил" танктерімен қарсы шабуыл жасап, бастапқы майдан шебін қалпына келтірді. Шабуыл екі тарапқа да ауыр шығын әкелді, отыз неміс танктері жойылды, көбінесе 49-шы (Батыс атты әскер) жаяу әскер дивизиясының күштерімен, ал 12-ші СС танк дивизиясының әскерлері таңертең кері қайтарылды, ал артиллериялық оқшашу басқа бөлімдердің шабуылдарын тоқтатты.
Талдау
Британдық шабуылға қарсы соңғы резервтерін жұмсауға мәжбүр болған Ромель 29 маусымда Гитлерден 7-армияға Сена өзеніне қарай соғыс қимылын бастауға рұқсат беруді сұрады. Бұл қадамды Францияның оңтүстігіндегі неміс әскерлері Сейн өзені бойында, Швейцария шекарасына қарай жаңа майдан сызығын құру үшін қайталады. Хаузер бұл ұсынысты ішінара қолдады, ол 30 маусымда Каеннен зейнетке шығуды ұсынды. Одон аңғарындағы шайқастардан күш алған Гитлер "көшпелі соғыстың дамуына жол бермеу керек" деп мәлімдеді және Нормандиядағы әскерлерін "агрессивті және тұрақты қорғаныс саясатына" міндеттеді. 2 шілдеде британдық патрульдер Одонның оңтүстігінде немістердің бекініп жатқанын хабарлап, алғашқы дәлелдерді алды. Екі күннен кейін түсірілген әуе суреттерінен көптеген жаңа қару-жарақ орналасқан жерлері көрінді, ал 8 шілдеде VIII корпустың қарсы тұрған неміс күштері бекініп алған. Екі жақ та тактикалық жағдайларын жақсартуға тырысқанда, кейбір жергілікті түзетулер жасалды және 12-ші СС танк дивизиясы 2 шілдеде Фонтейн-Этупефурды басып алды. Бірінші рет шайқасқа түскен VIII корпусы неміс қорғаныс позицияларын бұзып, алға жылжыды. Соңғы резервтерін салғандықтан, немістер британдық шабуылды тоқтату арқылы операциялық деңгейде қорғанысқа қол жеткізе алды. Британдықтар 4000-нан астам жарақат алды, бірақ бұл операция немістерге 3000-нан астам адам шығынын келтірді. Неміс командирлері қарулы күштерін жарақатталған жағдайда қарсы шабуылдарға бөлік-бөлік етіп жұмсауға мәжбүр болды. 120-дан астам неміс танктері жойылды, қалған күштердің ұйымдасқандығы бұзылды және олардың шабуылдық күші едәуір азайды. Оларды алмастыруға жеткілікті жаяу әскер дивизиясы болмағандықтан, танк дивизиялары қалпына келтіру үшін ажыратудың орнына алдыңғы қатарда қалуға мәжбүр болды. Стивен Харт 2007 жылы соғыстан кейінгі одақтас генералдардың естеліктері 1950 және 1960 жылдары ұлттық желілер бойынша дауларға әкелгенін, американдық тарихшылар Монтгомери мен ағылшын-канадтық күштердің әрекеттерін сынағанын, ал "Монтгомериді қолдайтындар" оларды жоққа шығаруға тырысқанын жазды. Сондай-ақ, осы кезеңде ұлттық ресми науқан тарихтары жарияланды, олар мұқият зерттелді, бірақ даулы мәселелердің егжей-тегжейлі сындық талдауларынан аулақ болды. 1980 жылдары ревизионист жазушылар одақтастардың кемшіліктерін қарастырды, ал 1990 жылдардың соңынан бастап екі түрлі ойлау мектебі ревизионистерді қайта қарастырды, кейбіреулері науқанды егжей-тегжейлі талдау арқылы ревизионисттік жұмысты кеңейтті, ал енді біреулері ағылшын-канадтық күштердің қолданған әдістері Нормандияда кездескен жағдайлар үшін дұрыс екенін көрсетуге тырысты. 1983 жылы Карло Д’Эсте британдықтардың шабуыл жасауы үшін ең қолайлы орын Орн көпірінен шығыс жақтан, одақтастардың бекінісінің шығыс шетінен болатынын жазды. Монтгомери, Демпси және О’Коннор шығыс жақтан шабуылды реалистік емес деп қабылдамады. Кейбір жазушылар Эпсомның мақсатын жерді иемдену үшін шабуыл ретінде сипаттады, бірақ 2004 жылы Эндрю Уильямс Ultra кодтарын шешу арқылы Монтгомери Роммельдің Баеға шабуыл жасау жоспарын білгенін және Эпсом оны алдын алуға бағытталғанын жазды. Честер Уилмот 1952 жылы операцияның мақсаты I СС танк корпусын және жаңадан келген II СС танк корпусын Каен маңында шайқасқа тарту болды деп жазды. Харт Монтгомери бастаманы ұстап, неміс броньды күштерінің АҚШ-тың бірінші армиясына қарсы батысқа қарай жылжуына немесе резервке қойылуына кедергі келтіргісі келгенін жазды. II СС танк корпусының келуі Эпсом операциясының катализаторы болды, ол бастаманы сақтап, неміс басшылығын VIII корпусына қарсы корпусты пайдалануға мәжбүр етті. Макс Хейстингс 1985 жылы жазғандай, "ешқандай саналы командир" "неміс қорғанысын бұзуға немесе кем дегенде жаудың едәуір шегінуіне себеп болмайынша" Эпсом сияқты үлкен шабуыл жасамайды. Карло Д’Эсте "шынғы мақсат Каенді айналып өту үшін қысқа шүберек қозғалысы болғанын жасыра алмайтынын" жазды. Ллойд Кларк: "Шайқас алаңында Эпсом, әрине, қорқынышты түрде теңдестіріліп аяқталды" деп жазды және Эпсом операциясының әсерін бағалауға Монтгомеридің ниеті туралы келіспеушілік кедергі келтіреді. Жазбаша бұйрықтарда Монтгомери Орн өзенінен өтуді және Каеннің оңтүстігіндегі биік жерлерді басып алуды талап етті, оған қорғаушылар кедергі жасады. Кларк жазғандай, жерді басып алудан гөрі стратегиялық маңызы бар жасырын мақсаттар болды. 1971 жылы Стивен Амброуз Эпсом жоспаннан ауытқуын және Д’Эсте Эпсомды "үлкен ниеттері орындалмаған операция" деп атап, оны "қасіретті сәтсіздік" деп сипаттады. 2004 жылы Саймон Трю және Стивен Бэдси британдық шайқас туралы "Эпсомның соңғы мақсаттарына жетпеуіне тоқтату үшін алты танк дивизиясы қажет болды" деп жазды, ал Майкл Рейнольдс 2002 жылы алты дивизияның қолдауы болмаса, британдық шабуыл мақсаттарына жетер еді деп жазды. Иан Даглиш 2007 жылы Эпсомның бастапқы тұжырымы сәтсіз аяқталғанын, бірақ шабуыл стратегиялық табысқа жеткенін жазды. Одон арқылы 11-ші броньды дивизияны кері тартып, резервке жіберу арқылы Екінші армия Каен маңында шабуыл қаупін қайта жаратты. Маусымның соңына қарай Нормандиядағы барлық неміс броньды күштері Екінші армия майданында шоғырланды. Милтон Шулман 1947 жылы маусымдағы екінші броньды қарсы шабуылдың жеңілісімен неміс басшылығы ең тиімді әскерлерін тастап кеткенін жазды, ал Рейнольдс операция британдықтар үшін қымбат болғанын, бірақ немістерге ауыр шығын келтіргенін жазды. 1945 жылы жарияланған VIII корпустың тарихында G. S. Джексон Эпсом өз мақсатына жетпегенін, бірақ "Монтгомеридің Нормандиядағы неміс армиясына қарсы жылдам және үзбей шабуылдар сериясының бөлігі ретінде Эпсомның маңызы айқын болады және оның аймақтағы одақтастардың соңғы табысына үлкен үлес қосып, күмәнсіз болды" деп жазды. Д’Эсте неміс армиясына келтірілген шығын "адам мен материал тұрғысынан ғана" екенін жазды. Терри Копп 2003 жылы жеңіс-жеңіліс критерийіне тым көп мән берілгенін, ал шығын-пайда тәсілі көбірек түсінік беретінін жазды. Немістердің позициядан ығыстырылғанда қарсы шабуыл жасау стандартты тәжірибесін сипаттай отырып, Копп немістер ауыстыруға болмайтын шығындарға ұшырағанын айтты: "22 шілдедегі мұндай қарсы шабуылдың нәтижесінде 10-шы СС дивизиясы Бон Репас–Эвреси жолына бақылауды қайта алды, жеңіс-жеңіліс тұрғысынан қарағанда бұл айқын жеңіс, бірақ кез келген шығын-пайда талдауында бұл немістердің жеңілісі". 2013 жылы Бакли 1 шілдеге қарай Одонның оңтүстігінде британдықтар бекініп, бірақ 112 төбесінен шегінгенін, бұл мүмкін тым ерте болғанын жазды. Немістер үздіксіз майданды сақтап қалды, бірақ резервтерін пайдалану арқылы, бұл Panzergruppe West жоспарлаған қарсы шабуылды бастауға мүмкіндік бермеді, бұл шабуылды одақтастардың үлкен табысына айналдырды, ұйымдастырылған от күшіне негізделген тозу стратегиясының бөлігі ретінде. Каеннен немістерді ығыстыруға жасалған әрекет ретінде қарастырылған операция сәтсіз аяқталды, бірақ Монтгомеридің стратегиясы тұрғысынан бұл қымбат жеңіс болды. Эпсом кезінде келтірілген зияннан неміс Нормандиясы ең қымбат шығынға ұшырады, бастама жоғалды және неміс қарсы шабуыл тактикасы одақтастардың от күшіне қарсы сәтсіз аяқталды, британдықтарға келтірілген шығыннан да артық шығынға ұшырады; неміс басшылық құрылымы және қорғаныс негізделген болжамдар жойылды.
Шығындар
Ллойд Кларк 15-ші (Шотландия) жаяу әскер дивизиясының 27 маусым мен 2 шілде аралығында 2331 адамнан зардап шеккенін, оның ішінде 288 адам қаза тапқан, 1638 адам жараланған және 794 адам жоғалып кеткенін жазды. Джон Бакли дивизияның зардаптарын 2700 деп көрсетті, оның ішінде 300 адам қаза тапты, бұл 1944 жылдың маусымынан 1945 жылдың мамырына дейін болған зардаптардың 25 пайызын құрайды, ал операциядағы басқа бөлімшелер 2500 адамнан зардап шекті. 11-ші бронетанктік дивизия мен 43-ші (Уэссекс) жаяу әскер дивизиясының құрбандары 1256 адамды құрады, оның ішінде 11-ші бронетанктік дивизияда 257 адам қаза тапты. 49-шы (Батыс атты әскер) жаяу әскер дивизиясы, 51-ші (Таулы) жаяу әскер дивизиясы немесе 8-ші бронетанкті бригадасы туралы Мартлет операциясы мен Эпсомға қолдау көрсету үшін жасалған шабуылдар бойынша мәліметтер жоқ. 26-30 маусым аралығында VIII корпус 470 адамнан қаза тапты, 2187 адам жараланды және 706 адам із-түзсіз жоғалып кетті. 1 шілдеде тағы 488 адам қаза тауып, жараланды, ал 227 адам із-түзсіз жоғалып кетті. Бұл сандар Мартлет операциясы мен Эпсомға қолдау көрсету үшін жасалған шабуылдарды есепке алмайды. Епсом шайқасында немістер 3000-нан астам адамнан зардап шекті; 9-шы СС танк дивизиясы 1145 адамнан, 10-шы СС танк дивизиясы 571 адамнан және 12-ші СС танк дивизиясы 1244 адамнан зардап шекті. Немістер 26 маусымнан 1 шілдеге дейін түн ортасына дейін 126 танкты жоғалтты, оның ішінде 41 «Пантера» және 25 «Жолбарыс» танктері болды. 2015 жылы Стивен Нейпир 125 неміс және 150 британдық танктың жоғалуы туралы жаңа мәліметтерді жариялады.
Кейінгі операциялар
Өсе келе қымбатқа түсетін статикалық қорғаныс неміс жоғары командасында дау-дамайларға әкелді. 1 шілде күні кешке Вильгельм Кейтельмен сөйлескенде Рундштедт: «Ақымақтар, бітіс жасаңыздар!» деді. Көп ұзамай Гюнтер фон Клюге оның орнын басып, Батыс майданының бас қолбасшысы болды. Гитлермен кампанияны қалай жүргізу керектігі туралы келіспеушіліктерге байланысты Швеппенбургтің орнын Генрих Эбербах Панцер тобының батыс командашысы етіп тағайындады. Тыныштық кезінде екі жақ та өздерінің орналасуын өзгертті. 53-ші (Уэльстік) жаяу әскер дивизиясы британдықтардың батысындағы 15-ші (Шотландиялық) жаяу әскер дивизиясын, ал 43-ші (Уэсекс) жаяу әскер дивизиясы әлі де Одонның көпір басын ұстап тұрған 11-ші бронетанкті дивизияның жаяу әскерін алмастырды. Немістер 277-ші жаяу әскер дивизиясын жеткізіп, ол 9-шы СС танк дивизиясын және 2-ші СС танк дивизиясының шайқас тобын алмастыра бастады. Бірнеше күннен кейін британдық Екінші армия Каенді алу үшін «Чарнвуд» операциясын бастады. Бұл бұрынғыда «Эпсом» операциясы ретінде жоспарланған, бірақ кейін «Виндзор» деп аталған Карпикетке жасалатын шабуылды да қамтыды. Фронталдық шабуыл кезінде қаланың солтүстік жартысы басып алынды, ал қалған бөліктері шілде айының үшінші аптасында «Атлантика» және «Гудвуд» операциялары барысында алынды. Одон аңғарындағы шайқастар жалғасты, 10 шілдеде VIII корпус «Юпитер» операциясын бастады. Оның мақсаты Барон-сюр-Одон ауылы маңындағы неміс күштерін кері тарту, 112-ші биіктікті қайтарып алу және Орна өзеніне қарай жылжу болды. «Гудвуд» операциясы өтетін аймақтан неміс назарын аудару үшін 15 шілдеде Одонның екінші шайқасы басталды. Бұл шайқас жорықтың ең қанды шайқастарының бірі деп есептеледі.
Жауынгерлік марапаттар
Британдық және Достастық жүйесіндегі шайқас құрметтері 1956, 1957 және 1958 жылдары «Эпсом» операциясына қатысқандығын мойындады. 34 бөлімшеге 1944 жылдың 25 маусымынан 2 шілдесіне дейін өзенде және оның төңірегіндегі қызметтері үшін «Одон» шайқас құрметі берілді. Марапатта операция барысындағы төрт шайқас үшін құрметтер қоса берілді: 26-27 маусымда Фонтенэй-ле-Песнил, 26-27 маусымда Чё, 27 маусымда Турмовиль көпірі және 29 маусымнан 2 шілдеге дейін Раурейді қорғау.