Кіріспе

АҚШ Конгресі NASA ғарыш агенттігіне бөлген бюджет. Федералдық агенттік ретінде Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы (NASA) АҚШ Конгресі бекіткен жылдық федералды бюджеттен қаржыландырылады. Төмендегі кестелер NASA тарихындағы әр жылға аэронавтикалық зерттеулер, роботтық ғарышқа ұшу, технология дамыту және адамды ғарышқа жіберу бағдарламаларын іске асыру үшін бөлінген федералдық қаржыландыру сомасын көрсетеді.

Аполлон бағдарламасының құны

NASA-ның бюджеті 1964–66 жылдары ең жоғары деңгейге жеткен, ол кезде федералдық шығындардың шамамен 4%-ын құрады. Агенттік алғашқы Айға қонғанға дайындық жасап жатқан кезде, Аполлон бағдарламасы ұлттық маңызға ие болды, NASA бюджетінің жартысынан астамын жұмсады және NASA қызметкерлерінің санын 34 000-нан астам, ал өнеркәсіп пен ғылыми ортадан шақырылған мердігерлердің санын 375 000-нан астам адамға жеткізді. 1973 жылы NASA Конгресс алдында Аполлон жобасының жалпы құны 25,4 миллиард долларға бағаланғанын (қазіргі доллармен шамамен) көрсететін куәлік ұсынды.

Қоғамның пікірі

Кеңістіктегі ертедегі советтік үстемдіктердің тудырған ұлттық қауіпсіздік қаупі NASA-ның бюджетін рекордтық деңгейге жеткізді, нақты инфляцияға түзетілген долларлармен және жалпы федералдық бюджеттің үлесімен (1966 жылы 4,41%). Бірақ Айға адамды қондыру арқылы АҚШ-тың ғарыш жарысындағы көрінетін жеңісі қауіпті жойды, және NASA одан да амбициялы Ғарыш көлігі жүйесінің көзқарасына саяси қолдау таба алмады, ол қайта пайдаланылатын Жер-орбиталық шаттлдарын, тұрақты ғарыш станциясын, ай базаларын және Марсқа адамдарды жіберуді қамтиды. Тек кішірейтілген ғарыш шаттлы мақұлданды, ал NASA-ның қаржыландыруы 1976 жылы 1%-ға дейін төмендеді, содан кейін 1986 жылы 0,75%-ға дейін төмендеді. 1992 жылы қысқа мерзімге 1,01%-ға дейін өскеннен кейін, 2013 жылы шамамен 0,5%-ға дейін төмендеді. NASA қаржыландырылатын бағдарламалар мен технологиялардың кең таралған пайдасы туралы хабардар болуға және қоғамдық пікірді жақсартуға көмектесу үшін NASA Spinoffs басылымын құрды. Бұл "ғылыми қауымдастықты қолда бар NASA технологиялары туралы хабардар етуге және қолдау үшін алынған сұраныстарды" беруге арналған «Технологияны пайдалану бағдарламасының есебінен» тікелей туындаған бөлімше болды. NASA Spinoff сайтында айтылғандай, осы есептердегі технологиялар технологияны беру тұжырымын, оның жетістіктерін және оны қоғамдық хабардар ету құралы ретінде пайдалануға қызығушылық тудырды. Есептер жұртшылықтың осындай үлкен қызығушылығын тудырды, сол себепті NASA оларды тартымды басылымға айналдыруға шешім қабылдады. Осылайша, Spinoff-тың алғашқы төрт түсті басылымы 1976 жылы жарық көрді. Американдықтардың көпшілігі, орташа есеппен, NASA-ның бюджеті федералдық бюджеттің шынымен бар үлесінен әлдеқайда үлкен деп санайды. 1997 жылғы сауалнама көрсеткендей, американдықтар NASA-ның федералдық бюджеттегі үлесі 20% деп есептеді, бұл 90-шы жылдардың соңы мен 2000-шы жылдардың басында сақталған 0,5%-тан 1%-ға дейін әлдеқайда жоғары көрсеткіш. 2009 жылы жеке табыс салығы арқылы американдықтардың көпшілігі NASA-ға 9 доллардан аз жұмсады деп есептеледі. Дегенмен, жақында NASA-ның бюджеті туралы түсінік пен шындық арасындағы айырмашылықты жариялау және 1970-1990 жылдардағы деңгейге қаржыландыруды қайтару үшін лоббилеу қозғалысы пайда болды. 2012 жылдың наурыз айында АҚШ Сенатының Ғылым комитеті астрофизик Нил деГрасс Тайсонның куәлігін тыңдады, ол былай деді: «Қазіргі уақытта NASA-ның жылдық бюджеті сіздің салық долларыңыздың жартысынан бір теңгесін құрайды. Осы екі еселенген сомаға – бір долларға бір теңгеге – біз елді экономикалық қиындықтардан шаршаған, көңілі тоңған елден ертеңгі күнге армандауға деген 20 ғасырлық құқығын қайта қалпына келтірген елге айналдыра аламыз». Тайсонның қолдауы мен сөздеріне шабыттанған Джон Зеллер 2012 жылы «Penny4NASA» науқанын бастады, ол NASA бюджетін Федералдық бюджеттің бір пайызына дейін немесе «бір долларға бір теңгеге» екі есеге көбейтуді жақтады. 2018 жылы Business Insider АҚШ-тың шамамен 1000 тұрғынынан NASA-ның жылдық бюджеті қандай деп ойлайтынын білу үшін сауалнама жүргізді. Орташа жауап беруші NASA бюджеті жылдық федералдық шығындардың 6,4% құрайды деп есептеді, ал шындығында ол 0,5% құрады. Соңғы сұраққа жауап бергендердің 85% NASA-ның нақты бюджеті шамадан тыс бағаланғанына қарамастан, NASA-ның қаржыландыруын арттыру керек деп мәлімдеді.

NASA-ның қаржысына саяси қарсылық

NASA мен оның бюджетіне қоғамдық қарсылық Аполлон дәуірінен бастау алады. Сынаушылар әлеуметтік әл-ауқат бағдарламалары сияқты маңыздырақ мәселелерді агенттікке қаржы бөлуді қысқарту себептері ретінде келтірді. Бұдан бөлек, олар NASA-ның ғылыми зерттеулері мен әзірлемелерінің инвестициялық тартымдылығын (ROI) күмәндандырды. 1968 жылы физик Ральф Лапп, егер NASA-ның шынымен оң ROI болса, онда ол жеке компания ретінде өзін-өзі қамтамасыз етуі керек және мемлекеттік қаржыландыруға мұқтаж болмауы керек деді. Марсқа адамдарды жіберу миссиялары да тиімсіздігі мен адамсыз миссиялармен салыстырғанда жоғары құны үшін сыналып келді. 2010 жылдары Конгресс республикашылары NASA-ның Жер ғылымдарына жұмсаған қаражатына наразылық білдіріп, климатты зерттеу сияқты Жер ғылымдары бағдарламаларына бөлген қаражаттың саяси мақсаттарды іске асыруға бағытталғанын айтты.