윤이상: Корей шақырулы неміс композиторының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Кореяда туған неміс композиторы (1917–1995)

Исхан Юн, немесе Юн И Сан (hangul=윤이상; 17 қыркүйек 1917 – 3 қараша 1995), Кореяда туған композитор, кейінірек Батыс Германияда мансап құрған.

Ерте өмір және білім

Юн 1917 жылы Кореяның Санчхонг (Сансей) қаласында (қазіргі тәуелсіз Оңтүстік Кореяның бөлігі) ақын Юн Ки Хённың ұлы болып дүниеге келді. Ол үш жасында отбасымен Тонгёнға (Тоэй) көшіп келді. 13 жасында скрипканы ойнауды бастады, содан кейін алғашқы әуенін шығарды. Әкесінің музыкалық мансапқа қарсылығына қарамастан, Юн екі жылдан кейін Кейдзё (қазіргі Сеул) қаласындағы әскери оркестрдегі скрипкашыдан музыкалық білім алды. Ақырында, Юн бизнес мектебіне оқуға түссе, музыкалық оқуын жалғастыруға келіскенде, әкесі оның пікірін өзгертті. 1935 жылы Юн Осакаға көшіп, Осака музыка колледжінде виолончель, музыка теориясы және композицияны қысқа ғана уақыт оқыды. Ол көп ұзамай Тонгёнға оралып, дауыс пен фортепианоға арналған «Шопан әнін» жазды. 1939 жылы Юн Токиоға сапар шегіп, Томожиро Икенучиден дәріс алды. 1941 жылдың желтоқсанында Тынық мұхиты соғысы басталғанда, ол Кореяға қайтып, корей тәуелсіздік қозғалысына қатысты. Осы әрекеттері үшін 1943 жылы тұтқындалып, екі ай түрмеде отырды. 1945 жылдың тамызында Корея жапон үкімшілігінен азат болғанда, Юн туберкулездің салдарынан Кейдзё императорлық университетінің ауруханасына жатқызылды. Соғыстан кейін ол әлеуметтік жұмыспен айналысып, соғыс жесірлері үшін балалар үйін құрды және Тонгён мен Пусанда музыка сабақтарын берді. 1953 жылы Корея соғысының аяқталуымен Сеул ұлттық университетінде оқытушылық қызметін бастады. 1955 жылы Сеул қаласының мәдениет сыйлығын алды және келесі жылы музыкалық білімін аяқтау үшін Еуропаға сапар шекті. Париж консерваториясында (1956–57) Тони Обин мен Пьер Ревелден, Батыс Берлинде (1957–59) және Берлиндегі Музикохшуледе (қазіргі Берлин өнер университеті) Борис Блэхер, Йозеф Руфер және Рейнхард Шварц Шиллингтен композицияны оқыды. 1958 жылы Дармштадттағы Халықаралық қазіргі заманғы музыканың жазғы курстарына қатысып, Дармштадттағы жеті аспапқа арналған музыкасы мен Билтховендегі фортепианоға арналған бес пьесасының премьерасымен Еуропадағы мансабын бастады. 1965 жылы Ганноверде «Ом мани падме хум» ораториясының, ал 1966 жылы Донауэшингенде «Реак» ораториясының премьерасы оған халықаралық даңқ әкелді. «Реак» арқылы ол корей салтанатты музыкасының (례악) дыбыстық идеясын, сондай-ақ Шығыс Азияның ауыз мүшелері – саенгхвангтың (корей), шенгтің (қытай) немесе шёнің (жапон) үлгілерін Батыс авангард музыкасына енгізді.

Yun was born in Sancheong (Sansei), Korea (today part of independent South Korea) in 1917, the son of poet Yun Ki hyon. His family moved to Tongyeong (Tōei) when he was three years old. He began to study violin at the age of 13 whereupon he composed his first melody. Despite his father's opposition to pursuing a career in music, Yun began formal music training two years later with a violinist in a military band in Keijō (present day Seoul). Eventually his father relented once Yun agreed to enroll in a business school while continuing his musical studies. In 1935 Yun moved to Osaka where he studied cello, music theory, and composition briefly at the Osaka College of Music. He soon returned to Tongyeong where he composed a "Shepherd's Song" for voice and piano. In 1939 Yun traveled again to Japan, this time to Tokyo in order to study under Tomojiro Ikenouchi. When the Pacific War began in December 1941, he moved back to Korea where he participated in the Korean independence movement. He was arrested for these activities in 1943 and was imprisoned for two months. Yun was interned at Keijō Imperial University Hospital for complications resulting from tuberculosis when Korea was liberated from Japanese rule in August 1945. After the war he did welfare work, establishing an orphanage for war orphans, and teaching music in Tongyeong and Busan. After the armistice ceasing hostilities in the Korean War in 1953, he began teaching at the Seoul National University. He received the Seoul City Culture Award in 1955, and traveled to Europe the following year to finish his musical studies. At the Paris Conservatory (1956–57) he studied composition under Tony Aubin and Pierre Revel, and West Berlin (1957–59), and at the Musikhochschule Berlin (today the Berlin University of the Arts) under Boris Blacher, Josef Rufer, and Reinhard Schwarz Schilling. In 1958 he attended the International Summer Courses of Contemporary Music in Darmstadt and began his career in Europe with premieres of his Music for Seven Instruments in Darmstadt and Five Pieces for Piano in Bilthoven. The premiere of his oratorio Om mani padme hum in Hanover 1965 and Réak in Donaueschingen (1966) gave him international renown. With "Réak" he introduced the sound idea of Korean ceremonial music (례악) as well as imitations of the East Asian mouth organ saenghwang (Korean), sheng (Chinese) or shō (Japanese) into Western avant garde music.

Ұшып кету

1959 жылдың қазан айынан бастап Юн Крефелд, Фрайбург-им-Брайсгау және Кельн қалаларында тұрды. Форд қорынан алған грант арқасында ол отбасымен 1964 жылы Батыс Берлинге қоныстанды. Бірақ, тыңшылық қызметіне қатысқан деген айыптамамен, 1967 жылдың 17 маусымында Оңтүстік Кореяның құпия қызметі оны Батыс Берлиннен ұрлап әкетті. Бон арқылы Сеулге жеткізілді. Түрмеде ол азапталды, өзіне қол жұмсауға тырысты, тыңшылық жасағанын мойындауға мәжбүр болды, өлім жазасымен қорқытылды және бірінші инстанцияда өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Гюнтер Фрейденберг пен Фрэнсис Трэвис бастаған бүкіл әлемдік петиция, Луиджи Даллапикола, Ханс Вернер Хенце, Хайнц Холигер, Маурицио Кагель, Герберт фон Караян, Джозеф Кейльберт, Отто Клемперер, Гьёрги Лигети, Арне Мелленс, Пер Нёргард, Карлхайнц Стокхаузен, Игорь Стравинский және Бернд Алоис Циммерманн сияқты шамамен 200 суретшінің қол қойған қолдарымен Оңтүстік Корея үкіметіне ұсынылды. Юн 1969 жылдың 23 ақпанында босатылып, наурыз айының соңында Батыс Берлинге оралды. 1971 жылы ол Германия азаматтығын алды. Ол ешқашан Оңтүстік Кореяға қайта бармады. 1973 жылдан бастап Оңтүстік Кореяны демократияландыру және бөлінген елді біріктіру туралы шақыруларға қатыса бастады.

Оқыту

Юн 1969–1971 жылдары Ганновердегі Музыка, театр және медиа жоғары мектебінде, ал 1977–1985 жылдары Батыс Берлиндегі Өнер жоғары мектебінде композициядан сабақ берді. Оның шәкірттерінің арасында Кадзухиса Акита, Джолион Бреттингхэм Смит, Ин Чан Чо, Конрадо дель Росарио, Раймонд Дине, Франсиско Ф. Фелисиано, Масанори Фуджита, Кит Гиффорд, Холгер Грошопп, Тосио Хосокава, Сухи Канг, Чунг Гиль Ким, Вольфганг Клингт, Эрвин Кох-Рафаэль, Исао Мацушита, Масахиро Мива, Хванг Лонг Пан, Мартин Кристоф Редель, Бён Донг Пайк, Бернфрид Прёве, Такехито Шимазу, Минако Танахаси, Масару Танака, Михаил Траволос, Юрген Войт және Майкл Уитикер болды. 1979 жылдан кейін Юн жаңа батыстық композиция техникаларын және өзінің музыкасын таныстыру үшін бірнеше рет Солтүстік Кореяға оралды. 1982 жылы Пхеньянда алғашқы Ысан Юн фестивалі өтті. 1984 жылы Солтүстік Кореяның Пхеньян қаласында Ысан Юн атындағы Музыка институты ашылды, онда оның атымен ансамбль құрылды. Юн екі Корея музыканттарының қатысуымен Панмунджомда бірлескен концерт өткізу идеясын ұсынды, бірақ 1988 жылы бұл жоба сәтсіз аяқталды. Алайда, 1990 жылы Оңтүстік Корея артистері Пхеньянға шақырылды.

Кейінгі өмір және өлім

1982 жылы Сеулде Хайнц Холлигер, Урсула Холлигер және Фрэнсис Трэвис Айсан Юнның шығармаларынан екі концерт өткізді, кейін Розвита Штаеге және Ханс Зендер орындады. Юн 1994 жылы Оңтүстік Кореядағы өзінің музыкалық фестиваліне шақырылды, бірақ ішкі және сыртқы қайшылықтарға байланысты сапар үзіліп қалды. Оңтүстік Кореялық шенеуніктер Юнға отанына оралу үшін "өкініш білдіретін" жазбаша мәлімдеме ұсыну керектігін айтты, бірақ ол бас тартты. 3 қараша 1995 жылы Юн Берлинде пневмониядан қайтыс болды. 1996 жылдың ақпанында Берлинде Халықаралық Ысан Юн қоғамы құрылды. Юн "Солтүстік Кореяны қолдаған қызметі" – яғни Солтүстік Кореядағы музыкалық әрекеттері және Ким Ир Сен режимімен тығыз байланысы үшін жиі сынға ұшырады. О Кил Нам Юнның оны отбасымен бірге Солтүстік Кореяға көшуге көндіргенін айтты. Оның әйелі Шин Сук Жа мен кішкентай қыздары Йодок лагерінде тұтқындалғанда, Юн оларға көмектесіп, Солтүстік Кореядан Берлинге суреттер мен жазбаларды әкелді.

Музыка

Юнның басты музыкалық мақсаты – дәстүрлі корей музыкасын батыс авангарды музыкалық техникаларымен үйлестіру болды. 12 тондық техникамен тәжірибе жасағаннан кейін Юн өзінің ерекше музыкалық тұлғасын қалыптастырды, бұл 1960-шы жылдардың басындағы постсериалистік «дыбыстық композицияларынан» бастау алды. Юнның музыкасында дәстүрлі корей музыкасына тән глиссандо, пиццикато, портаменто, вибрато сияқты техникалар, ең бастысы – әшекейлердің бай лексикасы қолданылды. Көптеген мелодиялық желілердің болуы маңызды, Юн оларды «Haupttöne» («орталық» немесе «басты тон») деп атады. Юнның симфониялық оркестрге арналған шығармалары «дыбыстық композициялармен» басталды, яғни біртекті дыбыстық жазықтықтарды айқындап, дамытатын туындылар: «Бара» (1960) және «Овертюра» (1973; қайта жөнделген 1974). Содан кейін дискурсивті құрылымдағы аспаптық концерттер кезеңі басталды, ол виолончель мен оркестрге арналған концерттен (1975–76) басталып, I скрипка концертімен (1981) жетегіне жетті. 1982 жылдан 1987 жылға дейін ол өзара байланысты, бірақ құрылымдық тұрғыдан әртүрлі бес симфониядан тұратын цикл жазды. Бостандық пен бейбітшілікке ұмтылыс ең алдымен 1987 жылғы Нелли Закстың мәтініне негіделген, баритон және үлкен оркестрге арналған V симфонияда көрінеді. 1984 жылы ол камералық музыкасында жаңа, жеке «үн» дамытты. Ол кезде Корея түбегінде бейбітшілік пен келісім орнату оның саяси мақсаты болды. Оның туған елі мен мәдениетіне деген өмір бойына қамқорлығы бірнеше шығармаларында көрініс тапты, соның ішінде Гванджу қырғынының құрметіне жазылған «Exemplum in Memoriam Kwangju» (1981) оркестрлік туындысы, «Науи Данг, Науи Минжөкйо!» (My Land, My People) солисттер, хор және оркестрге арналған шығармасы (Оңтүстік Корея ақындары, 1987) және «Оттағы періште» (Engel in Flammen) оркестрге арналған шығармасы, сопрано, әйелдер хоры және бес аспапқа арналған эпилогпен (1994). Юн өзінің саяси композитор емес екенін, тек өзінің жан дүниесінің үнін тыңдап әрекет еткенін жиі айтқан. Еуропа мен АҚШ-та Юн авангардтық музыка композиторы ретінде танылды, ол корей музыкасының дәстүрлі техникалық элементтерін пайдаланды. Оның өте күрделі және әшекейлі музыкасын орындаудың техникалық және стильдік қиындықтары зор деп есептеледі.

Yun's primary musical concern was the fusion of traditional Korean music through Western avant garde musical techniques. After experimenting with 12 tone techniques Yun developed his own musical personality beginning in his post serialistic "sound compositions" of the early 1960s. Yun's music employed techniques associated with traditional Korean music, such as glissandi, pizzicati, portamenti, vibrati, and above all a very rich vocabulary of ornaments. Essential is the presence of multiple melodic lines, which Yun called "Haupttöne" ("central" or "main tones"). Yun's composition for symphonic forces started with "sound compositions", i. e. of works in which homogeneous sound planes are articulated and elaborated: Bara (1960) until Overture (1973; rev. 1974). A period of discursively structured instrumental concertos followed, beginning with the Concerto for Violoncello and Orchestra (1975–76) and climaxing with the Violin Concerto No. 1 (1981). From 1982 until 1987 he wrote a cycle of five symphonies, which are interrelated, yet varied structurally. Striving for freedom and peace is above all Symphony V for high baritone and large orchestra (1987) with texts by Nelly Sachs. In 1984, he developed also a new, intimate "tone" in his chamber music. At that time peace and reconciliation on the Korean Peninsula was his political goal. His lifelong concern with his native country and culture was expressed in several of his compositions, including the orchestral piece Exemplum in Memoriam Kwangju (1981) which he composed in memory of the Gwangju massacre, Naui Dang, Naui Minjokiyo! (My Land, My People) for soli, chorus and orchestra (South Korean poets, 1987), and Angel in Flames (Engel in Flammen) for orchestra, with Epilogue for soprano, women's choir and five instruments (1994). Otherwise Yun himself stated often that he was not a political composer but only following the voice of his conscience. In both Europe and the United States, Yun developed a strong reputation as a composer of avant garde music, assigned those signature elements of traditional Korean musical technique. The technical as well a stylistic difficulties of performing his very elaborate and ornamental music are considered formidable.

Негізгі библиография

Хинрих Бергмайер (ред.): Ысан Юн. 75-ке арналған естелік жинақ. Туған күні 1992 жыл. Bote & Bock, Берлин 1992. Кіріктіреді: Уолтер Вольфганг Спаррер: Identität und Wandel. III және VI "Штрихквартеттерге" қатысты. Ае Кён Чой: Бірлік және әртүрлілік. Ысан Юнның бес симфониясын зерттеу. (= Берлин музыкалық зерттеулер. 25-том). Studio Verlag, Синциг 2002. Инсук Хан: Кореяның жаңа музыкасындағы мәдениаралық байланыс. Ысан Юн және Бёнки Хванг музыкасындағы интеграция және гибридтілік. (Музыка ғылымы бойынша зерттеулер. 23-том). Диссертация, Грац университеті 2009, Verlag Dr. Kovac, Гамбург 2011. Ханс Вернер Хайстер, Уолтер Вольфганг Спаррер (ред.): Композитор Ысан Юн. мәтін + сын, Мюнхен 1987. (Ысан Юн туралы 30-дан астам мақала, Ысан Юнның Зальцбург конференциясы "Менің музыкам туралы", Юн шығармаларының хронологиясы, библиографиясы, дискографиясы). Кореялық басылым: Хангиль, Сеул 1991. Итальяндық басылым: Isang Yun. Тао рухындағы музыка. Ricordi, Милан 2007. Кит Ховард: DMZ-дің арғы жағындағы музыка, Джон Морган О'Коннелл, Сальва Эль Шаван Кастело Бранко (ред.): Конфликттегі музыка. Иллинойс университетінің баспасы, Индиана 2010, 67–88 беттер. Кунц, Х.: "Юн, Ысан" Grove Music Online-да. Юрген Мейдер: Музыкалық құрылымдық ойдың конвергенциясы. Ысан Юнның ноталарындағы Klangfelder тарихы мен жіктелуі, Musiktheorie, 7/1992, 151–166 беттер. MusikTexte. № 62/63. Кёльн, қаңтар 1996 (Юн туралы 17 мақала бар). Луиза Ринсер, Ысан Юн: "Жаралы дракон". Композитор Ысан Юнның өмірі мен шығармашылығы туралы әңгіме. S. Fischer, Франкфурт 1977. Гезине Шрёдер: "Бөгде кеңістікке ену". Юнның музыкасындағы еуропалық элементтер. Hochschule für Musik und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“, Лейпциг 2001/2011 (онлайн). Уолтер Вольфганг Спаррер: Ысан Юн. Кіріспе авторы: Ханс Вернер Хайстер, Уолтер Вольфганг Спаррер (ред.): "Қазіргі композиторлар". мәтін + сын, Мюнхен 1992 ж. бастап. Уолтер Вольфганг Спаррер/Ханс Вернер Хайстер (ред.): Композитор Ысан Юн, Edition text + kritik, 2-басылым, Мюнхен 1992. Уолтер Вольфганг Спаррер (ред.): Сиоль. Халықаралық Ысан Юн қоғамының 1997 жылғы альманахи. Берлин 1997. Уолтер Вольфганг Спаррер (ред.): Сиоль. 1998/99 жылғы Халықаралық Ысан Юн қоғамының альманахи, мәтін + сын, Мюнхен 1999. Уолтер Вольфганг Спаррер (ред.): Сиоль. 2000/01 жылғы Халықаралық Ысан Юн қоғамының альманахи, мәтін + сын, Мюнхен 2002. Уолтер Вольфганг Спаррер (ред.): Сиоль. 2002/03 жылғы Халықаралық Ысан Юн қоғамының альманахи, мәтін + сын, Мюнхен 2004. Уолтер Вольфганг Спаррер (ред.): Сиоль. 2004/09 жылғы Халықаралық Ысан Юн қоғамының альманахи, мәтін + сын, Мюнхен 2009. Уолтер Вольфганг Спаррер: "Қараңғыда ән салу". Луиза Ринсер және Ысан Юн, Жозе Санчес де Мурильо/Мартин Турнер (ред.): Aufgang. Ой, поэзия, музыка журналы, 9-том, Kohlhammer, Штутгарт 2012, 104–121 беттер. Илья Стефан: Ысан Юн. Бес симфония, ред. Хайнц Клаус Метцгер/Райнер Риен, Edition text + kritik, Мюнхен 2000 (= Musik Konzepte, 109/110-том). Шин Хян Юн: Екі музыкалық әлемнің арасында. Ысан Юнның музыкалық ойлауына қатысты зерттеулер. Königshausen & Neumann, Вюрцбург 2002.

Hinrich Bergmeier (ed. ): Isang Yun. Festschrift zum 75. Geburtstag 1992. Bote & Bock, Berlin 1992. contains: Walter Wolfgang Sparrer: Identität und Wandel. Zu den Streichquartetten III VI. Ae Kyung Choi: Einheit und Mannigfaltigkeit. Eine Studie zu den fünf Symphonien von Isang Yun. (= Berliner Musik Studien. Volume 25). Studio Verlag, Sinzig 2002. Insook Han: Interkulturalität in der neuen Musik Koreas. Integration und Hybridität in der Musik von Isang Yun und Byungki Hwang. (Studien zur Musikwissenschaft. Volume 23). Dissertation, Universität Graz 2009, Verlag Dr. Kovac, Hamburg 2011. Hanns Werner Heister, Walter Wolfgang Sparrer (eds. ): Der Komponist Isang Yun. edition text + kritik, München 1987. (contains more than 30 articles on Isang Yun, Isang Yun's Salzburg conference „Über meine Musik“, a chronology of Yun's works, bibliography, discography). – Korean Edition: Hang’il, Seoul 1991. – Italian edition: Isang Yun. Musica nello spirito del Tao. Ricordi, Milan 2007. Keith Howard: Music across the DMZ, in John Morgan O’Connell, Salwa El Shawan Castelo Branco (eds. ): Music in Conflict. University of Illinois Press, Indiana 2010, S. 67–88. Kunz, H.: "Yun, Isang" at Grove Music Online
Jürgen Maehder, Konvergenzen des musikalischen Strukturdenkens. Zur Geschichte und Klassifizierung der Klangfelder in den Partituren Isang Yuns, in: Musiktheorie, 7/1992, pp. 151–166. MusikTexte. Nr. 62/63. Köln, Januar 1996 (contains 17 articles on Yun). Luise Rinser, Isang Yun: Der verwundete Drache. Dialog über Leben und Werk des Komponisten Isang Yun. S. Fischer, Frankfurt 1977. Gesine Schröder: fremden Raum betreten. Zum Europäischen in Yuns Musik. Hochschule für Musik und Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“, Leipzig 2001/2011. (online)
Walter Wolfgang Sparrer: Isang Yun. In: Hanns Werner Heister, Walter Wolfgang Sparrer (eds. ): Komponisten der Gegenwart. edition text + kritik, München 1992ff. Walter Wolfgang Sparrer/Hanns Werner Heister(eds. ): Der Komponist Isang Yun, Edition text + kritik, 2. edition Munich 1992. Walter Wolfgang Sparrer (eds. ): Ssi ol. Almanach 1997 der Internationalen Isang Yun Gesellschaft e. V. Berlin 1997. Walter Wolfgang Sparrer (eds. ): Ssi ol. Almanach 1998/99 der Internationalen Isang Yun Gesellschaft e. V. edition text + kritik, München 1999. Walter Wolfgang Sparrer (eds. ): Ssi ol. Almanach 2000/01 der Internationalen Isang Yun Gesellschaft e. V. edition text + kritik, München 2002. Walter Wolfgang Sparrer (eds. ): Ssi ol. Almanach 2002/03 der Internationalen Isang Yun Gesellschaft e. V. edition text + kritik, München 2004. Walter Wolfgang Sparrer (eds. ): Ssi ol. Almanach 2004/09 der Internationalen Isang Yun Gesellschaft e. V. edition text + kritik, München 2009. Walter Wolfgang Sparrer: „Im Dunkeln singen “ Luise Rinser und Isang Yun, in: José Sánchez de Murillo/Martin Thurner (eds. ): Aufgang. Jahrbuch für Denken – Dichten – Musik, vol 9, Kohlhammer, Stuttgart 2012, pp. 104–121. Ilja Stephan: Isang Yun. Die fünf Symphonien, edd. Heinz Klaus Metzger/Rainer Riehn, Edition text + kritik, München 2000 (= Musik Konzepte, vol. 109/110). Shin Hyang Yun: Zwischen zwei Musikwelten. Studien zum musikalischen Denken Isang Yuns. Königshausen & Neumann, Würzburg 2002.