Кіріспе
Кеңес дәуірінің ғарышқа иттерді жіберген бағдарламасы. 1950-1960 жылдары Кеңес ғарыш бағдарламасы адамның ғарышқа ұшуы мүмкін екенін анықтау үшін, иттілерді орбиталық және орбитадан тыс ғарышқа ұшуларға пайдаланды. Осы иттілердің ішінде, Жерді алғашқы айналып шыққан жануар – Лайка да бар, олардың барлығы адамның ғарышта тірі қалуы үшін қажетті ақпаратты алу мақсатында хирургиялық түрде өзгертілді. Кеңес ғарыш бағдарламасында әйел иттілер жиі қолданылды, себебі олардың анатомиялық құрылысы ғарыш костюміне жақсы сәйкес келеді. Сондай-ақ, олардың төзімділігі жоғары болғандықтан, әртүрлі тұқымды иттілер де пайдаланылды. Осы кезеңде Кеңес Одағы кем дегенде 57 иттің қатысуымен миссиялар ұсынды. Кейбір иттілер бірнеше рет ғарышқа ұшты. Көпшілігі тірі қалды, ал қайтыс болғандарының көпшілігі сынақ параметрлеріне сәйкес, техникалық бұзушылықтардың нәтижесінде жоғалды. Лайка ерекше жағдай болды және 3 қараша 1957 жылы Жерді айналып ұшқан кезде қайтыс болады деп күтілді.
During the 1950s and 1960s the Soviet space program used dogs for sub orbital and orbital space flights to determine whether human spaceflight was feasible. These dogs, including Laika, the first animal to orbit Earth, were surgically modified to provide the necessary information for human survival in space. The Soviet space program typically used female dogs due to their anatomical compatibility with the spacesuit. Similarly, they used mix breed dogs due to their apparent hardiness. In this period, the Soviet Union launched missions with passenger slots for at least 57 dogs. Some dogs flew more than once. Most survived; those that died were lost mostly through technical failures, according to the parameters of the test. Laika was an exception and was expected to die during her Earth orbiting 3 November 1957 Sputnik 2.
Оқыту
Ғалымдар иттердің ұзақ уақыт бойы қозғалмай тұруға жақсы бейімделгенін сезгендіктен, тәжірибелер үшін иттерді артық қажет санады. Оларды даярлау барысында, әр жолы 15-20 күнге шағын қораптарға қамап отырды. Ғалымдар үй жануарларына қарағанда, көшпенді иттерді таңдады, себебі олар ғарышқа ұшудың қатаң және күшті стрессіне басқа иттерге қарағанда төтеп бере алады деп ойлады. Әйел иттерді мінез-құлқына және зәр мен нәжісті жинауға арналған костюмдегі, тек әйелдерге арналған арнайы құрылғыға байланысты таңдады. Олардың жаттығулары ұзақ уақыт бойы тұрып қалу, ғарыш костюмін кию, ұшырылғанда зымыран сияқты қозғалатын тренажерлерге орналасу, зымыранның үдеуін имитациялайтын центрифугаларда отыру және оларды ғарыш модуліне дайындау үшін прогрессивті түрде кішірейтілген камераларда ұстауды қамтыды. Орбитаға ұшқан иттерге қоректік, желе сияқты ақуыз берілді. Бұл талшыққа бай болды және ұзақ уақыт бойы кішкентай ғарыш модулінде нәжіс шығаруға көмектесті. Ғарышқа ұшқан иттердің 60% астамы базаға оралғанда іш қату мен өт тастарынан зардап шеккені хабарланды.
Суборбитальдық ұшулар
1951 жылдан 1956 жылға дейін 15 ғылыми ұшу барысында иттер R 1 зымыранымен (өзі неміс V 2-нің көшірмесі) ұшты. Иттер акрил шыныдан жасалған көпіршелі қысымды костюмдер киді. 1957 жылдан 1960 жылға дейін R 2A сериясымен (R 1 зымыранынан дамытылған, және қайта, өзі неміс V 2-нің көшірмесі) иттермен 11 ұшу жасалды. 1958 жылы R 5A зымырандарымен шамамен үш ұшу жасалды. R2 және R5 зымырандарында иттер қысыммен жабдықталған кабинада сақталды.
Дезик, Цыган және Лиза-1
Дезик (Дезик) және Цыган (Цыган) 1951 жылғы 15 тамызда орбиталық емес ұшу жасаған алғашқы иттер болды.
Лиза-2 және Рыжик
Лиса 2 (Лиса, "Түлкі" немесе "Виксен") және Рыжик (Рыжик, "Қызылшаш") 1954 жылдың 2 маусымында белгілі бір биіктікке ұшты.
Смелая мен Малышка
Смелая (Смелая, "Батыл" немесе "Қаһарлы", әйел.) қыркүйекте ұшуға жоспарланған, бірақ ұшырылу күнінен бір күн бұрын қашып кетті. Ол келесі күні табылғаннан кейін Малышка (Малышка, "Бала") атындағы итімен бірге сәтті ұшты. Ракета парашютты ашпағандықтан олар екеуі де құлады, ал оларды келесі күні іздеу тобы тапты.
Бобик және ЗИБ
Бобик (Бобик, кішкентай иттің орысша есімі) 1961 жылдың 15 қыркүйегінде ұшуы жоспарланған күнге бірнеше күн қалғанда қашып кетті.
Альбина мен Цыганка
Альбина (Альбина) және Цыганка (Цыганка, "сиған қызы") екеуі де капсуладан шығарылып, қауіпсіз жерге қонды. Альбина "Спутник 2" үшін қарастырылған иттердің бірі болды, бірақ орбитаға ұшқан жоқ.
Дамка мен Красавка
Дамка (Дамка, "шаша королевасы") және Красавка (Красавка, "кішкентай сұлулық" немесе "Белладонна") 1960 жылдың 22 желтоқсанында тышқандармен бірге "Восток" бағдарламасының бөлігі ретінде орбиталық ұшуға шығуға тиіс болған. Бірақ олардың миссиясы бірнеше жабдықтардың істен шығуымен қиындыққа ұшырады. Жоғарғы сатыдағы зымыран іске қосылмады, ал ғарыш кемесі орбитаға толық жетпей, атмосфераға қайта кірді. Егер ғарыш кемесі жоспарланбаған жерге қонса, иттің екеуін де шығарып, өзін-өзі жою керек болған, бірақ шығарып тастау механизмі жұмыс істемеді және негізгі жою механизмі бұзылды. Сөйтіп, жануарлар капсула ішінде, түгелдей сақтандырылған күйінде жерге қонды. Қосалқы өзін-өзі жою механизмі 60 сағатқа бапталып қойылғандықтан, капсуланы іздеп табу және құтқару үшін бір топ дереу жіберілді. Бірінші күні капсула қардың астынан табылса да, күн батып қалғандықтан өзін-өзі жою механизмін тоқтатуға және капсуланы ашуға жеткілікті уақыт болмады. Олар терезе қатқан, температура жоғары болған және тіршілік белгілері байқалмағанын хабарлады. Бірақ екінші күні капсула ашылғанда иттің қауғаны естілді. Иттер қой терісіне оралды және тірі күйінде Мәскеуге жеткізілді, бірақ капсуладағы барлық тышқандар суықтан мерт болды. Дамканы Шутка ("Шығанақ") немесе Жемчужная ("Жеміс") деп те атады, ал Красавканы Кометка ("Кішкентай комета") немесе Жулька ("Алаяқ") деп те атады. Осы оқиғадан кейін Красавканы ғарышқа ұшырылған жануарлармен жұмыс істейтін жетекші совет ғалымы Олег Газенко асырап алды. Ол күшік туды және Газенко мен оның отбасымен 14 жылға жуық өмір сүрді. Лайканың өлімінің нақты себебі 2002 жылдың қазан айына дейін жарияланбады; бұрын ресми тұлғалар оның оттегі қоры таусылғанда қайтыс болғанын мәлімдеген.
Белка және Стрелка
Белка (Белка, сөзбе-сөз "бұран", немесе "Ақ") және Стрелка (Стрелка, "кішкентай жебе") 1960 жылғы 19 тамызда Корабль Спутник 2 (Спутник 5) ғарыш кемесінде бір күн өткізіп, содан кейін қауіпсіз жерге оралды және көптеген ұрпақтарға әке болды.
Пхиолка және Мушка
Пчёлка (Пчёлка, "кішкентай ара") және Мушка (Мушка, "кішкентай шыбыз") 1960 жылдың 1 желтоқсанында "басқа жануарлар", өсімдіктер мен жәндіктермен бірге Корабль Спутник 3 (Спутник 6) бортында орбитада бір күн өткізді. Мушка "Спутник 2" үшін дайындалған үш иттің бірі болды және оны жердегі сынақтарда пайдаланды. Ол "Спутник-2" ғарыш кемесімен ұшпады, себебі қалыпты түрде тамақтанбайтын болды.
Чернушка
Чернушка (Чернушка, "Қара") 1961 жылдың 9 наурызында Корабль Спутник 4 (Спутник 9) бортында бір орбиталық айналым жасады, оның ішінде космонавт манекені (Советтік шенеуніктер Иван Иванович деп атаған), егеуқұйрықтар мен теңіз шошқасы болды. Манекен қайта кірген кезде капсуладан шығарылып, парашют арқылы жұмсақ қондырылды. Чернушка капсуладан ешқандай зардапсыз аман-есен табылды.
Звизодочка
Юрий Гагарин атымен атаған Звёздочка (Звёздочка, "жұлдызша") 1961 жылғы 25 наурызда "Корбль-Спутник-5" кемесімен, Гагариннің 12 сәуірдегі тарихи ұшуына дейінгі соңғы сынақ рейсiнде ағаштан жасалған космонавт манекенімен бір орбита айналып өтті.