Кіріспе

Гессеннен шыққан бұрынғы неміс дворяндық отбасы

Баттенбергтер отбасы – Гессен-Дармштадт әулетінің династиялық емес тармағы, ол 1918 жылға дейін Гессен Ұлы Герцогтығын басқарды. Отбасының алғашқы мүшесі – Юлия Хауке, оның күйеу ағасы Гессеннің Ұлы Герцогы Людовик III 1851 жылы оны Баттенберг графынасы етіп жариялады (Ең Көрнекті Биіктік (H. Ill. H.) атағымен), Гессеннің Ұлы Герцогы Людовик III-тің інісі, Рейн арқылы Гессен князі Александрмен жасаған теңсіз некесінің кезінде. Атаудың атауы Гессендегі Баттенберг қаласына сілтеме жасайды. 1858 жылы графша атағы Серендік Биіктік (H. S. H.) атағымен Баттенберг ханшайымына дейін көтерілді. Баттенберг есімін соңғы рет 1924 жылы баласыз қайтыс болған Баттенберг ханшайымының кіші ұлы, Франциск Жозеф Баттенберг қолданды. 1917 жылы отбасының көптеген мүшелері Британ империясында тұрып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар арасындағы антигермандық сезімнің күшеюіне байланысты гессендік атақтарынан бас тартты. Сол кезде олар отбасылық атын Баттенбергтің ағылшын тіліндегі нұсқасы – Маунтбаттен деп өзгертті. Алайда, Испания патшайымы Виктория Евгения Баттенбергтің ұлы Барселона графы Хуан 1993 жылы қайтыс болғанға дейін Борбон и Баттенберг тегін сақтап қалды.

Шығу тегі

Александр ханзада (1823–1888) Гессен және Рейн Ұлы герцогы Людовик II мен Баденнің Вильгельминасының үшінші ұлы болды, алайда оның биологиялық әкесі анасының камерагері, барон Август де Сенаркленс болған деген қауесет кең тарады. Принц Александрдың әйелі, Юлия фон Хауке (1825–1895) – қарапайым графиня, поляк аристократы, неміс тегінен шыққан граф фон Хаукедің жетім қызы. Граф фон Хауке Ресей империясының армиясында генерал қызметін атқарған және кейіннен Польша Конгресінің соғыс министрінің орынбасары болған. Граф фон Хаукенің шені оның қызының Александр ханзададан туған балаларының Гессен Ұлы Герцогтығының тағына талап етуіне жеткіліксіз болды. Осы себепті оның жаңа жеңесі Гессеннің Людовик III оған және олардың ұрпақтарына Баттенберг графинясы (Gräfin von Battenberg) атағын берді. 1858 жылы Гессендегі Баттенберг қаласының атына байланысты бұл атақ князьдік мәртебесіне көтерілді. Бірақ Баттенберг княздығы болған емес; бұл атақ Гессен Ұлы Герцогтығының дворяндары арасында тәуелсіз емес атақ болды. Баттенберг графтарының бұрынғы әулеті 14 ғасырда жойылған. 1858 жылдан бастап осы одақтан туған балалар принц (Prinz) немесе принцесса (Prinzessin) атағын алып, «Ең Көктемді Билік» (Durchlaucht) дәрежесін алды. Осылайша Баттенберг Гессен Ұлы Герцогтық әулетінің мұрагерлік құқығы жоқ, моргандық тармағының аты болды.

Патшалық отбасылармен байланысы

Бастапқы жұптың ұлдарының бірі, Баттенбергтің ханзадасы Александр 1879 жылы Болгарияның тәуелсіз ханзадасы атанды. Бірақ, ол 1886 жылы тақтан бас тартуға мәжбүр болды. Тағы бір ұлы, Генрих Баттенберг ханзадасы, Виктория патшайымның кіші қызы Беатрис ханшайымға үйленді. Олардың қызы, Виктория Юджина Юлия Ена, Испания патшайымы болды. Оның інісі, Эдуард VII, оның мәртебесін Корольдік Билікке дейін көтерді, осылайша ол Испания патшалық отбасына үйленуге қажетті мәртебеге ие болды. Александр мен Джулияның үлкен ұлы, Людовик Баттенберг ханзадасы, Корольдік теңіз күштерінің бірінші теңіз лорды болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда кең таралған немісқұмарлыққа қарсы сезімге байланысты, ол өзінің атын Маунтбеттен деп ағылшыншалады, сондай-ақ оның балалары мен немерелері, Генрих ханзадасы мен Беатрис ханшайымның ұлдары да атын өзгертті. Осы жұбайлардың төрт ұлының және бір немересінің Гессен титулдарынан бас тартып, кузені, Георг V, оларға пэрлік атақ берді – Людовик ханзадасы Мильфорд-Хейвеннің бірінші маркизі болды, ал Генрих ханзадасының үлкен ұлы, Александр ханзадасы, Кэрисбрук маркизі атанды. Людовиктің екінші қызы, Люиза Баттенберг ханшайымы, 1923 жылы Швецияның болашақ Густав VI Адольфына үйленді және 1950 жылы Швеция патшайымы болды. Оның кіші ұлы, Луи Маунтбеттен, Бірінші Бурма графы, Үндістанның соңғы вице-королі болды. Людовиктің үлкен қызы, Алиса Баттенберг ханшайымы, Грекия мен Данияның Эндрю ханзадасына үйленді; олардың ұлы, Грекия мен Данияның Филипп ханзадасы (кейін Эдинбург герцогы Филипп ханзадасы деп аталды), Ұлыбритания тағының мұрагері, кейіннен Елизавета II-ге үйленді, грек титулдарынан бас тартып, анасының әкесі мен інісінің Маунтбеттен тегін қабылдады. Баттенберг есімі, ағылшыншаланған түрінде, қазір Ұлыбритания патшалық отбасының кейбір мүшелерінің жеке тегінің (Маунтбеттен-Виндзор) бір бөлігі болып табылады. 1897 жылы Франциск Иосиф Баттенберг ханзадасы Италия королевасы Еленаның қарындасы және Югославияның Александр I-інің анасының әпкесі болған Монтенегроның Анна ханшайымына үйленді.