Морган Рассел: Сихромизмнің негізін қалаушы американ суретшісі

Кіріспе

Американдық суретші, американдық софтболшы

Морган Расселл (25 қаңтар 1886 – 29 мамыр 1953) – американдық модернист суретші. Стантон Макдональд Райтпен бірге ол 1912 жылдан 1920-шы жылдарға дейінгі Синхромизм абстрактілі сурет салу стилінің негізін қалады, бұл стиль өте әсерлі болды. Расселлдің түсті музыкамен салыстырған "синхромиялары" – модернизмнің қалыптасуына Американың ерте үлесі еді.

Өмірбаян

Рассел Нью-Йорк қаласында туып өсті. Алғашқыда ол сәулет өнерін оқыды, ал 1903 жылдан кейін мүсінші Артур Лимен дос болып, оған модель ретінде түсті және біраз уақыт бірге тұрды. 1903-1905 жылдары Ли және Джеймс Эрл Фрейзермен бірге Өнер студенттері лигасының мүсіншілік бөлімінде оқыды; сондай-ақ мүсін сабақтарында модель болды. 1906 жылғы қаңтарда Лигада танысқан Гертруд Вандербильт Уитнидің қаржылық көмегімен ол Париж бен Римде өнерді оқу үшін Еуропаға сапар шекті. Уитни ханым Расселдің талантына ең алғашқы және берік сенгендердің бірі болды және бірнеше жыл бойы ай сайын стипендиямен қамтамасыз етті. 1907 жылы Нью-Йоркке оралғаннан кейін Рассел Нью-Йорк өнер мектебінде белгілі ашкан суретшісі Роберт Анримен бірге сурет салуды оқыды. 1909 жылы Парижге оралғаннан кейін Матистің өнер мектебінде оқыды, Гертруда Штайннің салонына жиі барады, Пикассо мен Роденмен танысты. 1911 жылы Парижде Рассел шетелде тұратын Стантон Макдональд Райтпен кездесті, жақын арада екеуі түстер және олардың мағыналы өнер туындысын жасаудағы басымдығы туралы теорияларды дамыта бастады. Сол кездегі басқа да жас және тәуекелге баратын суретшілер сияқты, олар академиялық реализмді соқпаққа тірелген жол деп қарады және бейнелеу мазмұнын азайтатын, тіпті толығымен жоятын өнер формасының мүмкіндіктерін зерделеді. Олар әсіресе өздерінің ұстазы, канадалық суретші Персиваль Тюдор Харттың теориясына қызығушылық танытты, ол түстерді симфониядағы ноталарды оркестрге қосу сияқты үйлесімді түрде ұйымдастыруға болады деп сенді. Делакруа, постымпрессионистер және фовистерден алған әсерінен шабыттанған Рассел мен Макдональд Райт 1912 жылы синхромизмді бірлесіп құрды. Сол жылдың маусым айында олар Мюнхендегі Der Neue Kunstsalon галереясында алғашқы синхромистік көрме өткізді, төрт айдан кейін Париждегі Galerie Bernheim Jeune галереясында тағы бір көрме ұйымдастырды. Өздерін танытуға құштар басқа да жас модернистер сияқты, олар өз мақсаттарын жариялаған манифест шығарды, Париждің киосктарын көрмелері туралы хабарламалармен жапты және сенсация туғызуға үміттенді. Рассел 1913 жылы Салон де Индепенданста көрме өткізе бастады. Синхромизм – таза абстракцияның алғашқы жаңалығы болды, оны негізінен Рассел Стэнтон Макдональд Райттың қатысуымен дамытты. Париждегі синхромизммен тәжірибе жасаған басқа американдық суретшілердің арасында Томас Харт Бентон, Эндрю Дасбург және Патрик Генри Брюс болды, олардың барлығы Рассел мен Макдональд Райтпен дос болды. Брюс сондай-ақ Соня және Роберт Делонеймен, орфизмнің (1912 жылы ақын Гийом Аполлинер жасаған термин) жақтаушыларымен де дос болды. Синхромизм мен орфизм арасындағы ұқсастықтар кейіннен плагиат айыбына әкелді, оны Рассел де, Макдональд Райт та қатаң түрде жоққа шығарды. Рассел мен Макдональд Райт синхромизмді Нью-Йорк өнер әлеміне енгізген кезде, олар танымалдық пен қаржылық табысқа үлкен үміт артып отырды. Рассел 1913 жылы Нью-Йорктегі танымал Армори Шоуда және 1916 жылы беделді Форум көрмесінде қатысты, бірақ олардың үміттері ақталмады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі өнер коллекционерлері, сыншылар мен кураторлар түсті абстракцияны қабылдауға құлшынбады және олар өнердің жаңа стильдеріне ашық болған сирек жағдайларда еуропалық модернизмді көбірек танымал есімдермен байланыстырды. Синхромизмге қатысты алғашқы жанашырлықпен жасалған кеңінен қарастыру 1915 жылы Макдональд Райттың ағасы, беделді әдеби редактор және өнер сыншысы Уиллард Хантингтон Райт жариялаған «Заманауи сурет салу: оның тенденциясы мен мағынасы» кітабында пайда болды. (Стантон кітаптың авторларының бірі болды, бірақ Райт ағайындылары бұл фактіні жасыруға тырысты.) «Заманауи сурет салу: оның тенденциясы мен мағынасы» Манеден кубизмге дейінгі негізгі қазіргі заманғы өнер қозғалыстарын зерттеді, Сезанн мен Матистің жұмысын мадақтады, Кандинский мен орфистер сияқты «кіші заманауиларды» сынады және абстракция бейнелеу өнерін алмастыратын болашақ дәуірді болжады. Кітаптағы ұзақ, мақтанышпен сипатталатын синхромизм тармағы модернизмнің эволюциялық процесінің шыңы ретінде ұсынылды. Райт өзінің ағасы мен досы Морган Рассел туралы жазғанын мойындаған жоқ. Сонымен қатар, өз жағдайын асыра айту арқылы Райт өзінің ісі үшін көп пайдасы болмады, бірақ оның жақсы қаралған кітабы екі суретшіге белгілі бір назар аударды. Бір кездері олардың есімдері өнер басылымдарында жиі пайда болды, тіпті Х. Л. Менкен синхромистік суретті сатып алды, кейіннен ол Балтимор өнер мұражайына сыйға тартты. 1920 жылы Рассел мен Макдональд Райт өздерінің жеке жолдарына түсті, бірақ Макдональд Райт 1920 жылдары досының жұмысын сатуға тырысып бақты. Макдональд Райт туған Калифорниясына оралды және Лос-Анджелес өнер әлемінде харизматикалық тұлға ретінде табысты орын тапты. Рассел, әйел киімдерін киген (екі рет үйленгеніне қарамастан), сурет салуын тоқтатпады, бірақ ол қаржылық қиындықтарға тап болды және салыстырмалы беймәлімдікке түсті. Синхромизм өнер тарихы оқулықтарында сирек талқыланды және 1950 жылдардың соңына дейін ешқандай маңызды көрмелерге арналмады. Расселдің жұмысының галереялық көрмелері сирек болды. 1909 мен 1946 жылдар арасында Францияда шамамен қырық жыл өткізген Рассел соғыстан кейін АҚШ-қа зейнетке шықты және 1947 жылы католик дініне кірді. Оның кейінгі жылдарында салған суреттері, көбінесе әйелдердің бейнесі, түстік эффекттерінен айырылып, көбінесе фигуративті болды. Екі қанағаттандырмайтын инсульттан кейін ол 1953 жылы Филадельфия маңындағы зейнеткерлер үйінде 67 жасында қайтыс болды. 20 ғасырдың соңғы үш онжылдығында синхромизмге ұзақ күткен ғылыми және қоғамдық назар аударылды. 1978 жылы Уитни Америка өнер мұражайы түсті абстракцияға арналған алты мұражайды қамтыған саяхат көрме ұйымдастырды, ол Расселдің есімін қайтадан көпшілік назарына түсірді, ал коллекционер Генри Ридтің оның қағаздарын сатып алуы және кейіннен оларды Уитни мұражайына беруі және даулы түрде қайтарып алуы оның есімін жаңалықтарға түсірді. Морган Расселдің алғашқы жеке мұражайлық ретроспективасы 1990 жылы Нью-Джерси штатындағы Монтклэйр өнер мұражайында өтті. Оның жұмысы бүгінде Заманауи өнер мұражайы, Бруклин мұражайы, Миннеаполис қаласындағы Уокер өнер орталығы, Колумбус өнер мұражайы және Сан-Диего өнер мұражайының коллекцияларында ұсынылған. Оның 1914 жылғы «Құрамдағы қызыл түс: Түр» атты монументалды синхромиясы Буффалодағы Албрайт-Нокс өнер галереясының коллекциясында сақталған және 2013 жылы Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында өткен «Абстракцияны ойлап табу, 1910–1925» көрмесінің орталық бөлігі болды.

Russell was born and raised in New York City. He initially studied architecture and, after 1903, became friendly with the sculptor Arthur Lee, for whom he posed as a model and with whom he lived for a time. From 1903 to 1905, he studied sculpture at the Art Students League with Lee and James Earle Fraser; he also posed as a model for the sculpture class. With financial help from Gertrude Vanderbilt Whitney, whom he met at the League in January 1906, he traveled to Europe to study art in Paris and Rome. Mrs. Whitney was one of the earliest and staunchest believers in Russell's talent and provided him with a monthly stipend for several years. In 1907, after returning to New York City, Russell studied painting at the New York School of Art with the noted Ashcan painter Robert Henri, among others. Returning to Paris in 1909, he studied at Matisse’s art school, frequented Gertrude Stein's salon, and met Picasso and Rodin. In Paris, Russell met Stanton Macdonald Wright, a fellow expatriate, in 1911, and soon after the two began developing theories about color and its primacy in the creation of a meaningful work of art. Like other young adventurous artists of the time, they had come to view academic realism as a dead end and were pondering the possibilities of an art form that might minimize or even abandon representational content. They were particularly interested in the theories of their teacher, Canadian painter Percyval Tudor Hart, who believed that colors could be orchestrated in the same harmonious way that a composer arranges notes in a symphony. Inspired by their experience of Delacroix, the Post Impressionists, and the Fauves, Russell and Macdonald Wright co founded Synchromism in 1912. In June of the same year, they held their first Synchromist exhibition at Der Neue Kunstsalon in Munich, followed four months later by another exhibition at Galerie Bernheim Jeune in Paris. Like other young modernists eager to make a name for themselves, they issued a manifesto broadcasting their goals, plastered the kiosks of Paris with notices of their show, and hoped to create a sensation. Russell also began exhibiting at the Salon des Indépendants in 1913. Synchromism was an early innovation in pure abstraction, which was developed primarily by Russell with contributions from Stanton Macdonald Wright. Other American painters in Paris experimenting with Synchromism at the time included Thomas Hart Benton, Andrew Dasburg, and Patrick Henry Bruce, all of whom were friends with Russell and Macdonald Wright. Bruce was also friendly with Sonia and Robert Delaunay, proponents of Orphism (a term coined in 1912 by the poet Guillaume Apollinaire). Similarities between Synchromism and Orphism led to later charges of plagiarism, which both Russell and Macdonald Wright vehemently denied. Russell and Macdonald Wright had high hopes for acclaim and financial success when they introduced Synchromism to the New York art world. Though Russell exhibited in the famous Armory Show in New York in 1913 and in the prestigious Forum Exhibition of Modern American Painters in 1916, those hopes were never met. Art collectors, critics, and curators prior to World War I were reluctant to embrace color abstraction and, on the rare occasions when they were open to radical new styles of art, preferred the European modernism attached to names with greater cachet. The first sympathetic, extended treatment of Synchromism appeared in the book Modern Painting: Its Tendency and Meaning, published in 1915 by Macdonald Wright's brother, Willard Huntington Wright, a prestigious literary editor and art critic. (Stanton secretly co authored the book, a fact that the Wright brothers were at pains to conceal.) Modern Painting: Its Tendency and Meaning surveyed the major modern art movements from Manet to Cubism, praised the work of Cézanne and Matisse, denigrated "lesser Moderns" such as Kandinsky and the Orphists, and predicted a coming age in which abstraction would supplant representational art. Synchromism, the subject of a long, adulatory chapter, is presented in the book as the culminating point in the evolutionary process of Modernism. At no time did Wright acknowledge that he was writing about his own brother and his friend, Morgan Russell. Also, by overstating his case, Wright did little long range good for the cause he was promoting, but his well reviewed book did bring some informed attention to the two painters. For a time, their names appeared more frequently in the art press, and even H. L. Mencken bought a Synchromist painting, which he later donated to the Baltimore Museum of Art. By 1920, Russell and Macdonald Wright had gone their separate ways, though Macdonald Wright continued to make efforts at selling his friend's work throughout the 1920s. Macdonald Wright moved back to his native California and established a successful niche for himself as a charismatic figure in the Los Angeles art world. Russell, who was a cross dresser (though married twice), never ceased painting, either, but he experienced financial difficulties and lapsed into relative obscurity. Synchromism was seldom discussed in art history textbooks and was not the subject of any major exhibitions before the late 1950s. Gallery exhibitions of Russell's work were infrequent. After spending almost four decades in France between 1909 and 1946, Russell retired to the United States after the war and converted to Catholicism in 1947. His painting in his later years, often of nudes, was largely figurative and displayed none of the color effects he had pioneered with Synchromism. After suffering two incapacitating strokes, he died aged 67 in a nursing home in a suburb of Philadelphia in 1953. Gradually, during the last three decades of the twentieth century, long overdue scholarly and public attention was paid to Synchromism. The Whitney Museum of American Art launched a six museum traveling exhibition in 1978 devoted to color abstraction that brought Russell's name before the public again, and the purchase of his papers by collector Henry Reed, and the subsequent donation to and controversial retrieval of those papers from the Whitney Museum, brought his name into the news. Morgan Russell's first museum retrospective was held at the Montclair Art Museum in New Jersey in 1990. His work is represented today in the collection of the Museum of Modern Art, the Brooklyn Museum, the Walker Art Center in Minneapolis, the Columbus Museum of Art, and the San Diego Museum of Art, among others. His monumental Synchromy in Orange: To Form (1914), in the collection of the Albright Knox Art Gallery in Buffalo, was one of the centerpieces of the 2013 exhibition at the Museum of Modern Art in New York, "Inventing Abstraction, 1910–1925."