Кіріспе

Злотория (; Голдберг, ; латынша: Aureus Mons, Aurum) – Польшаның оңтүстік-батысындағы Төменгі Силезия воеводтығындағы тарихи қала, Злотория ауданының әкімшілік орталығы және кішігірім Злотория әкімшілік бірлестігінің орталығы. 1211 жылы қала құқығын алған Злотория Польшадағы ең көне қала болып табылады. Орта ғасырлардан бері ол алтын мен мыс өндірудің маңызды орталығы болды. Злотория өзінің орналасқан жері мен архитектуралық мұрасының арқасында Польшаның ең әдемі қалаларының бірі ретінде танымал.

География

Қала тарихи Төменгі Силезия аймағында Кацкава өзенінің оң жағалауында, Легница қаласынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Оңтүстікте Качавские таулары Батыс Судет тауларының Крконоше жотасына дейін созылады. Қазіргі уақытта Злоторияда шамамен 16 000 тұрғын бар және ол базальт кенін өндірудің маңызды орталықтарының бірі болып табылады.

Қала атауы

Ұзақ тарихы бойы Злотория түрлі аттармен аталып келген. Орта ғасырлардан бері ол "алтын" деген мағынаны білдіретін латынша "Аурум", "Алтын тау" деген мағынадағы "Ауреус Монс", "Алтын тау" деген немісше "Голдберг" немесе оның полякша атымен аталып келді. "Złotoryja" поляк тілінде сөзбе-сөз "алтын іздеу" дегенді білдіреді, бұл Качава өзеніндегі алтын өндірудің тарихи орындарына сілтеме жасайды.

Герб пен ту

Гербте үш жасыл төбенің үстінде тұрған, Силезия Пиаст әулетінің қара бүркіті бейнеленген, ал фон алтын түсті. Оның геральдикалық сипаттамасы: "Алтын фонға қара түсті бүркіт, үш тік тілімді жасыл төбеде". Ол 15 ғасырдан бері қолданылып келеді. Туда гербтің екі геральдикалық түсі кіреді. Ол екі жолақтан тұрады: жоғарыда алтын (сары), төменде жасыл.

Орта ғасырлар

Ерте орта ғасырларда аймақта Требовиан тайпасы, поляк тайпаларының бірі қоныстанды, ал 10-ғасырда бұл аймақ пайда болған Польша мемлекетінің құрамына кірді. 12-ғасырдың соңы мен 13-ғасырдың басында Санкт-Николай тауының (Góra św. Mikołaja) беткейінде, Кацкава өзенінің жағасында алтын кеншілерінің шағын елді мекені құрылды. Ауыл тез өсіп, 1211 жылы ол Аурум деп тіркелді және Пиаст герцогы Генрих I Сақалды Магдебург құқығы бойынша қала құқықтарын алды. Бұл сол кездегі бөлінген Польшадағы алғашқы қала және неміс институттары мен неміс қоныс аударушылары бар алғашқы Силезия қаласы болды. Генрих I-ші Әулие Мария шіркеуінің құрылысын қаржылады, ол кейін кеңейтілді және қазір қаланың маңызды ескерткіштерінің бірі болып табылады. 13-ғасырда қалада госпитальдық және францискан монастырьлары құрылды, осылайша аймақтың маңызды мәдени және діни орталықтарының біріне айналды. 1241 жылы Польшаға жасалған алғашқы моңғол шапқыны кезінде көптеген кеншілер Легница шайқасына қатысты, олардың көпшілігі қаза тапты, бірақ кен өндірісі тез жаңғыртылды. Польшаның ұсақ герцогтықтарға бөлінуі кезінде 1248 жылы қала жаңадан құрылған Легница герцогтығына қосылды және 1290 жылы орта ғасырдың ең қымбат және құнды минералдарының бірі – тұз саудасына жеңілдік алды. 1329 жылы герцог Болеслав III Көңілдінің басқаруымен Легница герцогтығы король Иоанн Соқыр басқаратын Богемия Корольдігінің вассалдығына айналды, бірақ жергілікті басқару құқығын сақтап қалды. 15-ғасырлық гусит соғыстары кезінде қала 1427, 1428 және 1431 жылдары гусит әскерлерімен басылып алынды. Қала ауыр тонауға ұшырады, бірақ ол тез қалпына келді және жергілікті қалалық кеңес болашақта мұндай қиындықтардан сақтау үшін қала қабырғаларын салуға шешім қабылдады. Орта ғасырлық бекіністердің көп бөлігі бүгінге дейін сақталған.

Екінші дүниежүзілік соғыс және қазіргі тарих

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер қалада екі әскери тұтқын лагерін және екі мәжбүрлі еңбек лагерін құрды. Қала соғыстан дерлік зардап көрмеді. 1945 жылдың ақпанында Иван Конев басқарған Қызыл Армияның 2-ші Украина майданының күштері қаланы басып алды. Потсдам конференциясының шешімдеріне сәйкес, мамыр айында ол Польшаға қайтарылды және поляктар оны тарихи польшалық Злотория деп атады. 1949 жылға дейін жергілікті неміс тұрғындарының көпшілігі Потсдам келісімі бойынша қашып кетті немесе қуылды. Олардың көпшілігі босқындар лагерлеріне орналастырылып, кейін көбінесе Батыс Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия федералды штатына қоныс аударды. Жақын маңдағы Вилков және Новый Костюл ауылдарында маңызды мыс кен орындары ашылды және көптеген жергілікті инженерлер Легница индустриалды аймағының дамуына қатысты. Алайда, 1970-ші жылдардың басында Любин маңында әлдеқайда жоғары сапалы кен орындары табылуына байланысты кен орындары жабылды. Аяқ киім фабрикасы, Рождество шыршасы әшекейлері фабрикасы және базальт кені сияқты көптеген зауыттар салынды. 1989 жылдан бастап Злотория қаласы өзінің тарихын зерттеуге кірісті. Тарихи ескі қала қалпына келтіріліп, алтын өндіру дәстүрі қайта жандандырылды. 1992 жылы жергілікті алтын іздеушілердің гильдиясы құрылды, ол содан бері Польшаның алтын іздеу чемпионатында ұйымдастырып келеді. 2000 жылы әлем чемпионаты осы қалада өткізілді. Қазіргі уақытта қала аймақтың маңызды туристік орталықтарының бірі болып табылады. Ауыр өнеркәсіп аймақтың дамуында маңызды рөл атқарады. Жергілікті карьерлер Польшадағы ең табыстыларының бірі болып есептеледі, ал Рождество шыршасы әшекейлері фабрикасы жыл сайын миллиондаған әшекейлерді, көбінесе Батыс Еуропа мен АҚШ-қа экспорттайды.