Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Злотория (; Голдберг, ; латынша: Aureus Mons, Aurum) – Польшаның оңтүстік-батысындағы Төменгі Силезия воеводтығындағы тарихи қала, Злотория ауданының әкімшілік орталығы және кішігірім Злотория әкімшілік бірлестігінің орталығы. 1211 жылы қала құқығын алған Злотория Польшадағы ең көне қала болып табылады. Орта ғасырлардан бері ол алтын мен мыс өндірудің маңызды орталығы болды. Злотория өзінің орналасқан жері мен архитектуралық мұрасының арқасында Польшаның ең әдемі қалаларының бірі ретінде танымал.
Złotoryja (; Goldberg, ; Latin: Aureus Mons, Aurum) is a historic town in Lower Silesian Voivodeship in southwestern Poland, the administrative seat of Złotoryja County, and of the smaller Gmina Złotoryja. Having been granted town privileges in 1211, Złotoryja is the oldest town in Poland. Since the Middle Ages, it was a centre of gold and copper mining. Złotoryja was also featured among the most beautiful towns in Poland due to its location and architectural heritage.
География
Қала тарихи Төменгі Силезия аймағында Кацкава өзенінің оң жағалауында, Легница қаласынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Оңтүстікте Качавские таулары Батыс Судет тауларының Крконоше жотасына дейін созылады. Қазіргі уақытта Злоторияда шамамен 16 000 тұрғын бар және ол базальт кенін өндірудің маңызды орталықтарының бірі болып табылады.
The town is located in the historic Lower Silesia region on the right bank of the Kaczawa river, about southwest of Legnica. In the south, the Kaczawskie Mountains stretch up to the Krkonoše range of the Western Sudetes. Currently Złotoryja has approximately 16,000 inhabitants and is one of the important centres of basalt mining.
Қала атауы
Ұзақ тарихы бойы Злотория түрлі аттармен аталып келген. Орта ғасырлардан бері ол "алтын" деген мағынаны білдіретін латынша "Аурум", "Алтын тау" деген мағынадағы "Ауреус Монс", "Алтын тау" деген немісше "Голдберг" немесе оның полякша атымен аталып келді. "Złotoryja" поляк тілінде сөзбе-сөз "алтын іздеу" дегенді білдіреді, бұл Качава өзеніндегі алтын өндірудің тарихи орындарына сілтеме жасайды.
During its long existence Złotoryja was referred to by various names. Since the Middle Ages it was referred to as either Aurum (Latin for "gold"), Aureus Mons ("Golden Mountain"), Goldberg (German for "Golden Mountain") or by its Polish name. Złotoryja in Polish literally means "gold digging", referring to historic gold panning sites on the Kaczawa river.
Герб пен ту
Гербте үш жасыл төбенің үстінде тұрған, Силезия Пиаст әулетінің қара бүркіті бейнеленген, ал фон алтын түсті. Оның геральдикалық сипаттамасы: "Алтын фонға қара түсті бүркіт, үш тік тілімді жасыл төбеде". Ол 15 ғасырдан бері қолданылып келеді. Туда гербтің екі геральдикалық түсі кіреді. Ол екі жолақтан тұрады: жоғарыда алтын (сары), төменде жасыл.
The coat of arms features a black eagle of the Silesian Piast dynasty standing over three green hills, with the golden background. Its heraldic blazon is "Or, an eagle displayed sable on a base three invected vert". It has been used since the 15th century. The flag features both of the heraldic colours of the coat of arms. It consists of two stripes: golden (yellow) above green.
Орта ғасырлар
Ерте орта ғасырларда аймақта Требовиан тайпасы, поляк тайпаларының бірі қоныстанды, ал 10-ғасырда бұл аймақ пайда болған Польша мемлекетінің құрамына кірді. 12-ғасырдың соңы мен 13-ғасырдың басында Санкт-Николай тауының (Góra św. Mikołaja) беткейінде, Кацкава өзенінің жағасында алтын кеншілерінің шағын елді мекені құрылды. Ауыл тез өсіп, 1211 жылы ол Аурум деп тіркелді және Пиаст герцогы Генрих I Сақалды Магдебург құқығы бойынша қала құқықтарын алды. Бұл сол кездегі бөлінген Польшадағы алғашқы қала және неміс институттары мен неміс қоныс аударушылары бар алғашқы Силезия қаласы болды. Генрих I-ші Әулие Мария шіркеуінің құрылысын қаржылады, ол кейін кеңейтілді және қазір қаланың маңызды ескерткіштерінің бірі болып табылады. 13-ғасырда қалада госпитальдық және францискан монастырьлары құрылды, осылайша аймақтың маңызды мәдени және діни орталықтарының біріне айналды. 1241 жылы Польшаға жасалған алғашқы моңғол шапқыны кезінде көптеген кеншілер Легница шайқасына қатысты, олардың көпшілігі қаза тапты, бірақ кен өндірісі тез жаңғыртылды. Польшаның ұсақ герцогтықтарға бөлінуі кезінде 1248 жылы қала жаңадан құрылған Легница герцогтығына қосылды және 1290 жылы орта ғасырдың ең қымбат және құнды минералдарының бірі – тұз саудасына жеңілдік алды. 1329 жылы герцог Болеслав III Көңілдінің басқаруымен Легница герцогтығы король Иоанн Соқыр басқаратын Богемия Корольдігінің вассалдығына айналды, бірақ жергілікті басқару құқығын сақтап қалды. 15-ғасырлық гусит соғыстары кезінде қала 1427, 1428 және 1431 жылдары гусит әскерлерімен басылып алынды. Қала ауыр тонауға ұшырады, бірақ ол тез қалпына келді және жергілікті қалалық кеңес болашақта мұндай қиындықтардан сақтау үшін қала қабырғаларын салуға шешім қабылдады. Орта ғасырлық бекіністердің көп бөлігі бүгінге дейін сақталған.
In the early Middle Ages the region was inhabited by the tribe of Trzebowianie, one of the Polish tribes, and in the 10th century the area was included in the emerging Polish state. In the late 12th century and early 13th century a small settlement of gold miners was founded on the slopes of Mount St. Nicholas (Góra św. Mikołaja), located at the shores of the Kaczawa river. The village grew rapidly and in 1211 it was documented as Aurum and vested with town rights according to Magdeburg law by the Piast duke Henry I the Bearded, the first city throughout then fragmented Poland and plausibly the first Silesian town with German institutions and German settlers. Henry I financed the construction of the St. Mary's Church, which was later expanded and is now one of the town's landmarks. In the 13th century a Hospitaller and Franciscan monastery were founded in the town, which thus became one of the important cultural and religious centres of the region. During the first Mongol invasion of Poland, in 1241 many of the miners took part in the Battle of Legnica, where most of them died, but the mining quickly recovered. During the ongoing fragmentation of Poland into smaller duchies, in 1248 the town was attached to the newly established Duchy of Legnica and in 1290 was granted with a privilege to trade salt, one of the most expensive and valuable minerals in the Middle Ages. In 1329, under the rule of Duke Bolesław III the Generous, the whole Duchy of Legnica became a fief of the Kingdom of Bohemia under King John the Blind, yet it retained its local self government. During the 15th century Hussite Wars the town was captured by the Hussite forces in 1427, 1428 and 1431. It was severely pillaged, but it quickly recovered and the local city council decided to build city walls in order to spare the city such troubles in the future. Much of the mediaeval fortifications is preserved until today.
Екінші дүниежүзілік соғыс және қазіргі тарих
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер қалада екі әскери тұтқын лагерін және екі мәжбүрлі еңбек лагерін құрды. Қала соғыстан дерлік зардап көрмеді. 1945 жылдың ақпанында Иван Конев басқарған Қызыл Армияның 2-ші Украина майданының күштері қаланы басып алды. Потсдам конференциясының шешімдеріне сәйкес, мамыр айында ол Польшаға қайтарылды және поляктар оны тарихи польшалық Злотория деп атады. 1949 жылға дейін жергілікті неміс тұрғындарының көпшілігі Потсдам келісімі бойынша қашып кетті немесе қуылды. Олардың көпшілігі босқындар лагерлеріне орналастырылып, кейін көбінесе Батыс Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия федералды штатына қоныс аударды. Жақын маңдағы Вилков және Новый Костюл ауылдарында маңызды мыс кен орындары ашылды және көптеген жергілікті инженерлер Легница индустриалды аймағының дамуына қатысты. Алайда, 1970-ші жылдардың басында Любин маңында әлдеқайда жоғары сапалы кен орындары табылуына байланысты кен орындары жабылды. Аяқ киім фабрикасы, Рождество шыршасы әшекейлері фабрикасы және базальт кені сияқты көптеген зауыттар салынды. 1989 жылдан бастап Злотория қаласы өзінің тарихын зерттеуге кірісті. Тарихи ескі қала қалпына келтіріліп, алтын өндіру дәстүрі қайта жандандырылды. 1992 жылы жергілікті алтын іздеушілердің гильдиясы құрылды, ол содан бері Польшаның алтын іздеу чемпионатында ұйымдастырып келеді. 2000 жылы әлем чемпионаты осы қалада өткізілді. Қазіргі уақытта қала аймақтың маңызды туристік орталықтарының бірі болып табылады. Ауыр өнеркәсіп аймақтың дамуында маңызды рөл атқарады. Жергілікті карьерлер Польшадағы ең табыстыларының бірі болып есептеледі, ал Рождество шыршасы әшекейлері фабрикасы жыл сайын миллиондаған әшекейлерді, көбінесе Батыс Еуропа мен АҚШ-қа экспорттайды.
During World War II, the Germans created two branches of the Stalag VIII A prisoner of war camp and two forced labour camps in the town. The town survived the war almost untouched. In February 1945 it was captured by the forces of the Red Army 2nd Ukrainian Front under Ivan Konev. Following the decisions of the Potsdam conference, in May it was transferred back to Poland and renamed by Poles to the historic Polish Złotoryja. By 1949 most of local German inhabitants either fled or were expelled per the Potsdam Agreement. A large number of them were admeasured to refugee camps and settled later, mostly in the federal state Northrhine Westphalia in West Germany. In the nearby villages of Wilków and Nowy Kościół two important copper mines were founded and a large number of local engineers also participated in the development of the industrial region of Legnica. However, in the early 1970s the mines were closed down because ore deposits of much higher quality were found around Lubin. Many factories were founded, including a shoe factory, Christmas tree ornaments factory and a basalt mine. Since 1989 the town of Złotoryja started to look for its past. The historical old town was restored and the traditions of gold mining were started. In 1992 a local Polish Guild of Gold Prospectors was started, which ever since organises the Polish Gold Panning Championships. In 2000 World Championships were held there. Currently the town is one of the main tourist centres of the area. The heavy industry is also playing an important part in the development of the area. The local quarries are ones of the most profitable in Poland and the Christmas tree ornaments factory is exporting millions of ornaments every year, mostly to Western Europe and the United States.