Кіріспе
«Жұмақтың бір бөлігі» – 1946 жылы түсірілген америкалық Рождестволық табиғаттан тыс драмалық фильм. Бұл фильм Филип Ван Дорен Стерннің 1943 жылы жарық көрген «Ең үлкен сыйлық» атты әңгімесі мен кітапшасына негізделген, ал ол 1843 жылғы Чарльз Диккенстің «Рождестволық ән» романынан шабыттанған. Фильмде Джеймс Стюарт Джордж Бейли рөлін ойнайды, ол өзінің қауымындағы адамдарға көмектесу үшін жеке армандарынан бас тарған адам. Рождество қарсаңындағы өмірден көз жұма жазу ойлары оның басшы періштесі Клэренс Одбодидің араласуына себеп болады. 1974 жылы авторлық құқығы толыққандықтан, фильм жалпыға қолжетімді болып, лицензиялық төлемдерсіз таратылуы мүмкін болды, осылайша ол Рождествоның классикалық туындысына айналды. «Жұмақтың бір бөлігі» қазіргі таңда барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің және ең жақсы Рождестволық фильмдердің бірі саналады. Американдық кино институты оны Американың жасаған 100 ең үздік фильмінің бірі деп мойындады. 1998 жылы Американдық кино институтының ең ұлы фильмдер тізімінде 11-орынды, 2007 жылы – 20-орынды, ең ұлы махаббат оқиғалары тізімінде 8-орынды, ал барлық уақыттағы ең шабыттандыратын американдық фильмдер тізімінде 1-орынды иеленді. 1990 жылы «Жұмақтың бір бөлігі» фильмі Конгресс кітапханасы тарапынан «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танылып, Америка Құрама Штаттарының Ұлттық кино тізіміне енгізілді. Капра өзінің режиссерлік жұмыстарының ішінде осы фильмді ең сүйіктісі деп атады және оны әр Рождество мезгілінде отбасына көрсететінін айтты. Бұл фильм Стюарттың да сүйікті фильмдерінің бірі болды. 2024 жылдың қаңтарынан бастап Paramount Pictures студиясында Кения Баррис жазған және режиссерлік еткен фильмнің заманауи нұсқасы жасалуда.
It's a Wonderful Life is a 1946 American Christmas supernatural drama film produced and directed by Frank Capra. It is based on the short story and booklet "The Greatest Gift" self published by Philip Van Doren Stern in 1943, which itself is loosely based on the 1843 Charles Dickens novella A Christmas Carol. The film stars James Stewart as George Bailey, a man who has given up his personal dreams in order to help others in his community and whose thoughts of suicide on Christmas Eve bring about the intervention of his guardian angel, Clarence Odbody. Its copyright expired in 1974 following a lack of renewal and it entered the public domain, allowing it to be broadcast without licensing or royalty fees at which point it became a Christmas classic. It's a Wonderful Life is now considered to be one of the greatest films of all time and among the best Christmas films. It has been recognized by the American Film Institute as one of the 100 best American films ever made. It was No. 11 on the American Film Institute's 1998 greatest movie list, No. 20 on its 2007 greatest movie list, No. 8 on its list of greatest love stories, and No. 1 on its list of the most inspirational American films of all time. In 1990, It's a Wonderful Life was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress for being deemed as "culturally, historically, or aesthetically significant". Capra revealed that it was his favorite among the films he directed and that he screened it for his family every Christmas season. It was one of Stewart's favorite films. A modern remake of the film, written and directed by Kenya Barris, is in development at Paramount Pictures as of January 2024.
Сюжет
1945 жылғы Рождество қарсаңында Нью-Йорк штатының Бедфорд-Фолс қаласында Джордж Бейли өзін-өзі өлтіруді ойлайды. Оның отбасы мен достарының дұғалары көктегілерге жетеді, онда екінші сыныпты қорғаушы періште Кларенс Одбоди Джорджты құтқаруға және қанаттарын алуға тағайындалады. Кларенске Джорджтың өмірінен көріністер көрсетіледі. Ол 12 жасар Джорджтың кіші інісі Гарриді судан құтқарып, Джордждың сол құлағын саңыра қалдырғанын көреді. Кейін Джордж дәріханашы мырза Гоуэрді клиентті кездейсоқ улаудан сақтайды. 1928 жылы Джордж колледжға түсу алдында әлемді аралауды жоспарлайды. Ол бала кезінен сүйген Мэри Хэтчпен қайта табысады. Әкесі кенеттен инсульттан қайтыс болғаннан кейін, Джордж отбасылық бизнесті реттеу үшін саяхатын кейінге қалдырады – Бейли бауырлары құрылыс және несие беру компаниясы. Банк пен қаланың көп бөлігінің иесі, ашкөз кеңес мүшесі Генри Поттер компанияны таратуға тырысады, бірақ директорлар кеңесі Джордж басқаратын жағдайда оны ашық ұстауға дауыс береді. Джордж келіседі және Билли ағасымен бірге жұмыс істейді, оқу ақысына жинаған ақшасын Гарриге береді, ол бітіргеннен кейін Гарри оны өз қолымен қабылдайды. Бірақ Гарри колледжден үйленген күйі және қарындасынан жұмыс ұсынысымен оралады, ал Джордж ғимаратты және несие беруді басқаруға кетеді. Джордж пен Мэри қарым-қатынастарын жаңартып, үйленеді және бал айынан жинаған ақшаларын банкке шабуыл жасалған кезде компанияны сақтап қалуға жұмсайды. Джордж басшылығымен компания Бейли паркін құрып, Поттердің қымбат шалғай аудандарын басып өтетін тұрғын үй кешенін салады. Поттер Джорджқа жоғары жалақылы жұмыс ұсынады, бірақ Джордж Поттердің нағыз ниеті ғимаратты жабу және несие беру екенін түсінгенде одан бас тартады. Рождество қарсаңында қалада Гарриге, әскери кемеге камикадзе шабуылын тоқтатқандығы үшін Құрмет медалімен марапатталған әскери ұшқышқа, құрметпен қарсы алу шарасы ұйымдастырылады. Билли Поттердің банкіне барып, ғимарат пен несие ақшасының 8000 долларын салады. Ол Гарри туралы газеттегі мақаламен Поттерді мазақтап, содан кейін ақшаны Поттердің газетіне орайды. Поттер ақшаны тауып алып, сақтап алады, ал Билли оны қалай жоғалтқанын есіне түсіре алмайды. Банктік тексеруші компанияның жазбаларын қарап жатқанда Джордж Біллидің қадамдарын қайталайды. Биллидің қателігіне ашуланып, ашуланып, Джордж өзін құрбандыққа шалып, Бедфорд-Фолста тұтқындап қалған отбасына ренжіді. Ол Поттерге қарыз сұрап, кепілдік ретінде өзінің аз өмірлік сақтандыру полисін ұсынады. Поттер Джорджтың тірісінен гөрі өлгені артық екенін айтып, көмектесуден бас тартады және полицияға хабарласады. Джордж Поттердің кеңсесінен қашып кетеді, барда мас болып, көмек сұрап дұға етеді. Өзін өлтіруді ойлап, жақын маңдағы көпірге барады. Джордж секірмес бұрын, Кларенс мұздай суға секіріп, Джордж оны құтқарады. Джордж ешқашан туылмаған болса екен деп тілегенде, Кларенс Джорджқа өмір сүрмеген уақыт сызығын көрсетеді. Бедфорд-Фолс енді Поттерсвилл, әдепсіз ойын-сауық орындары мен бейкүнә адамдар мекендейтін жағымсыз қала. Г. Гоуэр адам өлтіргені үшін түрмеге жабылды, өйткені Джордж оны клиентті улаудан тоқтатуға көмектеспеді. Джорджтың анасы оны танымайды. Билли аға ғимарат пен несие беру сәтсіз аяқталғаннан кейін психиатриялық ауруханаға жатқызылды. Бейли паркі – Джордж Гарридің қабірін тапқан зират. Джордж болмаса, Гарри бала кезінде суға батып, Гарри оларды құтқара алмаса, көлік кемесіндегі әскерлер қаза табады. Джордж Мэридің "қарт қыз" кітапханашы екенін біледі. Ол оны ұстап алып, күйеуі екенін айтса, ол айқайлап, қаша жөнеледі. Джордж көпірге қашып барып, өмірін қайтаруды сұрайды. Оның тілегі орындалып, үйіне қамауға алуға жүгіреді. Осы арада Мэри мен Билли қала тұрғындарын жинап, жоғалған ақшаны толтыру үшін жеткілікті қаражат жинайды. Гарри келіп, Джорджты "қаладағы ең бай адам" деп атап, тост айтады. Жәрдемақылардың арасында Джордж Кларенстің сыйлығы – "Том Сойердің оқиғалары" кітабын табады, онда: "Есіңізде болсын, достары бар адам сәтсіз болмайды. Қанаттары үшін рахмет!" Джорджтың кіші қызы Зузу Рождество ағашындағы қоңырау шыққанын былай деп түсіндіреді: "Әр қоңырау шыққан сайын, періште қанат алады".
Өмірбаян
"Ең үлкен сыйлық" атты түпнұсқа әңгімені Филип Ван Дорен Стерн 1939 жылғы қарашада жазған. Оны бірнеше баспагерлер қабылдамағаннан кейін, ол 24 беттік кітапша ретінде басып, 1943 жылғы Рождествода 200 отбасы мүшесі мен достарына жіберді. Бұл оқиға Кэри Грант немесе RKO продюсері Дэвид Хемпстедтің назарына түсіп, олар оны Гранттың агентіне көрсеткен. 1944 жылғы сәуірде RKO Pictures оқиғаның құқықтарын 10 000 долларға сатып алып, оны Грант үшін түсірілімге айналдыруды жоспарлады. Дальтон Трумбо, Клиффорд Одетс және Марк Коннелли RKO жобаны тоқтатқанға дейін сценарийдің әртүрлі нұсқаларымен жұмыс істеді. Трумбоның нұсқасында Джордж Бейли – идеалистік саясатшы, ол оқиға дамыған сайын цинизмге бойдайды, сайлауда жеңілгеннен кейін өмірін өз қолымен аяқтауға тырысады. Періште оған Бедфорд Фолсты, егер ол ешқашан тумағанда не болатынын емес, саясатқа емес, бизнеске кірсе не боларын көрсетеді. Грант "Епископтың әйелі" атты тағы бір Рождестволық фильміне түскен. RKO студиясының басшысы Чарльз Кернер Фрэнк Капраны "Ең үлкен сыйлықты" оқуға шақырды. Капраның жаңа өндіріс компаниясы Liberty Films RKO-мен тоғыз фильмді тарату туралы келісімге келді. Капра оның әлеуетін бірден байқап, соғыста деректі және оқу фильмдерін түсіргеннен кейін өзінің алғашқы Голливуд фильмі үшін оны қалады. RKO Капраға құқықтарды 10 000 долларға сатты және үстіне үш бұрынғы сценарийді сыйлық ретінде қосты. (Капра құқықтар мен сценарийлер оған 50 000 долларға түскенін айтты.) Капра Одетстің бұрынғы сценарийінен бірнеше сахнаны сақтап алып, сценарийдің көптеген нұсқаларымен жазушылар Франсис Гудрич пен Альберт Хакетт, Джо Сверлинг, Майкл Уилсон және Дороти Паркермен (сценарийді "жақсарту" үшін шақырылған) бірге жұмыс істеді. Бұл ынтымақтастық өте жақсы болған жоқ. Гудрич Капраны "қорқынышты адам" деп сипаттап, "Ол өзі жазуды күте алмады" деп еске алды. Оның күйеуі Альберт Хакетт: "Біз оған не істегіміз келетінін айттық, ол: «Бұл жақсы естіледі» деді. Біз оқиғаны дамытуға және оны аяқтауға тырыстық, содан кейін біреу бізге [Капра] мен Джо Сверлинг бірге жұмыс істеп жатқанын айтты, және бұл біздің рухымызды түсірді. Джо Сверлинг біздің жақын досымыз еді, оның осылай істеп жатқанын естігенде, біз қатты ренжідік. Біз аяқтауға жақын болдық, Капра біздің қанша уақыттан кейін аяқталатынымызды білгісі келді. Сонда әйелім: «Біз енді аяқтадық» деді. Соңғы сахнаны тез жазып шықтық, содан кейін оны ешқашан көрмедік. Ол өте мақтанды». Кейіннен, сценарий авторлығы туралы дау туды. Капраның "Бұл керемет өмір" деп атаған соңғы сценарийін Гудрич, Хакетт және Капра жазды, ал Джо Сверлинг "қосымша көріністерді" жазды. Капра: "Сценарийшілердің төрелік комитеті Хакетт пен Гудрич пен маған сценарий жазуға лайық деп шешті. Содан бері Джо Сверлинг менімен сөйлеспейді. Бұл бес жыл бұрын болған еді". 2010 жылдың 10 желтоқсанында "Бұл керемет өмір" мұражайы Сенека-Фоллста ашылды, фильмде Зуззу рөлін ойнаған Каролин Граймс лентаны кесті. Алайда, кинотарихшысы Жанин Бейсинджер, Веслиан университетінің Франк Капра архивінің кураторы және "Бұл керемет өмір" кітабының авторы, Сенека-Фоллстың мәлімдемесін қолдайтын ешқандай дәлел жоқ деді. "Мен Фрэнк Капраның күнделіктерінің барлық беттерін, оның мұрағаттарын, барлығын қарап шықтым. Бұған қолдайтын ешқандай дәлел жоқ. Бұл оның шындық емес екенін білдірмейді, бірақ оны ешкім дәлелдей алмайды". Бейзингердің айтуынша, Капра Бедфорд Фолсты әрқашан "Кез келген қала" деп сипаттаған. Филип Ван Дорен Стерн 1946 жылғы сұхбатында: "Айта кетейін, фильм Вестчестер округінде өтеді. Шын мәнінде, мен ойлаған қала – Калифон, Н.Ж.". Калифондағы тарихи темір көпір фильмде Джордж Бейли секіруді ойлаған көпірге ұқсас. Стюарт пен Капра бұрын "Сіз оны өзіңізбен бірге ала алмайсыз" (1938) және "Мистер Смит Вашингтонға барады" (1939) фильмдерінде бірлесіп жұмыс істеген. Стюарттың ең жақын досы Генри Фонда да қарастырылды. Екі актер де соғыстан жұмыссыз оралды. Алайда, Фонда Джон Фордтың "Менің сүйікті Клементинам" (1946) фильміне түскен, ол Капраның "Бұл керемет өмір" фильмін түсірген уақытта түсірілді. Фильмдегі 17 қосалқы рөл үшін Капра 170-тен астам танымал актерлерді қарастырды. Жан Артур, Стюарттың "Сіз оны өзіңізбен бірге ала алмайсыз" және "Мистер Смит Вашингтонға барады" фильмдеріндегі серіктесі, алғаш рет Мэри рөлін ұсынды, бірақ жақында Бродвейдің "Кеше туылған" шоуынан премьерасына аз уақыт қалғанда шаршаудан шығып кетті. Кейін Капра Оливия де Гавиландты, Марта Скоттты, Энн Дворакты және Джинджер Роджерсты қарастырды, содан кейін МГМ-нен Донна Ридті шақырды. Роджерс оны "тыныш" деп санағандықтан бас тартты. Өзінің "Ginger: My Story" автобиографиясының 26-тарауында ол оқырмандарына: "Ақымақсыз ба?" деп сұрақ қойды. Поттер рөліне (бастапқыда Герберт Поттер деп аталған) көптеген актерлер қарастырылды: Эдвард Арнольд, Чарльз Бикфорд, Эдгар Буханан, Луис Калхерн, Виктор Жори, Реймонд Мэсси, Томас Митчелл және Винсент Прайс. Мистер Гауэр рөлін ойнаған Х. Б. Уорнер, актерлік мансабына барар алдында медицинаны оқыған. Ол Капраның басқа фильмдерінде де ойнаған, оның ішінде "Мистер Дидс қалаға барады", "Жоғалған көкжиең", "Сіз оны өзіңізбен бірге ала алмайсыз" және "Мистер Смит Вашингтонға барады". Үнсіз кезеңде ол Сесил Б. ДеМиллдің "Патшалардың патшасы" (1927) фильмінде Иисус Христидің рөлін ойнаған. Гауэр есімі Капраның жұмыс істеген Columbia Pictures компаниясынан келген, ол көп жылдар бойы Гауэр көшесінде орналасқан. Студия қызметкерлерінің сүйікті орны болған Гауэр көшесіндегі дәріхана да болды. Эстас Бейли рөлін ойнаған Чарльз Уильямс және Матильда "Тили" Бейли рөлін ойнаған Мэри Трин екеуі де B тізіміндегі актерлер еді, "Бұл керемет өмір" фильміне дейін әрқайсысы 90 фильмде ойнаған. Ақ қарға Джимми (аға Биллдің үй жануары) "Сіз оны өзіңізбен бірге ала алмайсыз" және Капраның барлық келесі фильмдерінде пайда болды.
Түсірілім
"Керемет өмір" фильмі Калифорния штатының Калвер-Ситидегі RKO Radio Pictures студиясында және Энсинодағы 89 акрлық RKO кино ранчосында түсірілді. Онда "Бедфорд Фолс" 1931 жылғы эпикалық фильм үшін суретші Макс Ридің Оскарлық жиынтықтарынан бейімделген. 4 акр (1,6 га) аумақты алып жатқан қалада 75 дүкен мен ғимараттан тұратын 300 метрлік (үш қалалық блок) басты көше және тұрғын үйлер болды. Капра орталық алаңға ағаштарды отырғызып, жұмыс істейтін банк декорациясын жасады және 20 толық өскен емен ағашын отырғызды. "Қаланың" тұрғындары үшін көгершіндерге, мысықтарға және иттерге еркін жүруге рұқсат берілді, бұл оған тұрғын сипат берді. Фильм түсірілімі 1946 жылдың 15 сәуірінде басталып, 90 күндік түсірілім кестесіне сәйкес 27 шілдеде аяқталды. 1954 жылы Энсинодағы RKO кино ранчосы бұзылды. Жорж інісі Гарриді судан құтқару сахнасының алғашқы сценарийдегі нұсқасы өзгеше болды. Балалар Поттердің жеріне жақын өзенде шайбалы хоккей ойнап жатыр, ал Поттер оларға наразылықпен қарайды. Джордж шайбаны атып жібереді, бірақ ол қате кетіп, "Өтуге тыйым салынған" белгісін сындырып, Поттердің ауласына түседі. Поттер ашуланып, бақташысы иттерді жібереді, олар балалардың қашуына себеп болады. Гарри мұзға құлап, Джордж оны сол нәтижемен құтқарады. Тағы бір нұсқада, Джордж мистер Гоуэр мен дәрілер туралы әкесімен кеңесуге тырысқаннан кейін, Білли еңбекшісінен сұрауға ойланады, бірақ ол банк тексерушісімен телефонда сөйлесіп жатыр. Билли сигарасын жағып, тұспалдағысын қоқыс жәшігіне лақтырады. Джордж Тиллиге (Біллидің балалары емес, бірақ оның туыстары), бірақ ол досы Мартамен телефонда сөйлесіп жатыр. Ол: "Поттер келді, банк инспекторы келеді. Бұл – сот күні". Қоқыс жәшігі кенеттен өртеніп кетеді, ал Билли көмекке шақырады. Тилли жүгіріп келіп, кофемен өртті сөндіреді. Джордж Гоуэрдің мәселесін өзі шешуге шешім қабылдайды. Композитор Димитрий Тиомкин дәріхана сахнасы үшін "Өлім хабарламасы" және "Гоуэрдің құтқарылуы" музыкасын жазған, бірақ Капра осы сахналарда музыканы қолданудан бас тартты. Тиомкин Капраның көптеген бұрынғы фильмдерінде жұмыс істеген, бірақ осы өзгерістер және басқалары екеуінің арасында шиеленіске әкелді. Тиомкин өзінің жұмысы тек ұсыныс ретінде қарастырылғандай сезінді. Ол өзінің автобиографиясында "Маған жек көрме, сұраймын" деп, оқиғаны "жалпы алғанда қиын жұмыс" деп атады. Гарри мен Руттың үйге оралуы/жаңа үйленгендер кешінде Білли еңбекшісі мас болып, камерадан тысқары қарай шалқалап кетеді, сонда дыбыс естіледі. Митчелл Білли еңбекшісі рөлінде: "Мен жақсымын! Мен жақсымын!" деп айғайлайды, Білли еңбекшісі қоқыс жәшіктерін қақты дегенді білдіреді. Бір техник жабдықтардың бір бөлігін құлатып жіберді; Капра Митчеллдің импровизациялық әрекетін қалдырып, техникке 10 доллар (2021 жылы 141,84 долларға тең) сыйлық берді, оған "дыбысты жақсартқаны үшін" алғыс айтты. Сирек кездесетін фотосуреттерге сәйкес, бірнеше сахналар түсірілді, бірақ кейіннен кесілді. Балама соңдар да қарастырылды. Капраның алғашқы сценарийінде Бейли "Пәдішалық дұға" деп аталатын "Мырзаның дұғасын" оқу үшін тізе бүгіп, дұға етеді (сценарийде қала тұрғындары дұға ететін ашылу сахнасы да болды). Діни тонның тым көп болуы Джоржға көмекке асыққан отбасы мен достардың эмоционалдық әсерін әлсіретеді деп санағандықтан, соңғы сахналар қайта жазылды. Капра фильмнің бастапқы операторы Виктор Милнерді баяу және мақтанды деп тапты, ал Милнер ауырып қалғанда Капра Колумбиядан Джозеф Уокерді қарызға алды. Уокер Капраның 19 фильмін түсірген. Розалинд Рассел Уокердің келесі фильмді түсіру үшін Колумбия Пикчерс компаниясына оралуын талап еткенде, Уокер оның орнын басатын тәжірибелі оператор Джозеф Бирокты оқытты. Үш оператормен жұмыс істеу Капра үшін қиын болғанмен, Уокердің пікірінше, бұл өте жақсы болды, өйткені әр оператор түсірген сахналар өте әртүрлі болғандықтан, олардың бір-бірінің визуалды стиліне сәйкес келуі қажет емес еді.
Сыни жауап
2006 жылы жарық көрген бір кітапта былай делінген: "Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бірден көптеген фильмдер пайда болды, соның ішінде 1946 жылғы "Жан-жақсы өмір" және "Жұмаққа сатылатын баспақыштар" (1946) фильмдері шықты. Бұл фильмдер, мүмкін, көптеген адамдардың жақындарын жоғалту тәжірибесіне сезімталдықпен жауап беріп, бір түрлі жұбатуға тырысқан шығар". "Жан-жақсы өмір" 1946 жылдың 20 желтоқсанында Нью-Йорктегі "Глобус" театрында көрсетілді, бірақ сын-ескертпелер әртүрлі болды. "Time" журналы: "Жан-жақсы өмір" шынымен керемет фильм. Голливудтың жылдың ең жақсы картинасы аталымы бойынша "Біздің өміріміздің ең жақсы жылдары" (Goldwyn) фильмінен басқа, оған тең келген фильм жоқ. Режиссер Капраның тапқырлығы, юморы және адамдарға деген сүйіспеншілігі оны өмір мен қуатпен жарқыратады", - деп жазды. "The New York Times" газетіне жазған Босли Кроутер кейбір актерлерді, оның ішінде Стюарт пен Ридті мақтады, бірақ: "Менің пікімімше, осы фильмнің кемшілігі – оның сезімталдығы, өмірдің иллюзиялық түсінігі. М. Капраның жақсы адамдары тартымды, оның шағын қаласы өте әдемі жер, ал проблемаларды шешудің жолы өте оптимистік және оңай. Бірақ олардың барлығы нақты өмірге қарағанда көріністік көзқарастарға ұқсайды", - деген қорытынды жасады. 1947 жылдың 7 қаңтарында кеңінен көрсетілімге шыққан фильм 1947 жылғы кассалық табыстарда 26-шы орынды (3,3 миллион доллар) иеленді, бұл басқа Рождестволық фильм, "34-ші көшедегі ғажайып" фильмінен бір орын жоғары. Фильм 1947 жылдың қаңтарында шығуы тиіс еді, бірақ 1947 жылдың наурызында өткен 19-шы "Оскар" сыйлықтарына қатысуға мүмкіндік беру үшін 1946 жылдың желтоқсанына ауыстырылды. Бұл шешім фильм үшін жаманға саяды деп есептелді, себебі 1947 жылы 1946 жылғыдай қызыл бәсекелестік болған жоқ. Егер ол 1947 жылғы марапаттауға қатысқан болса, оның ең басты қарсыласы "34-ші көшедегі ғажайып" фильмі болған болар еді. 1947 жылдың ең табысты фильмі "Біздің өміріміздің ең жақсы жылдары" 11,5 миллион доллар табалдырынан асты. 1947 жылдың 26 мамырында Федералдық тергеу бюросы (FBI) бір хабарлама жариялады: "[Редактирленген] "Жан-жақсы өмір" фильмінде Лионель Бэрриморды "Скрудж" кейіпкері ретінде бейнелеу арқылы банкирлерді жамандауға тырысқандығын айтты, осылайша ол фильмдегі ең жек көрінетін адамға айналады. Бұл, деректерге сәйкес, коммунистердің жиі қолданатын әдісі. [Сонымен қатар] [редактирленген] бұл фильм әдейі түрде жоғары топты жамандап, ақшасы бар адамдарды жаман және жек көрінетін кейіпкерлер ретінде көрсетуге тырысады деп есептейді". Кино тарихшысы Эндрю Саррис цензуралық комиссияның "жаман мистер Поттерді ұстамай, жазаламастан ұрлық жасауына ешқандай назар аудармағанын" қызық деп атап өтті. 1990 жылы "Жан-жақсы өмір" фильмі АҚШ Конгресінің кітапханасы тарапынан "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызға ие" деп танылды және Ұлттық кино тізіліміне енгізілді. 2002 жылы Ұлыбританияның "Channel 4" телеарнасы "100 ең ұлы фильм" сауалнамасында "Жан-жақсы өмір" фильмін барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің жетіншісі деп атады. Телеарна фильмді британдық көрермендерге жыл сайын Рождество қарсаңында көрсетеді. 2008 жылдың маусым айында AFI (American Film Institute) 10 "классикалық" американдық фильм жанрындағы 10 үздік фильмді анықтады, бұл үшін 1500-ден астам шығармашылық қауымдастықтың өкілдерін сауалнамадан өткізді. "Жан-жақсы өмір" фантастика жанрында үшінші орынды иеленді. Кейде фильмнің мазмұнына қатысты кейбір ерекше пікірлер айтылады. 1947 жылы "The New Republic" журналындағы шолуында киносыншысы Мэнни Фарбер: "[Капра] өзінің ойын жеткізу үшін көрерменнің интеллектына көп мән бермейтін оңай, қарапайым жолды таңдайды" деп жазды және онда "кейбір сентименталды емес сәттер" бар екенін қосты. Уэнделл Джеймисон 2008 жылы "The New York Times" газетінде жариялаған мақаласында фильмге оң баға берді, бірақ фильмнің жай ғана сезімтал әңгіме емес екенін, "Жан-жақсы өмір" – өсіп-өну және армандарыңнан бас тарту, әкеңнің өз уақытынан бұрын қабірге апарылуын көру, ащы, кішіпейіл адамдар арасында өмір сүру туралы қорқынышты, тұншықтыратын оқиға. Бұл – тұзаққа түсіп, келісімге келу, басқалардың алға жылжуын көру, ашуға толы болып, балаларыңды, олардың мұғалімдерін және өте кемелді әйеліңді сөзбен қорлау туралы әңгіме", - деп жазды. "Адам өмірінің ең пессимистік оқиғаларының бірі". Кинотарихшы Эндрю Саррис: "Америкалық сөйлеу фильмінің тарихы мен естелігі, 1927-1949 ж." еңбегінде: "Адам өмірінің ең терең пессимистік оқиғаларының бірі, осылайша ұзақ жылдар бойына танымал бола білген". Тоғыз жыл бұрын басқа бір "Salon" жазушысы Гэри Камия "Поттерсвилл керемет!" деген пікір білдірген болатын, сондай-ақ: "Бедфорд-Фолс" су айдынының үстіндегі "Капра" пердесі көрермендердің ортаның қандай қиын және, шын мәнінде, қандай улы екенін түсінуіне кедергі келтірді. Қазірдің өзінде біздің барлығымыз Поттерсвиллде өмір сүріп жатырмыз", - деп қосты. Фильмнің сүйікті классика мәртебесіне ие болуы оның алғашқы көрсетілімінен үш он жылдықтан кейін, 1976 жылы Рождество маусымында теледидарда көрсетілгеннен кейін болды. Бұл Франк Капра және оның өндірісіне қатысқандар үшін күтпеген жағымды жаңалық болды. "Бұл мен көрген ең қызық нәрсе", - деді Капра 1984 жылы "The Wall Street Journal" газетіне берген сұхбатында. "Фильм енді өзінің өміріне ие, мен оны өзімнің қатысым жоқ сияқты қарап тұра аламын. Мен баласы президент болған ата-ана сияқтымын. Мен мақтан тұтамын, бірақ жұмысты бала жасады. Мен оны алғаш рет көргенімде оны Рождестволық оқиға деп ойлаған жоқ едім. Мен жай ғана идеясы ұнады". 1946 жылы өткен сұхбатында Капра фильмнің тақырыбын "адамның өзіне сенуі" деп сипаттады және оны "атеизмге қарсы күресу үшін" жасағанын айтты. Фильмге жағымды пікірлер жалғасуда. "Rotten Tomatoes" шолулар жинағыш сайтында фильм 97 шолу бойынша 94% мақұлдау рейтингіне ие, орташа бағасы 9.0/10. Сайттың сыншылардың консенсусы: "Барлық Рождестволық классикаларды анықтайтын Рождестволық классика, "Жан-жақсы өмір" – жыл сайын қарауға тұрарлық фильмдердің санатындағы бірі". "Metacritic" сайтында, шолуларға нормаланған баға қоятын платформада фильм 17 сыншының пікірі бойынша 100-ден 89 ұпай жинады, бұл "барлық мақтауға ие" дегенді білдіреді. Көптеген кинорежиссерлер фильмді мақтады, олардың ішінде Стивен Спилберг, Акира Куросава, Фрэнк Дарабонт және Дэвид Линч бар. Спилберг бір кезде: "Жан-жақсы өмір" көрсетіп тұрғандай, Жер бетіндегі әрбір адам маңызды, және бұл өте күшті хабарлама", - деді. Орсон Уэллс "It Happened One Christmas" телефильмінің қайырмесінде мистер Поттер рөлін ойнады; ол Генри Ягломаға фильм туралы не ойлайтынын сұрағанда: "Осы фильмді жек көрудің жолы жоқ", - деді.
Меншік және авторлық құқық мәселелері
Liberty Films компаниясы Paramount Pictures компаниясымен сатып алынды және 1951 жылға дейін еншілес компания болып қалды. 1955 жылы M. & A. Alexander кинокартинаны сатып алды. Бұл түпнұсқа теледидар таралымының негізгі құқықтарын, түпнұсқа нитрат пленкаларын, музыкалық қосымшаны және фильмнің негізі болған "Ең үлкен сыйлық" әңгімесіне қатысты фильмдік құқықтарды қамтыды. Ұзақ өтпей National Telefilm Associates компаниясы фильмнің құқықтарын иеленді. NTA-дағы қателік 1974 жылы авторлық құқықтың дұрыс жаңартылуына кедергі келтірді. Авторлық құқық мерзімі өткеніне қарамастан, оны көрсеткен телеарналар авторлық төлемдерді төлеуге міндетті болды, себебі фильмнің кадрлары қоғамдық доменге өткенімен, фильмнің әңгімесі 1971 жылы Филип Ван Дорен Стерн авторлық құқығын жаңартқан "Ең үлкен сыйлық" жарияланған әңгімесінің туындысы ретінде шектелген еді. Фильм 1980 жылдары мерекелік сүйіктіге айналды, мүмкін, оның әр мерекелік маусымда жүздеген жергілікті телеарналарда қайта-қайта көрсетілуінің нәтижесінде. Бұл туралы 1998 жылғы Авторлық құқық мерзімін ұзарту туралы заңға қатысты талқылауларда айтылды. 1993 жылы NTA-ның мұрагері Republic Pictures авторлық құқықты қорғау үшін 1990 жылғы Стюарт пен Эббенд (Стюарттың тағы бір фильмі, "Rear Window") ісі бойынша АҚШ Жоғарғы Сотының шешіміне сүйенді. Фильмнің авторлық құқығы жаңартылмаса да, Republic әлі де "Ең үлкен сыйлық" әңгімесіне қатысты құқықтарға ие болды, сондықтан талапкерлер оның мәртебесін әлі де авторлық құқықпен қорғалған туынды жұмыс ретінде дәлелдеуге мүмкіндік алды. Сол жылы Republic Turner Broadcasting System компаниясымен келісімге келді, оған сәйкес фильмді тек үш рет TNT және TBS кабельдік арналарында көрсетуге рұқсат берілді. Алайда студияның бақылауды қайта орнатуға жасаған әрекеті көп назарсыз қалды, себебі Republic-тің сақтауы тиіс болған тарату келісімдері әлі де күшінде болды. 1994 жылы студия NBC телеарнасына эксклюзивті теледидар құқығын сатты. "Біз осы суретті көрсету мүмкіндігіне қуаныштымыз", - деді NBC Entertainment президенті Уоррен Литтлфилд. "Біз режиссердің түпнұсқасын қара-ақ түсте, толық көлемде, Франк Капра осы суретті қалай көруді қалаған болса, солай көрсетеміз". NBC оны дәстүрлі түрде Құрбан айттан кейін және Рождество қарсаңында мереке күндері көрсетеді. Paramount (Viacom компаниясының 1998 жылы Republic компаниясының иесі болған Spelling Entertainment компаниясын сатып алуы арқылы) 1955 жылдан бері алғаш рет тарату құқығына ие болды. Жоғарыда аталған барлық әрекеттердің нәтижесінде бұл фильм АҚШ-та Turner Entertainment/Warner Bros. компаниясы бақыламайтын сирек RKO фильмдерінің бірі. Бұл сонымен қатар Paramount компаниясына тиесілі екі Capra фильмінің бірі, бірақ оны бастапқыда олар шығармаған (екіншісі – "Broadway Bill", алғашқыда Columbia компаниясынан, Paramount 1950 жылы "Riding High" деп қайта жасаған). Компанияның суретшісі Брайан Холмс Капраға көрсету үшін "It's a Wonderful Life" фильмінің 10 минуттық түсті фрагментін дайындады, нәтижесінде Капра Colorization Inc. компаниясымен келісімшартқа қол қойды және "фильмді түсті етудің 260 000 долларының жартысын төлеуге және кез келген пайданы бөлісуге" және "1941 жылғы "Meet John Doe" және 1933 жылғы "Lady for a Day" сияқты екі қара-ақ фильмінің ұқсас түсті нұсқаларын жасауға алдын ала келісім беруге" дайын болды. Хэл Роучтың түсті нұсқасы 1989 жылы Video Treasures арқылы VHS форматында қайта шығарылды. Үшінші, компьютерлік түстелген нұсқаны 2007 жылы Legend Films шығарды және DVD, Blu-ray және стриминг қызметтерінде қолжетімді болды.
VHS
1980-ші жылдар мен 1990-шы жылдардың басында фильм әлі де қоғамдық мүлік болып есептелген кезде, "Бұл керемет өмір" фильмі әртүрлі үй бейне компаниялары арқылы VHS форматында шығарылды. Republic Pictures араласуынан бұрын фильмді үй бейнесінде шығарған компаниялардың ішінде Meda Video (кейін Media Home Entertainment), Kartes Video Communications (өзінің Video Film Classics таңбасымен), GoodTimes Home Video және Video Treasures (қазір Anchor Bay Entertainment) болды. Republic фильмге құқықты қайтарып алғаннан кейін, бейне таратушылардың қолында қалған барлық ресми емес VHS көшірмелері жойылған болуы керек еді. Фильмнің шыққан уақытында компьютерде бейне ойнату мүмкіндіктерінің деңгейін ескере отырып, "Windows үшін керемет өмір" компьютердегі ең ұзақ бейне болып табылды және маңызды жетістікке жетті. Одан бұрын Windows секундына 15 кадрмен шамамен 35 минуттық, яғни 32 000 кадрлық бейнені ғана ойната алды. Microsoft компаниясымен бірлесіп жұмыс істеген Kinesoft Windows бейне мүмкіндіктерін жақсарып, 486SX процессоры және 8 МБ жедел жадысы бар компьютерде фильмді толық ойнатуға мүмкіндік берді. 1994 жылғы сәуір айында Computer Gaming World журналы: "Сурет сапасы теледидар стандартына жету үшін әлі де жақсартуды қажет етеді", дегенмен бұл "фильмнің жанкүйерлерін қуантатын құнды еңбек" еді деп жазды.
DVD және Blu-ray
Фильм DVD форматында бірнеше рет жарық көрді. 2001 жылдың күзінде Republic компаниясы фильмді екі рет шығарды: алғашқысы тамыз айында, екіншісі сол жылдың қыркүйек айында, әртүрлі қаптамамен. 2006 жылдың 31 қазанында Paramount жаңадан қайта жаңартылған "60 жылдық мерекелік басылымын" шығарды. 2007 жылдың 13 қарашасында Paramount фильмнің екі дискілік "арнайы басылымын" DVD форматында шығарды, онда түпнұсқа қара-ақ түсті нұсқасымен қатар, Legend Films компаниясы ең соңғы түстеу технологиясын қолданып жасаған үшінші түсті нұсқасы да бар болды. 2009 жылдың 3 қарашасында Paramount бұрынғы DVD жинағын "Collector's Edition" ретінде қайта шығарды және фильмнің екі нұсқасын қамтитын Blu-ray нұсқасын ұсынды.
Қалпына келтіру
2017 жылы фильм 4K ажыратымдылығында қалпына келтірілді және ағымдық қызметтер мен DCP арқылы қолжетімді болды.
4K Ultra HD Blu-ray бейнесі
2019 жылдың 29 қазанында фильм алғаш рет 4K Ultra HD Blu-ray дискісінде, жаңа Dolby Vision форматында жасалған цифрлық көшірмемен бірге шықты.
Қайта жасау
«It Happened One Christmas» – 1977 жылғы классикалық фильмнің телефильм ремейкі, оның сценарийін Лайонель Четвинд түпнұсқа Ван Дорен Стерннің қысқа әңгімесі мен 1946 жылғы сценарий негізінде жазған. Бұл ремейкте гендерлік ауысу қолданылды, Марло Томас басты кейіпкер Мэри Бейли рөлінде, Уэйн Роджерс Джордж Хатч рөлінде, ал Клорис Личман періште Клара Оддбоди рөлінде ойнады. Личман осы рөлі үшін өзінің оныншы «Эмми» номинациясын алды. Бұрынғы рөлдерінен едәуір өзгешелік танытып, Орсон Уэллс Мистер Поттер рөлінде ойнады. Уэллс 1970 жылдары осындай жобаларға қол қойды, өзінің жеке жобаларын қаржыландыру үшін, соның ішінде «F for Fake», сол кезде аяқталмаған «Желдің екінші жағы» және «Отеллоны түсіру» деректі фильмін қаржыландырды. «Merry Christmas, George Bailey» – 1997 жылғы PBS телеарнасында көрсетілген фильм. Мэттью Даймонд режиссерлік еткен фильмде Джордж Бейли рөлін Билл Пуллман, Мэри рөлін Пенелопа Энн Миллер, Кларенс рөлін Нейтан Лейн және Поттер рөлін Мартин Ландау сомдады. «Рождестволық рух» – Николетт Шеридан Шарлотта Харт рөлінде ойнаған фильмнің қайта баяндалуы. Бұл фильм 2013 жылдың 1 желтоқсанында Hallmark Channel телеарнасында көрсетілді, оны Шериданның Wyke Lane Productions және Brad Krevoy Television компанияларымен бірлесіп өндірді. Фильмнің режиссері және сценарий авторы – Джек Анджело. «Spirit» оқиғасы қазіргі заманда өрбітеді, онда Харт кейіпкері «жағдайсыз жылжымайтын мүлік иесінен» тыныш Жаңа Англия қалашығын құтқаруға тырысады. Фильм Харт кейіпкері туралы бірнеше фильмнен тұратын серияны бастауды жоспарлаған. Фильмді жалпы 3,372 миллион көрермен тамашалады. «Ең үлкен сыйлық» – 2011 жылғы «Қоймажай 13» маусымының 3-ші, Рождестволық эпизоды, онда агент Пит Латтимер Стерннің щеткасына тигеннен кейін осыған ұқсас оқиға баяндалады.
Жалғасы
1990 жылы теледидарға арналған «Кларенс» фильмінде Роберт Каррадин мейірімді періште Кларенс Одбодидің жаңа оқиғасын сомдайды.
Әлеуетті
2015 жылы шығу үшін жалғасы дайындалып жатыр еді, және ол "Бұл керемет өмір: әңгіменің қалған бөлігі" деп аталатын еді. Оны Боб Фарнсворт пен Марта Болтон жазуға тиіс болды, және Джордж Бейлидің қызы Зузудың періштесі (Кэролин Граймс тағы да осы рөлді ойнайтын) Бейлидің зұлым немересіне егер ол дүниеге келмеген болса, әлемнің қаншалықты басқаша болар едіін үйретеді. Продюсерлер режиссерлерді қарастырып, 2014 жылдың басында Луизиана штатында 25-35 миллион долларлық бюджетпен фильм түсіруді жоспарлаған. Фильмді Star Partners және Hummingbird Productions компаниялары өндіретіні жарияланды, олардың екеуі де түпнұсқа фильмнің иесі Paramount компаниясымен байланысты емес (Фарнсворт "Бұл керемет өмір" фильмінің авторлық құқығы бұрын аяқталғанын мәлімдеді). Кейін Paramount компаниясының өкілі фильмді түсіруге рұқсат бермейтінін айтты: "Қазіргі күнгі таңға дейін бұл адамдар қажетті құқықтардың ешқайсысын алған жоқ, және біз осы құқықтарды қорғау үшін барлық қажетті шараларды қолданамыз", - деді өкіл.
Қазіргі заманғы қайта жасау
2024 жылдың 19 қаңтарында Кения Барристің Paramount үшін фильмнің заманауи нұсқасын жазатыны және түсіретіні, сондай-ақ Джордж Бейли рөліне афроамерикан немесе басқа ұлт өкілін таңдау ниеті бар екені жарияланды. Баррис бұл туралы былай деді: "Рождестволық фильмдер керемет, менің ойымша, ұзақ тарихы мен әңгімесі бар туындыны алып, оны жаңаша түсіру және осы оқиғаны айтуға керемет актерді шақыру – тамаша идея. Бұл өзінің қауымына көмектесуге тырысатын адам туралы, бірақ өмірі күтпеген жағдайларға толы болады. Менің ойымша, қара немесе қоңыр терілі адам үшін осындай оқиғаны айту өте дұрыс, себебі біздің қоғамда көптеген мәселелер бар, және біреу сол қоғамға көмектесуге тырысады. Менің ойымша, бұл оқиғаны жеткізуге арналған тамаша мүмкіндік". Дегенмен, 1996 жылғы мерекелік арнайы бағдарлама "Эльмо Рождествоны құтқарады" фильміндегі бір көріністе, Bert пен Ernie теледидар көріп бара жатып, осы қауесетке сіңіп қалған. Олар таңғалып: "Берт! Эрни! Сіздер неге осылай қиналасыздар? Менің үйлену тойымда осында болдыңдар!" дейді.
Стефанның квинтеті
Фильмнің басында бейнеленген періштелердің суреті – бес галактикадан тұратын және бір-бірімен әрекеттесетін Стефанның Квинтеті.