Кіріспе

2003 жылғы фильм

"Көктем, жаз, күз, қыс және көктем" (hangul=봄 여름 가을 겨울 그리고 봄) – 2003 жылы түсірілген Оңтүстік Кореяның Ким Ки дук режиссері түсірген драмалық фильм. Фильм табиғаты таза ормандағы көлде орналасқан буддалық монастырь туралы айтады. Онда будда монахының өмірі, бала кезінен бастап қарттыққа дейін, жыл мезгілдерімен байланыстырып көрсетіледі. Фильмде О Ён Су, Ким Ён Мин, Со Чжэ Кюн және Ё Джин Ха рөлдерін сомдайды. Режиссердің өзі де фильмде өмірінің соңғы сатысындағы адам бейнесінде пайда болады. Фильм 2004 жылы Sony Pictures Classics компаниясымен АҚШ-та субтитрлі форматта көрсетілді.

Қысқаша мазмұны

Фильм бес бөлімге (атауындағы маусымдар) бөлінген, әр бөлімі жас буддалық монахтың және оның үлкен ұстазының өміріндегі бір кезеңді көрсетеді. Бөлімдер шамамен 10-20 жылдық аралықта, әрқайсысы тиісті маусымда өтеді. Оқиға өте қарапайым түрде дамиды, бірақ кейіпкерлердің іс-қимылдарының мәні буддалық символдар мен иконография арқылы үнсіз түсіндіріледі.

Көктем

Буддизмнің жас шәкірті ұстазымен бірге Кореяның тыныш орманды тауларындағы көлдің үстінде жүзіп жүрген шағын монастырда тұрады. Бала мен ұстазы дұға мен медитациямен өмір сүреді, көлдің жағасына жету үшін ескі қайықпен жүріп, жаттығу үшін және шөптер жинау үшін үнемі серуендейді. Бір күні, тасты төбелердің арасындағы шағын өзенде шәкірт балықты қиын жағдайға түсіріп, оған кішкентай тасты жіппен байлап, жүзуге тырысқанда күледі. Ұзақ өтпей ол бақа мен жыланға да солай істейді; ұстазы бұл үш оқиғаны да тыныш түрде бақылайды, ал сол түні ол ұйықтап жатқан шәкіртіне үлкен, тегіс тасты байлайды. Таңертең ол шәкіртіне, егер ол қиын жағдайға түсірген жандардың біреуі өлсе, "тасты жүрегінде мәңгі сақтайды" екенін айтып, оларды босатып алмайынша тасты алып тастай алмайтынын жеткізеді. Бала арқасындағы жүкті көтеріп, орманды кезіп, өзеннің түбінде өлі жатқан балықты, бақаны әлі де тірі күйінде, тастаған жерінде күресіп жатқанын және жыланды қанға толы суда табады – оған басқа жануар шабуыл жасап, қашып үлкермей өлтірген болуы мүмкін. Ұстазы шәкірті жыланға не істегенін көріп, қатты жылағанын бақылайды.

Жазғы

Жасөспірім жастағы шәкірт қазіргі заманғы киім киген ана мен қызды кездестіреді, бұл фильм қазіргі уақытта орын алып жатқанын көрсетеді, олар орман жолын бойлап монастырды іздеп жүр. Оқушы үнсіз сәлем беріп, оларды көлден өтіп, монастырға алып барады. Буддизм өнерінде бұл құс құмарлық пен құмарлықты бейнелейді. Қыздың белгісіз ауруы бар, қызба белгілері бар, және анасы оны сауықтыруға үміттеніп, қожайынына алып келеді. Қожайыны қызды біршама уақыт бойы өзіне алуға келіседі, ал анасы кетеді. Кейінгі бірнеше күн ішінде шәкірт қызға жыныстық қатынас жасауды ұнатады, бірақ ештеңе айтуға ұялады; бірақ ол Будда мүсіні алдында ұйықтап жатқан қызды тапқанда, оның көкіректерін сыпырады. Ол оянып, оны шапалақпен шапалақтайды. Алдына күнәлі қорқынышпен қараған шәкірт үнемі дұға ете бастайды. Қыз шәкірттің иығына қолын тигізіп, оны кешіргендей болады. Ақырында екеуі орманға барып, жыныстық қатынасқа түседі. Олар келесі бірнеше түнде осы әрекетті қайталайды, қожайынынан өздерінің қарым-қатынастарын жасырады, ол оларды ұйықтап, жылаңаш, құйықта көлдің айналасында жүзіп жүргенін байқайды. Ол оларды қайықтың су бұрғылау нүктесінен шымылдықты тартып оятып қояды. Ол ашуы мен көңіліне тимейтінін білдірмей, тек қана "құмарлық иелік құмарлығына, ал иелік кісі өлтіруге әкеледі" деп ескертеді және қыздың ауруынан айыққандықтан, кетуі керектігін айтады. Қожайыны қызды келесі күні таңертең жағаға шығарып салғаннан кейін, шәкірт қатты абыржып, сол түні оның артынан қашады, монастырьдың Будда мүсіні мен әтешін өзімен бірге алып кетеді. Оның екі ұрлығы құстың символы ретінде өзінің құмарлығымен ауыртпалық келтірсе, ол сонымен қатар Будда мүсінімен бейнеленген қожайынының ілімдерінің "ауыртпалығын" да көтереді.

Күз

Көп жылдардан кейін күзде қарт қожайыны жақын маңдағы ауылға жеткізілімдермен жүгіріп барып, қапшығында мысықты алып келеді. Ол бірде газетте өзінің бұрынғы шәкірті туралы мақала оқиды: ол әйеліне қол жұмсау үшін іздестірілуде. Ол өзінің қорғауының қайта оралуын алдын ала көріп, жасөспірім монахтың киімдерін қолмен өзгертеді, көп ұзамай шәкірт көктің шетіндегі рухани есіктің жанында пайда болады, ашуға толы және қанды пышақ ұстап, ол әйеліне басқа еркекпен қарым-қатынас жасағаны үшін пышақпен соғып алды. Өмір сүруге құмар болған ол көзін, аузын және мұрнын өз-өзіне қол жұмсау рәсімінде (әрбір мөрдің үстінде "жабық" деген қытай таңбасын сүртіп алғаннан кейін) бекітеді және жаңадан қайтарылған Будда мүсіні алдында отырады, өлімді күтеді. Қожайыны оны тауып алып, аяусыз соққы береді, әйеліне қастандық жасаса да, өзін-өзі өлтіру оңайға соқпайды деп мәлімдейді. Ол қанды шәкіртін төбеге байлап, арқан арқылы баяу күйдіретін шам қояды, содан кейін монастырдың палубасында "Жүрек сутрасын" жаза бастайды, мысықты қолына алып, құйрығын қара сияға малып алады. Ақырында шәкірт құлап, өкініш білдіреді, шашын шауып, жүректі тыныштандыратын қытай әріптерін ағашқа оюды тапсырады. Екі детектив тәлімгерді тұтқындау үшін монастырға келеді, бірақ ұстаз одан тапсырмасын келесі күнге дейін аяқтауын сұрайды. Оқушы түн бойы сабақ береді де, сабақ біткен соң бірден ұйықтап кетеді. Ұстаздың көңілге қонымды болуынан әсер алған детективтер қарт монахқа шәкірті жасаған ою-өрнектерді қызғылт сары, жасыл, көк және күлгін түстерге бояуға көмектеседі. Бұл олардың да жүректерін тыныштандырады. Шәкірті оянып, оны детективтер алып кетеді, мысық қайықтың артқы жағында бірге жүреді. Олар кетіп қалғаннан кейін, қожайыны өмірінің соңына жетіп жатқанын біліп, қайыққа бір күрек салады. Ол құлағын, көзін, мұрнын және аузын қағазбен бекітеді, бұл оның шәкірті жасаған өлім рәсіміндей, ол тыныштандырады және жан тапсырады. Қожайынның көзіне жас алған көздері қағаз мөрлер арқылы көрінеді, ол отқа айналып, жылан ауыз қайығынан монастырға қарай жүзіп барады.

Қысқы

Қазір орта жастағы шәкірт мұздаған көлге және бұрынғы үйіне қайта оралады, ол жылдар бойы адамсыз қалып келген. Осы бөлімде жануар мотиві – жылан, буддалық ашудың символы. Шеберін бала кезінде аралаған тасты төбелерге саяхат жасағанда, күлдірген бала алдыңғысының ізін қайталап, балықтың, бақаның және жыланның (бұл соңғы сахналар фильмнің АҚШ-тағы нұсқасынан алынып тасталған) аузына тас тығып қояды. Соңғы кадрда тау басында көлге қадалып тұрған Будда мүсіні көрсетілген.

Өндіріс

Кинорежиссер Ким Ки Дук фильм туралы: "Төрт маусым және тек табиғатпен қоршалған Джусан көліндегі ғибадатханада өмір сүретін монахтың өмірі арқылы біздің өміріміздің қуанышын, ашуын, қайғысын және ләззатын көрсетуді ниеттендім".

Құрастыру

"Көктем, жаз, күз, қыс және көктем" фильмінің түсірілім алаңы болып табылатын усақ үй Оңтүстік Кореяның Солтүстік Кёнсан провинциясының Чонсон округінде орналасқан Джусанджи тоғанының үстінде қалықтап тұратын жасанды түрде салынған декорация. Бұл тоған шамамен 200 жыл бұрын жасалған, ал оның суында айналасындағы таулардың көрінісі шағылысады. Жағалау бойында бір жүз жылдан астам ғасырлық ағаштар өсіп тұрғандықтан, оның мистикалық аурасы сақталған. LJ Film компаниясы алты айлық келіссөздерден кейін Қоршаған орта министрлігінен рұқсат алып, декорация салуға қол жеткізді. Нью-Йорктік Питер Райнер фильмнің "жайлы әсемдігін" жоғары бағалап, "Ким табиғатты – өмірдің ағысын сезімталдыққа бой алдырмай, ұлықтайды. Ол тіршілік күресін де, рухани көтерілісті де көреді. Бұл буддалық қасиет пе, жоқ па, мен айта алмаймын, бірақ фильм қалдырған әсері терең: Міне, барлық нәрсені толық көре білетін суретші" деді. Джеймс Берардинелли фильмнің темпі "салмақты, бірақ фильмнің эмоционалдық тереңдігі соншалық, оны жайсыз немесе созылған деп санауға болмайды. [ ] Фильм біз өмірімізді қалай өткізіп жатырмыз және уақыт суларындағы толқындар сияқты жасаған әрекеттеріміздің жылдардан кейін күтпеген салдарлары болуы мүмкін деген сұрақтарды көтереді". Берардинелли сондай-ақ "мүсіндей жасалған кадрлар эмоционалдық жағынан әсерлі оқиғаны күшейте түседі" деп мәлімдеді. Роджер Эберт 2009 жылы фильмді өзінің "Ұлы фильмдер" тізіміне қосты, "Фильм өзінің әсемдігі мен тыныштығымен тартымды және қызықты болады. [ ] Диалогтар аз немесе мүлдем жоқ, түсіндірмелер, нақыл сөздер жоқ. [Ки дук] бұрыннан қалыптасқан өмірге араласады. Егер қақтығыс туса, кейіпкерлер оны өзіне немесе ішкі жан дүниесіне әкеледі. Бұл бізді одан да жақын назар аударуға итермелейді". 2016 жылы BBC жүргізген халықаралық киносыншылардың сауалнамасында "Көктем, жаз, күз, қыс және көктем" 2000 жылдан бергі 100 ең ұлы фильмнің қатарына енді. 2020 жылы The Guardian оны қазіргі оңтүстік кореялық кино классикасының ішінде 5-орынға қойды.

Музыка

Фильмнің соңына жақын, ересек монах тауға шығар кезде қолданылған дәстүрлі ән – Ким Ён Им орындаған "Jeongseon Arirang". Фильмнің музыкалық қойылымын Джи Барк жасады.

Дау

Фильмнің халықаралық нұсқасынан бір тізбек кесіліп алынды, бұл жануарларға қатыгездік көрсетуге байланысты болуы мүмкін.