Кіріспе

Оңтүстік Кореяның кинорежиссері Ли Чандон (hangul=이창동; 1954 жылдың 4 шілдесінде туған). Ол алты көркем фильм режиссерлік еткен: «Жасыл балық» (1997), «Нәпілдің иісі» (1999), «Оазис» (2002), «Күн сәулесінің құпиясы» (2007), «Шиыршық» (2010) және «Жану» (2018). «Жану» фильмі – 91-ші «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясының соңғы тоғыз фильмдік тізіміне ілген алғашқы корей фильмі. «Жану» сондай-ақ 71-ші Канн кинофестивалінде Fipresci International Critics' Prize жүлдесін, Лос-Анджелес киносыншылары қауымдастығында «Үздік шетелдік фильм» және Торонто киносыншылары қауымдастығында «Үздік шетелдік фильм» сыйлықтарын жеңіп алды. Ли 2002 жылы Венеция кинофестивалінде «Үздік режиссер» номинациясы бойынша «Күміс арыстан» және Fipresci International Critics' Prize жүлдесін, ал 2010 жылы Канн кинофестивалінде «Үздік сценарий» сыйлығын жеңіп алды. Ол сонымен қатар 2017 жылы 4-ші Азия-Тынық мұхиты кино марапатында «Режиссурадағы жетістіктері үшін» жүлдесіне, 2018 жылы Азия-Тынық мұхиты кино марапатының қазылар алқасының бас жүлдесіне, 2019 жылы 13-ші Азия кино марапатында «Үздік режиссер» және «Өмір бойына жеткен жетістіктері үшін» сыйлықтарына ие болды. Сондай-ақ, ол «Алтын арыстан» және «Алтын пальма бұтағы» номинацияларына ұсынылған. Ли 2003-2004 жылдары Оңтүстік Кореяның Мәдениет және туризм министрі қызметін атқарды.

Ерте өмір

Ли Чандон Кореяның Таэгу қаласында дүниеге келген. 1981 жылы Таэгудегі Кёнпхук ұлттық университетінің корей әдебиеті мамандығын бітірген. Ол көп уақытын театрға, пьесалар жазу мен қоюға арнаған. 1983 жылы «Чонри» атты алғашқы романымен өзін романшы ретінде таныстырды. Кейін орта мектепте корей тілін оқытқан. 1995 жылы «Жалғыз ұшқын» фильмін түсірді, ол 1995 жылғы «Көк айдаһар» киносыйлығының «Үздік фильм» аталымын жеңіп алды. Замандастарының ықпалымен режиссерлік тақтаға отырған Ли 1997 жылы «Жасыл балық» фильмін жасады. Бұл фильм – «жас жігіттің көзімен көрсетілген корей қоғамына сын», ол «Көк айдаһар» киносыйлығында «Үздік фильм» және Ванкувер халықаралық кинофестивалінде «Dragons and Tigers» сыйлығын жеңіп алды, ал Роттердам халықаралық кинофестивалінде NETPAC сыйлығының арнайы аталымын иеленді. 2000 жылы Ли «Пепперминт кәмпитін» түсірді, онда 1980 жылғы студенттік көтерілістен бастап 2000 жылға дейінгі Оңтүстік Корея тарихы кері хронологиямен баяндалған. «Пепперминт кәмпиті» Братислава халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы сыйлығын жеңіп алды және Карловы Вары халықаралық кинофестивалінде үш марапат алды: «Дон Кихот» сыйлығы, қазылар алқасының арнайы сыйлығы және NETPAC сыйлығы. Фильм «Grand Bell» киносыйлығында «Үздік фильм» атанды. 2002 жылы Ли психикалық аурумен ауыратын ер адам мен церебральды параличпен ауыратын әйел туралы «Оазис» фильмін шығарды, ол 2003 жылғы Венеция кинофестивалінде «Үздік режиссер» үшін күміс арыстанды жеңіп алды. «Оазис» 75-ші «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясына корейлік фильм ретінде ұсынылды. Фильм 2003 жылғы Ванкувер халықаралық кинофестивалінде «Дэн Джордж» гуманитарлық сыйлығын алды, сондай-ақ 2003 жылғы Венеция кинофестивалінің арнайы режиссерлік сыйлығын, FIPRESCI сыйлығын және SIGNIS сыйлығын жеңіп алды. Ли «Baeksang Arts» сыйлығында «Үздік режиссер» атағын иеленді. «Оазис» 2005 жылы «Independent Spirit Awards» сыйлығына «Үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылды. 2003 жылдан 2004 жылға дейін Ли Оңтүстік Корея үкіметінде Мәдениет және туризм министрі болып қызмет етті. Саяси тағайындау туралы Ли былай деді: 2006 жылдың қазан айында Ли француз үкіметі тарапынан «мәдениет министрі ретінде мәдени әртүрлілікті қолдау үшін экран квотасын сақтауға қосқан үлесі үшін» «Құрмет Легионы» орденінің «Шевалье» (рыцарь) орденімен марапатталды. Ол Францияның Оңтүстік Кореядағы елшілігіне Францияның Мәдениет министрі Рено Доннедье де Вабрес ресми сапары барысында тапсырылды. Лидің төртінші фильмі «Жасырын күн сәулесі» – баласынан айырылған қайғылы ана туралы фильм 2007 жылы аяқталды. 60-шы Канн кинофестивалінде фильм басты рөлді ойнаған актриса Чон До Ёнмен бірге конкурсқа қатысты және «Prix d'interprétation féminine» сыйлығын жеңіп алды. Ол 2007 жылы Оңтүстік Корея кинотеатрларында көрсетілді және 2008 жылы «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясына Оңтүстік Кореядан ұсынылды. «Жасырын күн сәулесі» «Asia Pacific Screen Awards» сыйлығында «Үздік көркем фильм» атанды. Ол 2008 жылы «Asian Film Awards» сыйлығында «Үздік фильм» және «Үздік режиссер» сыйлықтарын жеңіп алды, сондай-ақ «Korean Film Awards» сыйлығында «Үздік фильм» және «Үздік режиссер», «Director's Cut Awards» сыйлығында «Үздік режиссер» және «Grand Bell Awards» сыйлығында «Арнайы жүлде» алды. 2009 жылы Ли 61-ші Канн кинофестиваліндегі халықаралық конкурс төрешілер алқасының мүшесі болып тағайындалды, оған қоса Изабель Юппер, Шу Ци және Робин Райт Пенн де кірді. Келесі жылы Лидің «Поэзия» фильмі жарық көрді. Фильм Альцгеймер ауруымен күресіп, жауапкершіліктен тыс немересімен айналысатын 60 жастағы қала маңындағы әйелдің поэзияға деген қызығушылығын баяндайды. Фильм оң пікірлерге ие болды және 2010 жылғы Канн кинофестивалінде «Үздік сценарий» сыйлығын жеңіп алды. Басты рөлді 16 жылдан кейін экранға оралған Юн Чжон Хи ойнады. Бұл фильм үшін Ли «Asia Pacific Screen Awards» сыйлығында «Режиссерлік жетістік» жүлдесін жеңіп алды. «Поэзия» 2010 жылы «Grand Bell Awards» сыйлығында «Үздік фильм» және «Үздік сценарий» жүлдесін жеңіп алды, ал Ли 2011 жылы «Baeksang Arts Awards» сыйлығында «Үздік режиссер» атанды. Ли сегіз жылдық үзілістен кейін 2018 жылы «Күю» атты психологиялық драмалық детективпен қайтып келді. Бұл фильм Харуки Муракамидің «The Elephant Vanishes» жинағынан алынған «Barn Burning» әңгімесіне негізделген. Фильм 71-ші Канн кинофестивалінде көрсетілді және «Fipresci International Critics' Prize» сыйлығын жеңіп алды. «Screen International» журналының Канн жюриі тарихындағы ең жоғары бағаланған фильм болды. «Күю» 91-ші «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясына Оңтүстік Кореядан ұсынылды және «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясының соңғы тоғыз фильмдік тізіміне енген алғашқы корей фильмі болды. «Күю» «Los Angeles Film Critics Association» сыйлығында «Үздік шетелдік фильм», «Toronto Film Critics Association» сыйлығында «Үздік шетелдік фильм» және «National Board of Review» сыйлығында «Үздік бес шетелдік фильм» жүлдесін жеңіп алды. Бұл фильм үшін Ли 2018 жылы «Buil Film Awards» және 2019 жылы «KOFRA Film Awards» сыйлығында «Үздік режиссер» атанды. Халықаралық жетістіктерімен қатар, фильм 2018 жылы «Grand Bell Awards» сыйлығында «Үздік фильм» және «Korean Association of Film Critics Awards» сыйлығында «FIPRESCI» жүлдесін жеңіп алды. 2019 жылдың наурыз айында Ли «Күю» фильмі үшін «Үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды және 13-ші «Asian Film Awards» сыйлығында «Өмір бойы жетістік» сыйлығымен марапатталды. Ол сонымен қатар Бон Чжун Хомен бірге Джейсон Юдің алғашқы фильмі «Sleep» жөнінде де жұмыс істеді.

Саяси көзқарастары

Ли Чандон Кореяның ең консервативті және оңшыл қаласы – Тэгуде орта таптан төмен, бірақ солшыл көзқарастағы ата-анасының, әсіресе әкесінің отбасында дүниеге келді. Оның әулеті ежелгі Кореяның ақсүйектерінен тегін алады. Бұрынғы ақсүйек отбасында социалистік байланыстармен өскен бұл қайшылық оның мінезін, содан кейін кино стилін қалыптастырды. Ли 2002 жылдан бері Ро Му Хённың үміткерлігін қолдады, ал ол сайлауда жеңіске жеткеннен кейін 2003 жылдан 2004 жылға дейін Мәдениет министрі қызметін атқарды. Өкілеттігі кезінде Ли тәуелсіз фильмдер үшін экран квотасын ұсынды, бірақ оның ұсынысы корей киноиндустриясының күшті қарсылығына тап болды. Дегенмен, 2006 жылдың қазан айында француз үкіметі оны «мәдениет министрі ретінде мәдени әртүрлілікті қолдау мақсатында экран квотасын сақтауға қосқан үлесі үшін» Легион д'Онердің Шевалье (Рыцарь) орденімен марапаттады. Ли 2002 жылдан бері «Көк Дракон» кино марапаттарының салтанатты кешіне қатысудан бас тартады, себебі ол марапатты ұйымдастыратын консервативті оңтүстіккореялық «Чосун Ильбо» газетімен саяси келіспеушіліктерде болды. Осының салдарынан, 2002 жылдан бері оның фильмдері бәйгеге ұсынылмады және «үздік фильм» мен «үздік режиссер» номинацияларына ілікпеді. 2017 жылға дейін Ли Мён Бак пен Пак Кын Хе президенттік кезеңінде Ли Чандон үкімет тарапынан қара тізімге енгізілді. Ли сияқты қара тізімге енгізілген суретшілер тергеуге және субсидиялардан бас тартуға ұшырады. Ли өзінің сегіз жылдық үзілісін еске алады:

Осы сегіз жыл ішінде мен өзімнен көп сұрақтар қойдым: мен қандай фильмдер жасағым келеді және көрермендерім үшін қандай фильмдер түсіремін? Шындығында, осы уақытқа дейін жетіп алудың қажеті жоқ еді: мен адамдар көруге ниеттенген фильмдерді, сыншылардың мақтауына ие болуға мүмкіндік беретін жеке стиліммен оңай жасауға болатын, бірақ мен өзімнің фильмдерімді іздедім, мен тек осы туралы ғана айта аламын. Сол кезде мен адамдардың ашуы туралы ойладым: мен білгеннің бәрі ашулы болды, олардың дініне, ұлтына немесе ешқандай айырмашылығына қарамастан. ([[Жану (2018 фильм)]])

Фильмдер мен режиссерлік стиль

Ли Чандон өзінің шығармашылық процесін толық бейшаралық деп сипаттайды. Лидің фильмдерінің көбісі мелодрамалық элементтерге ие, бірақ «Күю» триллер жанрын шиеленісті, көп кейіпкерлі зерттеу арқылы өзгертеді. Оның барлық фильмдері – жоғалған тазалық, құлшылық және оқшаулану туралы қараңғы әңгімелер. Оның басты тақырыптары тұрақты түрде психологиялық жарақат туралы болып келеді. Ли кейіпкерлерін тек қайғыға берілмей, оларды өмірдің мәнін іздеуге итермелейтін жағдайларға тартады, көбінесе нәтижесіз. Жады Ли үшін жиі маңызды тақырып болып табылады. Оның туындыларын трагедия жанрымен анықтауға болады және оның әңгімелерінде кейіпкерлер әрқашан қандай да бір деңгейде азап тартады. Оның фильмдері Оңтүстік Кореяның қатал әлеуметтік және саяси ахуалының және маргиналды жұмысшы табының бейнесі болып табылады. Оның кейіпкерлері әдетте батыр емес, бірақ олардың өмірбаянымен оларды ақтауға тырысады. Ли актерлермен жұмыс істегенде тым нақты нұсқаулар бермейді. Оның пікірінше, актердің реакциясы оның іс-әрекетінен маңыздырақ. Оның режиссуралық әдісі жоқ. Ол актерлерге белгілі бір әрекеттер жасауға немесе белгілі бір түрде болуға бұйырмайды. Оларға фильмдегі кейіпкерге айналуды айтады. Ол: «Мен оларға кейіпкерге айналуға, кейіпкер секілді сезінуге тырысамын. Мен актерлеріме нақты нұсқаулар беруге тырыспаймын, мысалы, «Осылай сөйле» немесе «Осылай айт» немесе «Дауысыңды сәл көтеріп айта аласың ба?» сияқты сөздерді айтпаймын. Кейде актерлер менен нақты кеңес күтеді, бірақ мен олай істемеймін. Бірақ кейде мен оларға басқа оқиғаларды айтамын немесе актерлердің ойнауы керек нәрселермен тікелей қатысы жоқ сияқты басқа нәрселер туралы айтамын, бірақ бұл оларға кейіпкердің сезімін сезінуге көмектеседі, сонда олар кейіпкерге айналады». Ли Чандонның түсірілім алаңында үлкен қысым бар екені айтылды. Лидің фильмінде Мун Сори мен Сол Кён Гу сезінген қысымға жауап ретінде ол былай деді: «Мен ешқашан дауысымды көтерген емеспін және ешқашан қатаң нұсқаулар беруге тырыспаймын, әсіресе актерлермен жұмыс істегенде. Актерлік өнерге келгенде, актерлердің кейіпкердің ішінде өмір сүруін, жағдайдың өзінде өмір сүруін қалаймын. Мен оларға қандай да бір жағдайды қалай білдіру керектігін айтатын немесе нұсқау беретін адам емеспін». «Мен актерлеріме жиі айтатын сөздерімнің бірі – «Ойнама». Бұл актерлерге сәл таң қалдыруы мүмкін, өйткені, «Мен актермін, мен ойнауым керек. Неге? Бұл нені білдіреді?» деген сұрақтар тууы мүмкін».

Жеке өмір

Ли Чандон төрт ағайындының үшінші ұлы. Ол олардың өте жақын болғанын, және өзін-өзі "бауырластар" деп атағанын айтты. Оның кіші інісі Ли Джундон Лидің фильмдерін шығарушы (продюсер). Ли бала кезінде суретші болуды армандаған, бірақ сурет салуға қажетті құралдарды алуға шамасы келмеген. Ли және MBC телерадиокомпаниясының президенті Чой Сынхо ескі достар және Кёнпхук ұлттық университетінің бітірушілері. Ол Чойды жеке өтініш жасап, "Жану" фильмінде Жонсудың әкесі рөлінде ойнауға шақырды. Ол сондай-ақ, жиі бірге жұмыс істейтін әріптесі, актер Мун Сонгынмен жақын дос.

Мемлекеттік марапаттар

+Ел атауы, берілген жыл және құрмет атауыЕлМарапат беру рәсіміЖылҚұрмет сілтемесі (Reference(s))Оңтүстік Корея 12-ші Корея халықтық мәдениет және өнер сыйлығыКорея шығармашылық контент агенттігі ұйымдастырған және Мәдениет, спорт және туризм министрлігі басшылығымен өткізілетін Корея халықтық мәдениет және өнер сыйлығында марапаттар табыс етіледі. Бұл сыйлық өнер мен Оңтүстік Кореяның поп-мәдениетіне үлес қосқан адамдарға беріледі. 2002 жылғы Премьер-министрдің алғыс айтуыФранция Құрмет легионыЖак Ширак Әкімшілігі 2006 жылғы Chevalier (Knight) ордені