Шелек және бөшке жасаушы шеберлер

Кіріспе

Шелек, қазан, бөшке сияқты ағаштан жасалған ыдыстарды жасаушы.

Копер – ағаштан жасалған бөшкелер, қазандықтар, ванналар, шелектер, ойыстар және басқа да осы сияқты ыдыстарды жасауға оқытылған адам. Әдетте, оларды икемдеу үшін қыздырылған немесе буланған ағаш бөреулері қолданылады. Саяхатшы коперлер дәстүрлі түрде ағаштан жасалған құралдарды, мысалы, тырнаулар мен ағаш пышақты қашауларды да жасаған. Ағаштан басқа, темір сияқты басқа материалдар да өндіріс процесінде қолданылған. Осы кәсіп Купер тегінің пайда болуына себеп болды.

Этимология

"Купер" сөзі орта голланд немесе орта төменгі неміс тілінен келген kūper 'купер' сөзінен, ал ол kūpe 'бочка' сөзінен шыққан, бұл сөз латын тіліндегі cupa 'бочка, шарап ыдысы' сөзінен туындаған. Куперлік өнері мен шеберлігі – ағаштан жасалған бочкалар мен ыдыстарды жасауды білдіреді. Бочкалар жасалатын орын – куперлік шеберхана.

Тарих

Дәстүр бойынша, шебер – ағаштан жасалған, дөңгелектермен (ағаш немесе металл) бекітілген және жазық түйіршіктері немесе қақпақтары бар ыдыстар жасаушы адам. Шебердің жұмысына мысалдар: шарап шелектері, бөшкелер, қазандықтар, ванналар, май айыру құралдары, резервуарлар, үлкен бөшкелер, кішкентай бөшкелер, үш бөліктен тұратын бөшкелер, дөңгелек бөшкелер, үлкен шарап шелектері, қазандықтар, троуарлар, қақпақтар және ыдыстар. Дөңгелек салушы – шебер жасаған бөшкелердің немесе қазандықтардың айналасына ағаш немесе металл дөңгелектерді орнататын адам, яғни шебердің көмекшісі. Ағылшын тіліндегі "Хупер" деген тегі осы кәсіптен шыққан. Уақыт өте келе, шеберлер дөңгелек салушының жұмысын өздері атқара бастады.

Ежелгі дәуір

Египеттік Еси Ра қабіріндегі б.з.д. 2600 жылға жатқан қабырға суреті, ағаштан жасалған шұңқырдан құралған, ағаш шеңберлермен байланыстырылған және өлшеуге қолданылатын ағаш ваннаны көрсетеді. Б.з.д. 1900 жылға таман салынған тағы бір египеттік қабір суреті жүзім жинау кезінде қолданылатын шеберлер жасаған және шұңқырдан жасалған ванналарды бейнелейді. Ежелгі Вавилонда пальма ағашынан жасалған бөшкелердің қолданылғаны туралы хабарлар бар. Еуропада б.з.д. 200 жылға дейінгі кезеңге жатқан көлдегі елді мекендердің лайлы топырағында сақталған қаптар мен бөшкелер табылды. Гластонбериге жақын орналасқан көлдегі елді мекеннен темір ғасырының соңына жатқан бір толық ванна және бірнеше ағаш таяқшалар табылды. Рим тарихшысы Плиний Ескісі Еуропадағы шеберлік өнерінің Альпілік ауылдардағы галлдармен бастау алғанын, олар сусындыларын ағаш бөшкелерге салып, шеңберлермен байлап сақтағанын айтады. Плиний үш түрлі шеберді атады: қарапайым шеберлер, шарап шеберлері және үлкен бөшкелер жасаушылар. Үлкен бөшкелерде көбірек және ұзын таяқшалар болды, сондықтан оларды құрастыру қиынға соқты. Рим шеберлері тәуелсіз кәсіпкерлер болып жұмыс істеді және өз өнерін ұлдарына үйретті. Грек географы Страбонның мәліметінше, ағаштан жасалған пифостар (бөшкелер) шараптың ағып кетуін тоқтату және оны сақтау үшін шайырмен қапталған. Бөшкелер кейде әскери мақсаттар үшін де қолданылды. Юлий Цезарь қамалданған қалаларға өрт қою үшін жанатын қара майға толы бөшкелерді катапультамен лақтырды. Бос бөшкелер, кемінде, римдік дәуірден бастап, терең емес құдықтардың қабырғаларын қаптау үшін қолданылды. Мұндай бөшкелер 1897 жылы Ұлыбританиядағы римдік Сильчестердегі археологиялық қазбалар кезінде табылған. Олар Пиренейлік күміс шыршысынан жасалған, ал таяқшаларының қалыңдығы бір жарым дюйм болды және бастары бекітілетін ойықтары бар еді. Әр таяқшаның бетіне қайта құрастыруға көмектесетін римдік сандар ойылып жазылған. Англо-саксондық Ұлыбританияда ағаш бөшкелерде сыра, май, бал және бал арағы сақталды. Сондай-ақ, емен, шомыр немесе қарағайдан жасалған кішкентай таяқшалардан сусын ішетін ыдыстар жасалды. Бұл бұйымдар сұйықтықты ұстап тұру үшін үлкен шеберлік пен білімді талап етті және оларды әдемі өңделген қымбат металдармен безендіруге болады. Олар өте құнды заттар саналды және кейде қайтыс болғандармен бірге қабірге қойылды. 1066 жылғы Гастингс шайқасынан кейін, нормандықтар Англияға қоныстанғаннан кейін, Франциядан Англия арнасы арқылы көп мөлшерде шарап тасымалданды.

An Egyptian wall painting in the tomb of Hesy Ra, dating to 2600 BC, shows a wooden tub made of staves, bound together with wooden hoops, and used to measure. Another Egyptian tomb painting dating to 1900 BC shows a cooper and tubs made of staves in use at the grape harvest. Palm wood casks were reported in use in ancient Babylon. In Europe, buckets and casks dating to 200 BC have been found preserved in the mud of lake villages. A lake village near Glastonbury dating to the late Iron Age has yielded one complete tub and a number of wooden staves. The Roman historian Pliny the Elder reports that cooperage in Europe originated with the Gauls in Alpine villages where they stored their beverages in wooden casks bound with hoops. Pliny identified three types of coopers: ordinary coopers, wine coopers and coopers who made large casks. Large casks contained more and longer staves and were correspondingly more difficult to assemble. Roman coopers tended to be independent tradesmen, passing their skills on to their sons. The Greek geographer Strabo records wooden pithoi (casks) were lined with pitch to stop leakage and preserve the wine. Barrels were sometimes used for military purposes. Julius Caesar used catapults to hurl barrels of burning tar into towns under siege to start fires. Empty casks were used to line the walls of shallow wells from at least Roman times. Such casks were found in 1897 during archaeological excavation of Roman Silchester in Britain. They were made of Pyrenean silver fir and the staves were one and a half inches thick and featured grooves where the heads fitted. They had Roman numerals scratched on the surface of each stave to help with reassembly. In Anglo Saxon Britain, wooden barrels were used to store ale, butter, honey, and mead. Drinking vessels were also made from small staves of oak, yew or pine. These items required considerable craftsmanship to hold liquids and might be bound with finely worked precious metals. They were highly valued items and were sometimes buried with the dead as grave goods. After the Battle of Hastings in 1066, when the Normans started settling in England, much wine was shipped over the English Channel from France.]]

Кемелерде

Кемешілер теңіз кемелерінде көп жұмыс істеді. Олар су және азық-түлік сақтауға арналған бөшкелер жасап, олардың ішіндегі заттар ұзақ сапарларда экипаж бен жолаушыларды қамтамасыз етті. Сондай-ақ, олар шарап пен қант сияқты құнды тауарларды сақтауға арналған бөшкелер жасады. Кемедегі бөшкелерді дұрыс орналастыру – кеме жұмысшысының маңызды шеберлігі болды. Кеме корпусының еңіс қабырғаларын ескере отырып, әртүрлі көлемдегі бөшкелер қолданылды, бұл шектеулі кеңістікті тиімді пайдалануға мүмкіндік берді. Бөшкелерді де тығыз орналастыру қажет болды, осылайша олар сапар барысында қозғалып, кемеге, экипажға және бөшкелердің ішіндегі заттарға қауіп тудырмас үшін. Әсіресе, ұзақ сапарлар мен үлкен экипажға ие кит аулау кемелеріне тұздалған ет, басқа да азық-түлік пен су үшін, сондай-ақ кит майын сақтауға көптеген бөшкелер қажет болды. Кит майы, әсіресе, оның жоғары тұтқырлығына байланысты сақтау қиын болды, ал май құюшылар өнеркәсіптік құймашылықтың ең білікті шеберлері саналды. Кит аулау кемелері әдетте кемеде шүмекті алып жүретін, ол шүмекті (бөлшектелген бөшкелерді) құрастырып, бөшкелерді күтіп ұстайтын. 16-шы ғасырда компания құрмашылардың сыра қайнатушылардан тәуелсіз болу құқығын жеңіп алды. 19-шы ғасырдың басындағы өнеркәсіптік революциядан кейін және 20-шы ғасырдың басында АҚШ-та спирттік ішімдіктерге тыйым салынғаннан кейін бөшкелерге деген сұраныс азайды, және уақыт өте келе тауарларды тасымалдау үшін әртүрлі контейнерлер, соның ішінде контейнерлер, металл барабандар және толқынды картон пайда болды. Ағаш бөшкелер алкогольді сақтау, тасымалдау және ашыту үшін негізгі қолданысқа ие болды. Ақ бөшке жасаушылар қазандықтар, май айырғыштар, ванналар жасады. Ол шәкірттерге шақыру жасағанда көптеген өтініштер келіп түсті, бірақ үкімет шәкірттердің міндетті түрде университетте оқуын талап етуі көптеген қызығушылықты басып тастады. Кейіннен қолөнер сыра қайнатушылар мен ағылшын шарапшылары құрмашыларды жұмысқа тартуын жаңартты. Симмс 2015 жылдың қарашасына қарай шәкіртіне ие болды. Ол әлі де дәстүрлі құралдарды қолданады, соның ішінде 250 жылдан астам ғасырлық крозе құралын. Америка Құрама Штаттарында да шебер құрмашылардың саны азайды. Напа аңғарындағы Колдуэлл жүзімдіктерінің шебері Рамиро Эррера өзінің кәсібін үйрену үшін Францияға жіберілді, онда 40 адамның арасынан тек екеуі ғана төрт жылдық оқу курсын аяқтады. Ол бір бөшкені жасауға шамамен 11 сағат жұмсайды, содан кейін оны күйдіруге дайындауға болады. Бөшкелерді қайта пайдалану саудада кең таралған, ал шарап бөшкелері сыраны сақтау үшін қайта жабдықталуы мүмкін. Ғасырлар бойы қолданылып келген құралдар шебер құрмашының сүйікті құралы болып қала береді. 21-шы ғасырда бірнеше құрмаханалар жабылды, және жаңа құрмашыларға қажеттілік болғанымен, 1996 жылдан бері шәкірттік арқылы саудаға жол ашылмады, ол кезде Говард үкіметі шәкірттік схемасын реформалап, әсіресе құрылыс, тамақ және қонақжайлылық және шаштараздық саласына баса назар аударды. 2024 жылдың қаңтарында Австралияда шарап сақтау үшін өз бөшкелерін өндіретін бір ғана шарап зауыты қалғаны және басқа мақсаттар үшін шағын құрмаханаларда бөшкелер жасап жүрген 100-ден аз адам бар екені хабарланды. Кейбір құрмаханалар, мысалы, Батыс Австралиядағы Маргарет өзеніндегі Маргарет өзеніндегі құрмаханалар жаңа бөшкелер жасамайды, бірақ кіші шарап зауыттары үшін импортталған бөшкелерді қайта жабдықтайды.

Ships, in the age of sail, provided much work for coopers. They made water and provision casks, the contents of which sustained crew and passengers on long voyages. They also made barrels to contain high value commodities, such as wine and sugar. The proper stowage of casks on ships about to sail was an important stevedoring skill. Casks of various sizes were used to accommodate the sloping walls of the hull and make maximum use of limited space. Casks also had to be tightly packed, to ensure they did not move during the voyage and endanger the ship, crew and cask contents. Whaling ships in particular, featuring long voyages and large crews, needed many casks – for salted meat, other provisions and water – and to store the whale oil. Sperm whale oil was a particularly difficult substance to contain, due to its highly viscous nature, and oil coopers were perhaps the most skilled tradesmen in pre industrial cooperage. Whaling ships usually carried a cooper on board, to assemble shooks (disassembled barrels) and maintain casks. In the 16th century, the company won the right for coopers to be independent from breweries. After the Industrial Revolution at the turn of the 19th century and prohibition in the United States in the early 20th century, there was less demand for barrels, and over time, various other containers were manufactured for shipping goods, including shipping containers, metal drums, and corrugated cardboard. Storing, shipping, and fermenting alcohol became the main uses for wooden barrels. White coopering, creating pails, butter churns, tubs, When he appealed for apprentices, there were many applications, but the government's insistence that trainees should attend a university killed off a lot of the interest. Subsequently, there has been a resurgence of craft breweries and English winemakers employing coopers. Simms had an apprentice by November 2015. He still uses the traditional tools, including a croze which he estimates is over 250 years old. In the United States, there are also few master coopers left. Ramiro Herrera, Master Cooper for Caldwell Vineyard in the Napa Valley, was sent to France to learn his trade, where only two out of 40 starters completed the four year training course. It takes him around 11 hours to build a barrel, before it is ready to be toasted. Recycling casks is common in the trade, and wine casks may be converted to contain beer. Centuries old tools remain the preferred tool of the master cooper. Several cooperages have closed in the 21st century, and, while there is a need for new coopers, there has been no pathway to the trade via apprenticeships since 1996, when the Howard government reformed the apprenticeship scheme to focus particularly on construction, food and hospitality, and hairdressing. In January 2024, it was reported that there was only one winery left in Australia still making its own barrels for storing wine, and there were fewer than 100 people still making barrels at small cooperages for other purposes. Some cooperages, such as the Margaret River Cooperage in Margaret River, Western Australia, do not make new barrels, but recooper imported barrels for use by small wineries.

Фильмде

2015 жылы түсірілген "Теңіз жүрегінде" фильмінде 200 баррель жасаған шебер-бочар Алястер Симмс жұмыс істеді.