Кіріспе

Шараптың ақаулары көбінесе тосқауылдан трихлоранизолдың (TCA) болуымен байланысты. Тосқауылдың бұзылуы – 2,4,6 трихлоранизолдың (TCA) болуынан туындайтын шараптың жағымсыз иіс пен дәмге ие болуы, бұл химиялық қосылыс ең күшті жағымсыз дәмдердің бірі болып табылады және «табиғи түрде тамақ/сусындарда, әсіресе шараптарда пайда болатын» және осы өнімдердің сапасын айтарлықтай төмендететін зат. Тосқауылдың бұзылуы – шарап бөтелкесінде кездесетін жағымсыз иіс немесе дәмдердің жиынтығы, әсіресе бөтелкеге құйылғаннан, ескіргеннен және ашылғаннан кейін ғана анықталатын бұзылу. Қазіргі зерттеулер басқа факторлар да бұзылуға себеп болуы мүмкін екенін көрсеткенімен, оның ішінде ағаш бөшкелер, сақтау жағдайлары және тосқауылдар мен шарапты тасымалдау, тосқауыл әдетте жауапты деп есептеледі, ал ашылғанда бұзылған шарап «тосқауылды» немесе «корки» деп аталады. Тосқауылдың бұзылуы шараптың бағасы мен сапасына қарамастан әсер етеді. Тосқауылдың бұзылуының басты себебі – шарапта 2,4,6 трихлоранизол (TCA) немесе 2,4,6 триброманизол (TBA) химиялық қосылыстарының болуы, олар көп жағдайда тосқауылдан өтеді, бірақ тосқауыл арқылы да өтуі мүмкін. TCA табиғи түрде кездеспейді; ол кейбір саңырауқұлақтар хлорланған фенол қосылыстарымен өңделгенде пайда болады, бұл ағаш өңдеуде қолданылатын микробқа қарсы заттардың түрлері. Осы қосылыстар класы тосқауылдарда кездесетін көңкектерге байланысты мәселеге жауапты басты фактор; осы қосылыстың өте аз мөлшері, нанограммдармен өлшенгенде, осы ақауға себеп болуы мүмкін. TCA бар тосқауыл шарабының ерекше иісі бар, ол көне газетке, ылғал итке, ылғал матаға немесе ылғал жертөлеге ұқсас сипатталады; тосқауыл шарабының көбісінде шараптың табиғи хош иісі айтарлықтай төмендейді, ал өте бұзылған шарап зиянсыз болса да, дәмсіз болады. Адамның TCA-ны анықтау шегі триллионнан бір бөлікпен өлшенеді, бірақ бұл адамның сезімталдығына байланысты бірнеше есе өзгеруі мүмкін, сонымен қатар иіс сезу жүйесінің TCA-ға өте жылдам бейімделуі анықтау шегін қиындатады, сондықтан иіс әрбір келесі иіс алуда аз байқалады.

Алдын ала

ТҚА-ның негізгі химиялық алғы құралы – TCP (2,4,6 трихлорфенол), ол өнеркәсіптік тазалауға қолданылатын еріткіш. Бактериялар TCP-ні заласыздандыра алады, атап айтқанда Pseudomonas және Stenotrophomonas, бірақ екі штамм да бір-бірісіз TCP-ні заласыздандыра алмайды. Хлорлы фенолдар гипохлор қышқылы (HOCl, хлордың белсенді формаларының бірі) немесе хлор радикалдары ағашпен (қайта өңделмеген, мысалы, бөшкелер немесе паллеттер) жанасқанда химиялық түрде пайда болуы мүмкін. Шарап өнеркәсібінде хлор немесе басқа галоген негізді дезинфекциялау заттарын қолдану пероксид немесе пероксиуксус қышқылы препараттарының пайдасына қадам-қадаммен тоқтатылуда. Хлор диоксидінің осы хлорофенолдарды спонтанды түрде өндіретіні дәлелденбеген. Хлор диоксиді шарап өнеркәсібінде салыстырмалы түрде жаңа қолданылатын зат, себебі оның айқын артықшылықтары бар және ТҚА түзілу мүмкіндігіне ешқандай дәлел табылған жоқ.

Өндіріс

Пробкадан ТСА өндірілуі немесе оның қандай да бір жолмен шарапқа өтуі күрделі процесс, бірақ көбінесе табиғи түрде ауада таралатын саңырауқұлақтар хлорфенол қосылыстарымен қарымдасқанда, оларды хлорланған анизол туындыларына айналдырады. Пробка ағаштарының сіңіретін хлорфенолдары – көптеген пестицидтер мен ағаш сақтағыштарында кездесетін өнеркәсіптік ластаушы заттар, бұл қазіргі заманда пробканың бұзылу жиілігінің артуына себеп болуы мүмкін. Хлорфенолдар сонымен қатар пробкаларды зарарсыздандыру үшін қолданылатын хлорлы ағарту процесінің нәтижесі болуы мүмкін (қазір бұл әдіс қолданылмайды); осының нәтижесінде пероксидті ағарту сияқты әдістерді пайдалану көбейді. ТСА және ТБА пробканың бұзылуының басым көпшілігіне жауап береді, бірақ пробканың әртүрлі түрлеріне себеп болатын басқа да сирек кездесетін және аз белгілі қосылыстар бар, олар: гуаякол, геосмин, 2 метилизоборнеол (MIB), октен-3-ол және октен-3-он, әрқайсысының өзіндік иісі бар, бірақ барлығы шарапта жағымсыз саналады.

Болжалған орын алуы және өнеркәсіптің реакциясы

APCOR корк индустриясы тобы 0,7–1,2% ластану деңгейін көрсететін зерттеуді келтіреді. 2005 жылы Калифорния штатының Напа қаласындағы Wine Spectator зағип дәм тату орталығында 2800 бөтелкеден жасалған зерттеуде бөтелкелердің 7% ластанған екені анықталды. 2013 жылы Корк сапасы жөніндегі кеңес 25 мыңнан астам тест жүргізді. Нәтижелер, сегіз жыл бұрынғы деректермен салыстырғанда, ТСА деңгейінің шамамен 81 пайызға төмендегенін көрсетті. Соңғы тестте табиғи корк тосқауыштардың 90 пайызы 1,0 п.п.т-ден төмен мән көрсетті, ал тек 7 пайызы 1,0–2,0 п.п.т. көрсетті. Корк және шарап жасау әдістемесін жақсарту ластануды азайтуға бағытталған, бірақ корк ластануына қатысты бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдар шарап жасау қауымдастығында дау тудырды, бір жағынан дәстүрлі корк өсірушілер, екінші жағынан жаңа синтетикалық тығындар мен бұрандалы қақпақтар өндірушілер. Дегенмен, бұрандалы қақпақтар мен синтетикалық тығындар басқа бір иіс бұзушылыққа бейім: сульфидтану. Бұл, сульфит консерванттары бар шараптардан шығатын күкірт иісін күшейтуге жеткілікті оттегінің жетіспеуінен туындауы мүмкін, бірақ бұл шараптарда сульфит негізіндегі консерванттардың артық/теңгерімсіз мөлшері болуы да ғажап емес.

Жүйелік ТСА

Жүйелік ТСА ластануы, TCA тосқауыл арқылы емес, басқа жолдармен шарап зауытына енген кезде пайда болады және бірнеше бөтелкеге ғана емес, бүкіл шарап өндірісіне әсер ете алады. Бұл шарап бөшкелері, дренаждық құбырлар, шарап погребіндегі ағаш арқалықтар немесе резеңке шлангтар TCA-мен ластанған кезде орын алады.