Кіріспе

Риверсайд округінде орналасқан тау тізбегі, Оңтүстік Калифорнияда.

Сан-Хасинто таулары – АҚШ-тың Оңтүстік Калифорниясында, Лос-Анджелестің шығысында Риверсайд округінде орналасқан тау тізбегі. Таулар Латын Америкасында кеңінен танымал әулие, алғашқы қара монахтардың бірі – қасиетті Гьяцинттің (lang es) құрметіне аталған.

География

Сан-Бернардино тауларынан оңтүстік-шығысқа қарай Санта-Роза тауларына дейін шамамен 30 миль (48 км) созылады. Сан-Хасинто таулары – Оңтүстік Калифорниядан Баха-Калифорния түбегінің оңтүстік ұшына дейін созылатын Жарым аралдық жоталардың ең солтүстік бөлігі. Бұл жотадағы ең биік шың – Сан-Хасинто шыңы (3302 м; 10 834 фут), сонымен қатар бұл аймақ Салтон ойпатының шығысы үшін Ұлы Аймақтарды бөлетін жер бедері болып табылады. Коачелла аңғары таулардың шығыс жағында, Палм-Спрингс және Ранчо Мираж қалаларын қоса, жатыр. Сан-Горгонио өткелі бұл тау жотасын солтүстікте Сан-Горгонио тауынан бөліп тұрады. Батыс беткейінде Идиллвилд қалашығы орналасқан. Бұл тау жиегі Сан-Хасинто аңғарының шығыс шекарасы, Хемет қаласының орналасқан жері; сонымен қатар ол тез өсіп келе жатқан Ішкі Империя аймағының шығыс шетін және жалпы алғанда Үлкен Лос-Анджелес аймағын белгілейді. Санта-Роза және Сан-Хасинто тауларының көп бөлігі 2000 жылы құрылған Ұлттық ескерткіштің құрамына кіреді. Сан-Хасинто тауы мемлекеттік паркі Сан-Хасинто шыңының етегінде орналасқан. Тау жотасының шығыс бөлігінің бір бөлігі Агуа Калиенте үнді резерватының ішінде жатыр. 1990 жылы Калифорния заң шығарушы органы Коачелла аңғарының тауларын қорғау үшін Коачелла аңғарының тауларын сақтау қорынын құрды.

Геология

Бұл жота граниттік тау жыныстарынан тұратын, батысында Сан-Хасинто жарылысы, ал шығысында Сан-Андреас жарылысы жүйесінің арасында қысылып қалған құламалы блок. Солтүстік және шығыс жағындағы жартастың тіктелігі Солтүстік Америкадағы ең тік жартастардың бірі болып табылады, теңіз деңгейінен бірнеше шақырымда 10,000 футқа дейін көтеріледі. Жотаның биіктігі мен тіктелігі Сан-Хасинто және Сан-Андреас жарылыстарының өте белсенді екенін және 7 магнитудадан жоғары күшті жер сілкіністерін тудыруға қабілетті екенін көрсетеді. Сан-Андреас-Сан-Хасинто жарылысының оңтүстік сегментінде соңғы күшті жер сілкінісі 200 жылдан астам бұрын болған, сондықтан тағы бір күшті жер сілкінісі болуы мүмкін, бірақ оны болжау қазіргі уақытта мүмкін емес. Болашақта күшті жер сілкінісі кезінде, бұрын болғандай, жотадан тас және топырақ құлауы мүмкін. Мұндай құлаулар жотаның шөл жағындағы тік жарға жақын орналасқан елді мекендерге әсер етуі мүмкін.

Климат

Сан-Хассинто таулары, көршілес Сан-Бернардино таулары сияқты, айналасындағы шөл және жартылай шөлдің үстіндегі ылғалды арал тәрізді. Жылдық жауын-шашын мөлшері батыс етегінде шамамен 15 дюйм (шығыс, шөлді етегінде 6 дюйм ғана), ал 5500 футтан жоғары 32 дюймға жетеді (тау қалашығы Идилливилдте жылына орташа 27 дюйм жауын-шашын түседі). Таудың жағалау (батыс) бөлігінде шығыс (шөлді) бөлігіне қарағанда көбірек жауын-шашын түседі. Жауын-шашынның көп бөлігі қараша мен наурыз айлары аралығында түседі, ал шілде мен қыркүйек айларындағы жазғы муссон маусымында борандармен байланысты екінші деңгейдегі жауын-шашын байқалады. Жылдар бойынша жауын-шашын мөлшері айтарлықтай өзгеріп отырады. Қыста қар көбінесе 4000 футтан жоғары биіктікте жауады. 8000 футтан жоғары жерлерде қар кейде маусым айына дейін сақталады. Таудың жотасының жанында көлеңкелі жерлерде жыл бойы сақталып қалатын қардың шағын участалары кездеседі.

Флора мен фауна

Бұл аймақты аспан аралы деп қарастыруға болады, себебі онда қоршаған аңғарлардың үш цифрлы Фаренгейт градусынан жоғары ыстыққа төзбейтін көптеген флора және фауна түрлері кездеседі. Тау беткейлеріндегі өсімдіктер биіктік пен климатқа күшті тәуелді. Аңғар төңірегіндегі жағдайлар көбінесе құрғақ және ыстық болады, бұл өсімдіктердің түрлерін тек осындай жағдайға бейімделген түрлермен шектейді. Сан-Хассинто тауларының төменгі биіктіктерінде Коултер қарағайымен байланысты айтарлықтай мөлшерде Калифорния қара емені өседі. Жоғарырақ биіктіктерде Пондероза, Джеффри, Лоджполь, Жыпар илесі, ақ шырша, қызыл шырша, манзанита және жапырақты емен ағаштары бар. Солтүстік-шығысқа қарайтын беткейде 150-ден астам алып секвойя ағаштары өседі. Секвойялар (Сиерра-Невада тауларына тән) 1970 жылдары АҚШ Орман шаруашылығы қызметімен отырғызылған, қазіргі кезде сау және көшеттер береді. АҚШ-тың батыс аймақтарындағы көптеген жерлердегідей, соңғы жылдары, әсіресе құрғақшылық кезінде орман ағаштарының бір бөлігі қурап кетті. Тау өрті және Кранстон өрті сияқты жануарлар кейбір аймақтарды уақытша құрғатып тастады. Калифорниядағы көптеген басқа оқшауланған биік таулар сияқты, Сан-Хассинто тауларында Сан-Хассинто қалқаншалы катидиді және шашықты түбірлі алюмрот сияқты бірнеше эндемикалық түрлер мекендейді.

Адамға арналған

Идиллилл Пайн Ков, Маунтин Центр және Пиньон Пайнс елді мекендері Сан-Хассинто тауларында орналасқан. Сан-Хассинто тауларының айналасындағы шөлдерде ежелгі Кахуилла тайпасы тұрады және олар бұл тауларды аң аулау, жеміс-жидек жинау және жазғы ыстықтан қашу үшін пайдаланған. Бұл жота Палм-Спрингс суретшілері Карл Эйтель (1862–1925) және Пол Гримм (1892–1974) үшін жиі шабыт көзі болған. Голливуд режиссерлері тауларды фильмдерде түсіру үшін пайдаланған. Фрэнк Капраның 1937 жылғы «Жоғалған көкжиек» фильмінде Тахквиц каньонындағы Тахквиц шарлауы бір сахна ретінде қолданылған. Бүгінде бұл таулар табиғатта демалуға танымал орын. Тынық мұхитының жотасы таудың тізбегімен өтеді. Палм-Спрингс әуе трамвайының тау станциясынан, Палм-Спрингстен жоғары, тау жотасының ең биік нүктесіне дейін салыстырмалы түрде жеңіл, 732 метрге көтерілуге болады, басқа маршруттармен салыстырғанда бұл көтерілу аз. Идилливилдтің үстінде тарихи Тахквиц шыңы және басқа да тау шаруалары бар.

Жабайы табиғат

1964 жылы АҚШ Конгресі алғашқы Жайлаушылық туралы заң қабылдаған кезде құрылған Сан-Хассинто Жайлауы Сан-Хассинто тауының солтүстігі мен оңтүстігінде орналасқан екі аймақты қорғайды (Сан-Хассинто шыңының орналасқан жері). 32 168 акр көлемдегі жабайы табиғат аймағының барлығы Сан-Бернардино ұлттық орманның құрамында және АҚШ Орман шаруашылығы қызметі басқаруда.