Кіріспе

Денсаулық және дене шынықтыру шаралары

Ақыл-дене арақатынасын қолдану (АДАҚ) немесе ақыл-дене жаттығулары (АДЖ) – физикалық және психикалық деңгейде әсер етуге бағытталған денсаулық және дене шынықтыру шаралары, мысалы, йога, тай-чи және пилатес. Бұл санат 2000 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың Қосымша және интегративтік денсаулық сақтау ұлттық орталығы (NCCIH) тарапынан ұсынылған, ол мемлекеттік мекеме болып табылады және баламалы медицина шараларын қамтиды. Бұл когнитивті-мінездік терапия сияқты ғылыми тұрғыдан негізделген тәжірибелерді қамтымайды. Кохрейн шолулары осы саладағы зерттеулердің көлемі шағын және ғылыми жарамдылығы төмен екенін көрсетті. 2008 жылдан бері NCCIH атынан зерттеу жүргізген авторлар «ақыл-дене арақатынасын қолдану», «ақыл-дене медицинасы» және «ақыл-дене шаралары» терминдерін айнымалы түрде қолданады, бұл терапиялық, сондай-ақ физикалық және психикалық қалпына келтіру практикаларын білдіреді, олар «мидың, сананың, дене мен мінез-құлқының арақатынасына және олардың денсаулық пен ауруға тигізетін әсеріне» назар аударады. NCCIH мәліметінше, «ақыл-дене шаралары – тәжірибелі маман немесе оқытушы жүргізетін немесе үйрететін кең және әртүрлі процедуралар мен техникалардың жиынтығы».

Анықтамалар

Америка Құрама Штаттарының Толықтыратын және Интеграциялық Денсаулық Салындағы Ұлттық Орталығы (NCCIH) сана-дене арақатынастарын, сана мен физикалық жағдайға мақсатты түрде әсер ететін шаралар ретінде анықтайды, оларға йога, тай-чи, пилатес, басшылықпен бейнелеу, басшылықпен медитация және медитативтік тәжірибелердің түрлері, гипноз, гипнотерапия және дұға, сондай-ақ арт-терапия, музыка терапиясы және би терапиясы кіреді. Кокран кітапханасында МБИ-ді МБТ ретінде нақты атап, анықтаған 3 жүйелі шолу бар. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында сана-дене жұмысына деген қызығушылық қайта жанданды. Бұл, мүмкін, йога гуруларының келуімен және қызығушылықтың артуымен байланысты болды, соның нәтижесінде кейбір медицина қызметкерлері мен қозғалыс мамандары санаға бағытталған қозғалыс терапиясын жасады. Маргарет Моррис би өнерінде тәжірибелі болған және еркін би мен еркін ой арасындағы байланыс бар екенін айтқан.

Дәстүрлі медицинада

Барлық сана-дене араласулары ми, дене және мінез-құлық арасындағы өзара әрекеттесуге бағытталған және сананы физикалық функцияларды өзгерту және жалпы денсаулықты және жақсылықты нығайту үшін пайдалану ниетімен жүзеге асырылады. Дегенмен, NCCIH сана-дене араласуларын қосымша және баламалы медицинаның құзыретіне жатқызбайды, егер мұндай тәжірибелердің тиімділігіне дәстүрлі медицинада кәсіби қолданыспен бірге жеткілікті ғылыми дәлелдер болса. Когнитивтік-мінездік терапия NCCIH тарапынан сана-дене араласуы ретінде анықталады, себебі ол сананың дене функциялары мен симптомдарға әсер ету қабілетін пайдаланады, бірақ сонымен қатар, оның қосымша және баламалы медицинаның шеңберінен тыс болуы үшін жеткілікті ғылыми дәлелдер мен кең таралған қолданыс бар. Алайда, сана мен дене арасындағы байланыс негізінен мимен анықталады және көбінесе неврологиялық механизм ретінде қарастырылады. Қозғалыстың күрделілігі мидың дамуына әсер етуі мүмкін екенін көрсететін белгілі бір деректер бар. Ақыл-ой және физикалық жаттығуларды кезектестіре орындау тұрғысынан, жақтаушылар физикалық белсенділіктің жүрек соғу жиілігін жоғарылатуы және стрестің күшеюіне себеп болатынын, бұл спортшылардың ақыл-ой дағдыларын ең қажет ететін жағдайларды имитациялайтынын түсіндіреді. Осы жағдайлар жаттығуды тиімдірек етеді деп саналады және осы тәсілдің тиімділігін қолдайтын шектеулі ғылыми дәлелдер бар. Сана-дене жаттығуларында жанама әсерлер сирек кездеседі. Кейбір зерттеулер медитацияның белгілі бір клиникалық топтарға (мысалы, ПТСР тарихы бар адамдарға) күрделі салдарлары болуы мүмкін екенін көрсетті, бірақ бұл зерттеулер көбінесе шағын көлемді. Интенсивтілік пен ұзақтығына қатысты жоғары сапалы дәлелдер де шектеулі. 87 дені сау әйел қатысушыны сана-дене жаттығуларынан өткізген немесе жаттығуларсыз қалған шағын зерттеуде, жақында жүргізілген рандомизацияланған бақыланатын сынақтардың (РБС) мета-талдауы депрессия, алаңдаушылық және стресс сияқты психикалық денсаулық проблемалары үшін смартфондық араласулардың тиімділігін растады.

Танымалдық

Ақыл-дене арақатынастарына жасалатын әрекеттер – Америка Құрама Штаттарындағы толықтырушы және балама медицинаның ең көп қолданылатын түрі, оның ішінде йога мен медитация ең танымал түрлері болып табылады.