Кіріспе

Американдық саясаткер (1814–1868) Дэвид Уилмот (20 қаңтар 1814 – 16 наурыз 1868) – американдық саясаткер және судья. Ол Пенсильвания штатынан өкіл және сенатор болып қызмет етті, сондай-ақ талаптар сотының судьясы болды. Ол Мексикадан алынған батыс жерлеріне құлдықты кеңейтуге тыйым салуды көздеген, сәтсіз аяқталған Уилмот шарасының бастамашысы және осы атпен танымал. Құлдыққа қарсы «Еркін Топырақ» партиясының белгілі мүшесі Уилмот кейін Пенсильванияда Республикалық партияның құрылуына зор үлес қосты.

Білім және мансап

Дэвид Уилмот 1814 жылғы 20 қаңтарда Пенсильвания штатының Бетани қаласында дүниеге келді. Ол жергілікті Бич Вудс академиясында және Нью-Йорк штатының Кайуга округіне қарасты Аврора қаласындағы Кайуга көл академиясында дайындық курстарын аяқтады. Содан кейін ол Пенсильвания штатының Монтроуз қаласында Пенсильвания штатының судьясы Уильям Джессаппен және 1834 жылғы тамызда Пенсильвания штатының Уилкс-Барре қаласында Джордж Вашингтон Вудвардпен заң оқыды. Джеймс Г. Блейн кейін былай деп жазды: "Дэвид Уилмот әрқашан демократиялық көпшілікті берген округтің өкілі болды және өзі сол саяси бағыттың жақтасы еді. Ол күшті дене бітімі мен салауатты ақыл-есі бар адам еді; тепе-тең мінезді, генийге ұмтылмаған; ақылға қонымды сөйлейтін, сөз өнері мен риторикаға таласпаған. Бірақ ол батыл, бекем және адал еді". 1846 жылдың тамызында Палатаға Мексикамен бейбіт келісім шартын жасасу үшін Президентке 2 миллион доллар жұмсауға арналған қаражат туралы ұсыныс енгізілді. Уилмот дереу келесі түзетуді ұсынды: "Егер Құрама Штаттары Мексика Республикасынан кез келген аумақты келісім шарты арқылы сатып алса, сондай-ақ осы жерде бөлінген қаражатты атқарушы билік пайдаланса, аталған аумақтың ешбір бөлігінде құлдық немесе еріксіз еңбек болмайды, тек қылмыс жасағандарға, олар сот арқылы айыпталудан кейін ғана". Уилмот бұл тілді 1787 жылғы Солтүстік-Батыс жарғысына сәйкес жасады, бұл Уилмот шарасы деп аталады. Тарихшы Шон Виленц бұл шараны "ерекше көзге түспеген" бірінші мерзімді конгрессмен Вилмоттың неге енгізгені белгісіз дейді. Уилмот кейіннен ол Конгрестің басқа мүшелеріне тәуелсіз шара ұсынғанын алға тартты, ал конгрессмен Джейкоб Бринкерхофф бұл шараның нағыз авторы өзі екенін мәлімдеді. Виленц бұл шараны Вилмот пен басқа құлдыққа қарсы демократтар бірлесіп жасады деп болжайды және авторлар шараны енгізуге бірінші мүмкіндік алған адам оны ұсынатын болады деп келісті. 1848 жылғы сөйлесінде Уилмот өзін радикал аболиционист деп айыптағандарға жауап беріп, Томас Джефферсонның 1784 жылғы Жер туралы ережесін еске салды, ол федералдық кеңеюге жоспарланған батыс аумақтың көп бөлігінде құлдыққа тыйым салатын еді. "Мырзалар, бұл "шараға" өте ұқсас. Міне, ертедегі "өртке ұшқын салған" – оны ұстану үшін адамдар қазір өз елінің үкіметімен қудаланатын ересі. Егер Джефферсон мырза осы күнгі күнге дейін тірі болса, ол аболиционист және Одақтың бейбітшілігін бұзушы деп айыпталар еді". Палата, алғаш рет Миссури келісімі шекарасын Мексиканың иелігіне кеңейту туралы ұсынысты қабылдамағаннан кейін, 83-64 дауыспен шараны қабылдады. Бұл "жағымсыз шара қоса отырып" оны қабылдамай, бүкіл қаражат туралы заң жобасын қабылдауға тырысуға әкелді, бірақ бұл әрекет "нашар секциялық дауыс берумен, 78-94" жеңіліске ұшырады. АҚШ Сенаты шарамен заң жобасын мақұлдамай, отырысын жабыстырды.

Топырақтың еркін қозғалысы

Вилмот шартына қатысты мәселе Конгрестің келесі сессиясында көтерілді, бұл ретте қаражат көлемі 3 миллион долларға дейін арттырылды және түзетулердің ауқымы АҚШ болашақта сатып алуы мүмкін барлық территорияны қамтуға ұсынылды. Бұл Палатада 115-105 дауыспен қабылданды, бірақ Сенат келіспеді және түзетусіз өз заң жобасын қабылдады. Палата, негізінен генерал Льюис Кастың ықпалымен, келісім берді. 1848 жылға қарай Уилмот толығымен еркін топырақ жақтасы ретінде танылды, бірақ көптеген еркін топырақ жақтастары сияқты, ол құлдықтың институтының өмір сүру мерзіміне заңдық қарсылық білдірмей, құлдықтың кеңеюіне қарсы болды, себебі ол құлдық ақтардың мүдделеріне зиян келтіреді деп санады. Шындығында, ол кейде Уилмот шартын "Ақ адамның шарты" деп атады. Палатадағы сөйлеген сөзінде Уилмот: «Мен ақ бостандық иелерінің мүддесі мен құқықтарын қорғаймын және ақ еңбекке әділ ел, бай мұра қалдырғым келеді, онда менің нәсілім мен түсімнің ұлдары қара құлдықпен байланысты болған еркін еңбекке келтіретін ұятсыздықсыз өмір сүре алады», - деді. Алайда, сол кезде Нью-Йоркте сөйлеген сөзінде Уилмот құлдықтың соңғы құлауы туралы айтты: «Оны белгілі бір шекте ұстасаң, ол уақыт өте келе тозып кетеді. Оның өмір сүруі тек үнемі кеңею арқылы қамтамасыз етіледі. Құлдықта өзінің жойылу тұқымдары бар». Уилмот 1849 жылы АҚШ Өкілдер палатасының спикеріне еркін топырақ жақтасы ретінде ұсынылды және көп ұзамай Джеймс Бьюкенен басқаратын Пенсильванияның басты демократиялық партиясымен келіспеушілікке түсті. Уилмот 1850 жылғы конгресс сайлауынан Галюша А. Өсудің пайдасына бас тартуға мәжбүр болды.

Мұра мен құрмет

Пенсильвания штатының тарихи белгісі Уильямс көшесінде, Риверсайд қорымында, Тоунда қаласында орнатылған. Бұл белгі қорымды оның соңғы бейіті ретінде көрсетеді. Уилмот үйі 1974 жылы, ал Дэвид Уилмот мектебі 1988 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.