Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Албаниялық құдай – Албаниялық құдай Баба Томор немесе Баба Томорр ("Әке Томор") – орталық албан мифологиясы мен фольклорында құдайлар мен адамдардың әкесі ретінде қолданылатын ата құдайдың аты. Баба Томорр Томор тауындағы құлшылықпен байланысты. Жергілікті дәстүр бойынша оның әйелі – Букура э Дхеут, жер асты / жер анасы.
Albanian deity
the Albanian deity
Baba Tomor or Baba Tomorr ('Father Tomorr') is the name of the father god, used in central Albanian mythology and folklore to refer to the father of gods and humans. Baba Tomor is related to the cult practiced on Mount Tomorr. According to the local tradition his consort is e Bukura e Dheut, a chthonic/earth goddess.
Атауы
Баба Томор албан тілінде "Әке Томор" дегенді білдіреді және Томор тауындағы культпен байланысты. Албандық топоним Томор(р) Томарос тауының иллириялық атауынан туындаған, прото-үнді-еуропалық *tómhxes, 'қараңғы' сөзінен (лат. temere 'соқыр түрде, кездейсоқ', көне ирланд тілінде temel 'қараңғылық', көне жоғарғы неміс тілінде demar 'қараңғылық', көне шіркеу славян тілінде tǐma 'қараңғылық' сөздерімен салыстырыңыз).
Baba Tomor means "Father Tomor" in Albanian, and is related to the cult practiced on Mount Tomorr. The Albanian oronym Tomor(r) derives from the Illyrian name of mountain Tómaros, from Proto Indo European *tómhxes , 'dark' (cf. Latin temere 'blindly, by chance', Old Irish temel 'darkness', Old High German demar 'darkness', Old Church Slavonic tǐma 'darkness').
Дін
Томорға табыну иллирийлер заманына дейін барып тірелуі мүмкін, ал Баба Томор ежелгі иллирий құдайының қалдығы болуы мүмкін. Томорр тауы, әрине, христиан діні пайда болғанға дейін ғибадат ету орыны болған және жергілікті тұрғындар – христиандар мен мұсылмандар, «Томоррдың Құдайы» және «Томоррдың Киелісі» деп ант ететін, Аббас Әли мазары қасиетті орынмен байланыстырылғанға дейін жануарларды құрбандыққа шалу рәсімдерін өткізген. Томорр тауының етегіндегі Мбракуль/Вракуль ауылының атауы, албан тіліндегі дыбыс өзгерістері арқылы оракулум сөзінен пайда болған, бұл аймақта ежелгі дәуірде оракул болғанын көрсетеді. Таудың мәңгілік қасиеттілігі, жыл сайынғы шыңына бару және жергілікті халықтың ақ бұқаны құрбан етуі Томорр тауындағы Көк құдайына жасалған ежелгі табынудың ұрпақтан-ұрпаққа жеткенін көрсетеді, саяси оқиғалар мен діни өзгерістерге дерлік қатысқан жоқ. Албандардың ата-бабаларының ежелгі грек теогониясымен ортақ болған дүниежүзілік басқарудың үш бөлігі – аспан, теңіз және жер асты, грек құдайлары Зевс, Посейдон және Гадес сияқты, олар Аспанның Сұлулығы (i Bukuri i Qiellit), Теңіздің Сұлулығы (e Bukura e Detit) және Жердің Сұлулығы (e Bukura e Dheut) деп аталатын құдайларға табынған. Жергілікті халықтың дәстүріне сәйкес, Жердің Сұлулығы (e Bukura e Dheut) – Баба Томордың жұбайы. Баба Томор – беліне дейін ұзын ақ сақалмен келген қарт кісі. Оның серігі – екі қанқыра әйел және жел оның қызметшісі.
The cult of Tomor may go back to Illyrians times, and Baba Tomor could be the remnant of an ancient Illyrian god. Mount Tomorr certainly seems to have been the site of a pre Christian cult and to have been worshiped by the locals, both Christians and Muslims, as a mountain with a supernatural force—swearing solemn oaths "By Him of Tomorr" and "By the Holy One of Tomorr", and practicing ritual sacrifices of animals—long before the shrine of Abbas Ali was correlated with the sacred site. The name of the village Mbrakull/Vrakull at the foot of Mount Tomorr, which evolved through Albanian sound changes from oraculum, suggests the existence of an oracle in the area during antiquity. The enduring sanctity of the mountain, the annual pilgrimage to its summit, and the solemn sacrifice of a white bull by the local people provide abundant evidence that the ancient cult of the Sky God on Mount Tomorr continues through the generations almost untouched by the course of political events and religious changes. The ancestors of the Albanians presumably had in common with the Ancient Greek theogony the tripartite division of the administration of the world into heaven, sea, and underworld, and in the same functions as the Greek deities Zeus, Poseidon, and Hades, they would have worshiped the deities referred to as the Beauty of the Sky (i Bukuri i Qiellit), the Beauty of the Sea (e Bukura e Detit), and the Beauty of the Earth (e Bukura e Dheut). According to the local folk tradition, the Beauty of the Earth (e Bukura e Dheut) is the consort of Baba Tomor. Baba Tomor is seen as an old man with a long white beard flowing down to his belt. He is accompanied by two female eagles and the winds are his servants.
Мұра
Томорға табыну көптеген рилиндалармен романтикалық ұлтшылдыққа байланыстырылған. 1902 жылы белгілі албан рилиндасы Андон Зако Чажупи Каирде «Баба Томорри» («Томор әке») атты антология жариялады. Күнге дейін албан халқы оған ант етеді.
The cult of Tomor has been linked to romantic nationalism by many rilindas. In 1902, Andon Zako Çajupi, a notable Albanian rilindas, published in Cairo an anthology called Baba Tomorri ('Father Tomorr'). Even today, Albanian people swear by him.