Кіріспе

Американдық лексикограф Джозеф Эмерсон Ворчестер (1784 жылғы 24 тамыз – 1865 жылғы 27 қазан) – американдық лексикограф, ол 19 ғасырдың ортасында Ной Вебстердің «Вебстер сөздігі» авторымен басты бәсекелес болды. Олардың арасындағы бәсекелестік «сөздік соғысы» деп белгілі болды. Ворчестердің сөздіктері Ной Вебстердің сөздерді америкалықтандыру әрекеттерінен өзгеше, дәстүрлі айтылу мен жазылуға баса назар аударды. Ворчестер американдық жазушылар тарапынан құрметке ие болды және оның сөздігі 1864 жылы Вебстердің кітабының кейінгі, өлімнен кейін жарық көрген нұсқасына дейін американдық нарықта берік орнын сақтап келді. 1865 жылы Ворчестер қайтыс болғаннан кейін олардың араздасуы аяқталды.

Ерте өмір

Ворстер 1784 жылғы 24 тамызда Нью-Гэмпшир штатының Бедфорд қаласында дүниеге келді. Жастық шағында фермада жұмыс істеді. 1805 жылы Андовердегі Филлипс академиясына түсті. 1809 жылы Йель университетіне қабылданды және екі жылда бітірді. 1812 жылғы наурыз айында Массачусетс штатының Салем қаласында мектеп ашты, бірақ 1815 жылы бұл жобадан бас тартты. Оның шәкірттерінің бірі жас Натаниел Хоторн болды; Ворстер Хоторнға баланың үйінде жеке сабақтар берді. Осы кезеңде Ворстер география саласындағы бірнеше еңбектерді, соның ішінде 1817 жылы жарық көрген «Географиялық сөздік» немесе «Ежелгі және заманауи әлемдік анықтамалық» кітабын жазды. 1823 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Ол 1827 жылы тарихи атласпен бірге шыққан, көп қолданылған «Тарих элементтері, ежелгі және заманауи» оқулығын жазды. Ворстер филологиялық еңбектерді жинақтады және 1831 жылы Еуропада күнделік жазды. Ол көп жыл бойы жылдық «Американдық альманах» және «Пайдалы білімдер қоры» журналын бірлесіп редакциялады. Ол Браун университетінен (1847) және Дартмут колледжінен (1856) құқық ғылымдарының докторы (LL.D.) дәрежесін алды.

Сөздік соғыс

Вурчестердің алғашқы өңделген сөздігі Сэмюэл Джонсонның ағылшын тіліндегі сөздігінің қысқартылған нұсқасы болды, Тоддтың жақсартылған және Чалмерстің қысқартылған редакцияларымен, сондай-ақ Уокердің айтылу сөздігімен біріктірілді. Бұл 1827 жылы АҚШ-та жарық көрді, бұл Ноа Вебстердің американдық сөздігі пайда болғанға бір жыл бұрын болды. Вебстердің сөздігін дайындауда көмекші болған ол 1829 жылы Вебстердің еңбегінің қысқартылған нұсқасын жариялады. Вурчестер Вебстердің сөздігі дәстүр мен көркемдікті құрбан етті деп есептеді. Вурчестердің нұсқасына жаңа сөздер қосылды, этимология алынып тасталды және айтылуға баса назар аударылды. 1834 жылы Массачусетс штатының Вурстер қаласындағы «Палладиум» газеті Вурчестердің кітабын «ауыр плагиат» деп атады және оның авторы «ақыл-ойының жемісін қарақшы сияқты оңай ұрлайды» деді. Кейіннен Вебстер 1835 жылғы 25 қаңтарда «Палладиумда» Вурчестерге ашық хат жариялады, оны 121 сөздің анықтамаларын ұрлады деп айыптады, олардың анықтамалары басқа сөздікте жарияланбағанын мәлімдеді және Вурчестерге оны жоққа шығаруды талап етті. Вурчестер дәлелдеу міндеті Вебстерге жүктелетінін, бірақ өзінің деректерін ұсынды деді. «Сөздік соғыстары» деп аталатын оқиғада, британдық басылым бұл еңбек Ноа Вебстердің еңбегіне негізделгенін және Вурчестердің керісінше мәлімдеген кіріспесін жойғанын мәлімдегенде, ол «Ауыр әдеби алдамшылық ашылды» деп жауап берді. 1860 жылы Вурчестер «Ағылшын тілінің сөздігін» жариялады, ол көп ұзамай ағылшын тілінің маңызды сөздігі ретінде танылды. Алғашқы даналары Бостон стереотип қорында электротиппен басылды. Сөздікте мәтінге көптеген иллюстрациялар қосылған, бұл салыстырмалы түрде жаңалық болды. Дегенмен, Вурчестердің еңбегі американдық сөздіктер арасында иллюстрациялармен алғашқы сөздік емес еді. Вурчестердің жаңа басылымы туралы естіген Джордж және Чарльз Мерриам баспагерлері осындай басылымды дереу шығаруға кірісті. Олар 1859 жылы Вебстердің американдық сөздігінің суретті басылымын жариялауға қол жеткізді. Суретті басылым негізінен 1847 жылғы американдық сөздіктің қайта басылымы болды, оның гравюралары Императорлық ағылшын тілінің сөздігінен алынған. 1864 жылы жарық көрген Вебстердің американдық сөздігінің Мериамның қайта қараған басылымы одан да көп бәсекелестік тудырды. Вурчестердің сөздігі 1886 жылы оның өлімінен кейін қайта қарастырылды, бірақ 1890-шы жылдардағы Вебстердің халықаралық және басқа сөздіктері оны басып озды.

Неке және отбасы

1841 жылы ол Эми Элизабет МакКинге үйленді; жұбайлардың балалары болмады. Гарвард колледжінің Порцелиан клубының негізін қалаушының қызы МакКин, бұрын София Риплидің орнын басып, мұғалім болып жұмыс істеген. Осы шақта Ворчестер Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Крейги үйінде тұрды. Ол АҚШ-тың алғашқы бас дәріханашысы Эндрю Крейгінің жесірінен бөлмелерді жалға алған. Миссис Крейг қайтыс болғаннан кейін, Ворчестер үйдің барлығын оның мұрагерлерінен жалға алып, ақын және профессор Генри Уодсворт Лонгфеллоуға бөлмелерді жалға берді. 1843 жылы Лонгфеллоудың тапсырысымен Нейтан Апплтон үйді сатып алғаннан кейін, Ворчестер сол көктемде өзінің үйі салынып біткенге дейін Лонгфеллоудан үйдің бір бөлігін жалға алды. Бұл үй қазірге дейін Кембридждегі Браттл көшесіндегі 121-үй нөмірінде тұр.

Өлім

Вурчестер 1865 жылғы 27 қазанда қайтыс болды. Ол Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн зиратына жерленген. Тарихшы Говард Джексон "сөздік соғысы" Вурчестердің өлімімен ғана аяқталғанын айтады. 1864 жылға дейін, етимологиясы толығымен жаңартылған Webster Mahn сөздігі жарық көргенге дейін, Вурчестердің сөздігі американдық нарықта Webster сөздігінен кем сатылды. Вурчестер өзінің сөздіктерінің бірін жазушы Вашингтон Ирвингке жіберді, ол оның "жалпы білім беретін мектептердің қажеттіліктерін қанағаттандыруға" пайда болады деп болжады. Вебстердің сөздігі көбірек танымал болғанымен, Вурчестердің кітабы жазушылардың арасында әдеттегі сүйіктісіне айналды. Оливер Уэнделл Холмс аға осы кітапты "осы қаланың әдебиетшілеріне арнайы заңмен Киелі кітап орнына ант беруге рұқсат етілген кітап" деп жазды.