Кіріспе

Шинбуцу шуго сенімінен шыққан жапон діні Конкокио (金光教) немесе Конко – Шинбуцу шуго сенімінен туындаған тәуелсіз наным. Ол сондай-ақ, Сектанттық Синто қауымдастығының (教派神道連合会; Kyoha Shintō Rengōkai) құрамындағы Синто сектасы болып есептеледі. Конкокиоға сенушілер барлық нәрсе арқылы ағатын рух пен энергияға (мусуби, Шинтоның негізгі нанымдарының бірі) – Тенчи Кане Но Ками, яғни Аспан мен Жердің Алтын Ками деп табынады (жапон тілінде «Аспан мен Жер» сөзі «Ғалам» дегенді де білдіреді). Конкокионың нақты теологиясымен анықталуы қиын болғанымен, Тенчи Кане но Ками кеңінен таралған, ол ғаламды бойлайтын (немесе одан көрініс беретін) энергия болып табылады және барлық нәрсеге сана сезімін сыйлайды; табиғаттың құбылыстарына тікелей ықпал ететін, бірақ шексіз күші жоқ күш. Конко мәтіндерінде физикалық ғалам «Камидің денесі» деп аталады. Ками мен адамзат арасындағы қарым-қатынас – игі ниет пен өзара тәуелділікке негізделген. Ками көбінесе махаббат, қамқорлық, қолдау, қорғау және өз баталары арқылы бізді тәрбиелейтін құдайлық ата-ана ретінде қарастырылады. Конкокио Камидің барлық адамдарды, олардың нәсіліне, дініне, жынысына және басқа да ерекшеліктеріне қарамастан, жақсы көретінін үйретеді. Материалдарда тілдік ыңғайлылық үшін «Ол» деп айтылса да, Тенчи Кане но Ками ер немесе әйел емес. Тенчи Кане но Камидің жалғыз мақсаты – жеке адамдардың бақыты. Конкокионың идеалы – екі жолмен адамзаттың азаптарын жеңілдету: біріншіден, адам өмірінің барлық оқиғалары мен құрамдас бөліктері – Камидің сыйы және ғаламның табиғи тәртібі мен сақталуының бір бөлігі екенін түсіну, екіншіден, өзінің және ғаламның Тенчи Кане Но Камидің бір бөлігі екенін, өлмейтін екенін сезіну. Адамдар ғаламдағы өздерінің рөлін ішкі тыныштықпен орындап, дені сау және табиғи құштарлық арқылы өзіне қуаныш сыйлауы керек. Тенчи Кане Но Ками «Tenchi No Kami Sama», «Oyagami Sama», «Kami Sama» және «Kami» деп те аталады. Ағылшын тілінде Камиді «Ғаламның құдайлық ата-анасы», «Бастапқы ата-ана», «Ата-ана Ками», «Ками Сама» немесе «Ками» деп те атауға болады.

Құрылтайшысы

Конкокё дінінің 1859 жылы бастау алған негізін қалаушы ретінде танылады. 1814 жылдың 29 қыркүйегінде Бичу провинциясының Урами ауылында (қазіргі Окаяма префектурасының Асакучи қаласында) шаруа отбасында дүниеге келген. Урами қазіргі Конкокё штаб-пәтерінен солтүстік-батысқа қарай шамамен екі шақырым жерде орналасқан шағын, тыныш ауыл еді. Геншичи көбінесе әкесінің арқасында түрлі ғибадатханалар мен храмдарға апарылатын. Геншичи деген есіммен аталатын ол Кандори Джухейдің (әкесі) және Кандори Шимоның (анасы) екінші ұлы еді. Бунжи 13 жасында екі жыл бойы ауыл басшысы Оно Мицуэмоннан білім алды. Геншичи екінші ұлы болғандықтан, отбасының мұрасын жалғастыруы немесе шаруашылықты басқаруы күтілмеді, сондықтан 1825 жылдың күзінде оны асырап алуға ұсыныс жасалды. Он екі жасында Геншичи Кавате үйіне Кавате Кумедзиро (әкесі) мен Кавате Ива (анасы) қабылдады және оның есімін Кавате Бунджиро, немесе Бунджи деп өзгертті. Ол отбасының игілігі мен әл-ауқаты үшін талмай еңбек етті және айналасындағылардың құрметіне ие болды. 1855 жылы, қырық екі жасында Бунжиро Окаяма префектурасының Кибитсу Джинья ғибадатханасына барып, якудоши (жасы келгендегі қиын жыл) болғандықтан, аян алу және дұға ету рәсімін өтті. Ол жақсы белгі алғанын ойлады, бірақ сол жылы ауыр жұтқыншақ ауруына шалдықты, ол созылмалы күйге айналып, сөйлей де, қимылдай да алмады. Дәрігерлерден көмек ала алмағандықтан, ол ауруының себебін анықтау үшін қайын інісі Фурукава Жироның көмегімен ежелгі синтоизмнің рәсімдеріне жүгінді. Исидзучи құдайы оракул арқылы Бунжироның Конджин құдайына ренжігендігі үшін ауруынан өлуге тиіс екенін білдірді. Өзінің қателігін түсінген Бунжиро құдайдан кешірім сұрағысы келді. Осы шын ниетінің арқасында ол дауысын қайтарып алды және өз дауысымен құдайдан кешірім сұрады. Сол кезден бастап ол ауруынан бірте-бірте толық жазылып, оның сенімі мен нанымына зор әсер етті. Сол күнден бастап діни тәжірибесін жалғастырғанда, оған тағы да рухани оқиғалар орын алып, Ками мен Бодхисаттваларға деген сенімі күшейді. Әсіресе, якудоши жылындағы рухани тәжірибесі мен құдайға құрметсіздік еткені үшін кешірім сұрап, Конжинге жиі дұға етті. Уақыт өте келе, оның сенімі бірнеше камиге бір уақытта құдай ретінде дұға етуге итермеледі. Ол бұл құрама құдайды Ниттенси (Буддалық түсінікте Күн), Гаттенси (Буддалық түсінікте Ай) және Кане но Ками (Ушитора но Конджиннің Нигимитамасы) деп түсінді. Бірақ ақырында, бұл құдайлар оракул арқылы өздерін құрама құдай емес, жалпы әлемдік жұмыс пен энергияның руы/жаны екенін (индус дініндегі Брахман тұжырымынан ешқандай айырмасы жоқ) жариялады, оған Бунжиро Тенчи Кане но Ками деп ат қойды. Осылайша, Бунжиро осы құдайға, Тенчи Кане но Камиге сеніп, одан рухани тәжірибелер арқылы көптеген үйретімдер алды. 1859 жылдың 15 қарашасында (Конкокё дінінің негізі ретінде танылатын күн) Тенчи Кане но Ками Бунжиродан шаруашылықтан бас тартып, адамдарға тыңдап, олардың қиындықтары мен тілектері үшін дұға ету арқылы көмектесуді және діни қызметкер болуды сұрады. Оған жауап ретінде Бунжиро шаруашылығынан бас тартып, өзін өзгелерге көмектесуге арнады. Ол өзінің ғибадатханасына келгендерге Тенчи Кане но Камидің "Адамдарға көмектесуге және құтқаруға ниетті екенін, бірақ оны тек басқа адамдар арқылы ғана істеуге болатынын" үйретті. "Адамдарға көмектесу арқылы осы құдайдың жұмысын атқарамыз. Бұл құдай адамдарға тәуелді, сонымен бірге адамдар осы құдайға тәуелді, өзара толықтыру үшін". Ұзақ өтпей, кеңес және рухани басшылық іздеген келушілер саны артып, Бунджироға осы құдайдың үйретімдерін таратуға көмектесу үшін деяширо деп аталатын шәкірттер тобы құрылды.

Нанымдар

Конкокйода барлық нәрсе бір-бірімен терең байланыста деп есептеледі. Қами алыс немесе көкте орналасқан деп қарастырылмайды, ол осы дүниеде болады. Ғалам Тенчи Кане но Камидің денесі ретінде қабылданады. Азап-қайғының себебі адамның жоғары үміттері, келісімге бармаушылығы, асығушылығы, мақтандығы және барлық нәрселер арасындағы байланысты ескермеуі болып табылады. Конкокйо нанымы адам өмірін осы әлемде жақсартуға, барлық нәрсеге алғыс айту, тура жолмен өмір сүру, бір-біріне көмектесу және басқалар үшін дұға ету арқылы бағытталған. Осы қасиеттерді бойға сіңіру арқылы кез келген адам игигами, яғни тірі қами бола алады – ол басқаларға шартысыз көмектеседі және ішкі тыныштыққа жетеді. Игигами – биік тұрған жандар немесе құпия рухани күштерге ие адамдар емес. Ол – адамдарды азаптан және қиындықтардан құтқарып, әлемді бақыттырақ орынға айналдыруға тырысатын идеал адам. Конкокйо теологиясын батыстық терминологиямен анықтау қиын, бірақ панентеизм, пантеизм, дуализм емес, біртінделік, анимизм, монотеизм және хенотеизм осы дінді сипаттау үшін қолданылуы мүмкін және қолданылған.

Синтомен қарым-қатынасы

Жапон қоғамы негізін қалаушы Бунжироның заманында Шинбуцу шүгомен тығыз байланысты болғандықтан, Конкокёкио Шинтоның жолдарына, дәстүрлеріне және рәсімдеріне терең сіңіп, олардың көптеген тұстары бүгінгі күнге дейін сақталған. Мейдзи қайта жаңғыруының Шинто практикасына қатысты жаңа заңдарына сәйкес, Конкокёкио Шинтоның бір тармағы ретінде жіктелді. Бұл Конкокёкиоға үкімет тарапынан қудаланбастан рухани жолын жалғастыруға мүмкіндік берді. Конкокёкио Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, мемлекеттік Шинто жойылғаннан және ғибадатханаларға (Джинджа) негізделген Шинто ұйымдары пайда болғаннан кейін де бұл статусынан бас тартқан жоқ. 2020 жылғы қаңтардан бастап Конкокёкио Сектанттық Шинто қауымдастығының (教派神道連合会; Kyoha Shintō Rengōkai) құрамында. Конкокёкионың философиясы, практикасы және сенімдері Шинто ғибадатханасының іліміне өте ұқсас, себебі екеуі де Шинто практикасы болып табылады. Сондықтан Конкокёнің көптеген жақтастары өздерін Шинтолықтар деп санайды. Алайда, Конкокёкио догматикалық емес болғандықтан, Шинтомен байланысы туралы түсініктер мен көзқарастар адамдар мен аймақтар арасында әртүрлі. Дегенмен, тарихи тұрғыдан және өзінің мәні, сондай-ақ рәсімдері мен ғұрыптары бойынша Конкокёкио Шинтомен тығыз байланысты. Джинджа Шинтосы Жапониядағы Шинтоның ең көп таралған ұйымы болғандықтан, Конкокёкио Шинтодан өзгеше деп есептеледі. Бірақ оның Джинджа Шинтосынан ғана ерекшеленетінін, бірақ Шинто тамырлары бар екенін айту дұрыс. Джинджа Шинтосы мен Конкокёкио арасындағы негізгі айырмашылықтар: Торицуги медитациясы – Конкокёкиоға тән ерекше практика. Джинджа Шинто ғибадатханаларында жиі кездесетін офуда немесе омамори сияқты заттарды ұсынбау, себебі Тенчи Кане но Камидің үйретуіне сәйкес, Конкокёкио шіркеулері адамдарды омамориден қорғану үшін садақа беруге мәжбүрлемеуі керек, немесе Тенчи Кане но Камидің күшін шақыру үшін офуда алу үшін садақа беру қажет емес. Сонымен қатар, егер адамның қаржылық мүмкіндігі болса және ол бұл заттарды алуды қаласа, басқа камилер мен Будданың ғибадатханаларын немесе храмдарын қолдау жақсы деп есептеледі. Сондықтан Конкокёкиода белгілі бір рәсімдер үшін төлемдер қарастырылмаған, сондай-ақ келушілерден немесе қауым мүшелерінен садақа талап етілмейді. Конкокёкио сондай-ақ Тенчи Какицуке [Жалпылық ескертуді] құрбандық үстелінде және дұғаларда басты назарға алады. Кейбір шіркеулерде тек Тенчи Какицуке ғана бар, ал басқаларында Шинто ғибадатханаларында кездесетін қосымша дәстүрлі заттар, мысалы қасиетті айналар немесе гохейлер құдайдың бар екенін көрсету үшін орналастырылған. Тағы бір айырмашылық – Конкокёкионың кейбір жақтастары басқа Камилерге, мысалы Джинджа Шинто ілімінде ең құрметті құдай саналатын Аматерасуға құлшылық ете алады және оған құрмет көрсете алады, бірақ Конкокёкио Тенчи Кане но Камиге баса назар аударады және барлық құдайларға тең құрметпен қарауды қалайды, ешбір Камиге артық маңыз беруді қажетсіз деп есептейді, себебі олардың барлығы ғаламның бір бөлігі және олардың барлығына тең құрмет көрсетілуі керек. Бұл сенім сондай-ақ, сәтті емес күндер, сәтті емес жылдар (жас) және жаман бағыттар сияқты табуларға сенбеуімен де ерекшеленеді. Таза және лас нәрселердің, қасиетті және қасиетсіз жерлердің арасында ешқандай айырмашылық жасалмайды. Рухани күштің мөлшері көп жерлердің бар екендігі туралы түсінік бар, бірақ оның мөлшері қасиеттілігін анықтамайды, себебі барлығы ғаламның/табиғаттың ішінде, ол өзінен-өзі қасиетті болып саналады. Сондай-ақ, кейбір шіркеулер, әсіресе шетелде, жапон мәдениетімен таныс емес адамдарға көбірек ыстық ықыласпен қабылдау үшін дәстүрлі Шинто стилінен өзгеше ғибадат ету стиліне заманауи өзгерістер енгізгенін атап өту керек. 1985 жылы Шинтоның дәстүрлі дұғаларынан – Амацу Норито және Ōхараe no Kotoba – Шиңзен Хаишиге [Камиге дұға], Рейзен Хаишиге [Ата-баба рухтарына дұға] жаңа Конкокёкиоға тән дұғалар жазылды. Дегенмен, шетелдегі және Жапониядағы кейбір шіркеулер дәстүрлі Шинто рәсімдерін, ғибадат етуін және дұғаларын сақтайды. Бұл әр шіркеуде әртүрлі, және әр дін қызметкерінің шешіміне байланысты.