Кіріспе

Японияда пайда болған дін – Синто (神道). Дінтанушылар оны Шығыс Азия діні деп санайды, ал оның жақтастары оны Жапонияның түпкілікті діні және табиғатқа табыну діні деп есептейді. Ғалымдар жақтастарына «синтоист» деген ат қояды, бірақ олардың өзі бұл терминді сирек қолданады. Синтода орталық билік жоқ, сондықтан жақтастары арасында наным-сенімдер мен амалдардың алуан түрлілігі байқалады. Политейстік және анимистік дін болғандықтан, Синто ками (神) деп аталатын құдайларға негізделген. Камилердің барлық нәрседе, соның ішінде табиғат күштерінде және ерекше ландшафттарда мекендейтініне сенеді. Камилерге үй ғибадатханаларында (кадимана), отбасылық ғибадатханаларда және қоғамдық ғибадатханаларда (дзинжа) табынады. Соңғыларында каннуси деп аталатын дін қызметкерлері қызмет етеді, олар сол жердегі камиге тағам мен сусын шалуды қадағалайды. Бұл адам мен ками арасындағы үйлесімді қамтамасыз ету және олардың құрметін алу үшін жасалады. Басқа да көп тараған амалдарға кагура билері, өмірлік кезеңдерге арналған рәсімдер және маусымдық мерекелер жатады. Қоғамдық ғибадатханаларда болжау түрлері жасалады және амулеттер сияқты діни заттар ұсынылады. Синтода тазалықты сақтауға ерекше мән беріледі, осы мақсатта рәсімдік жуу және шомылу сияқты амалдар қолданылады, әсіресе құдайға сыйынған алдында. Өлгендердің камиге айналуы мүмкін екеніне сенеді, бірақ нақты моральдық кодекстерге немесе ахиратқа қатысты нанымдарға көп көңіл бөлмейді. Діннің жалғыз жаратушысы немесе нақты доктринасы жоқ, оның орнына түрлі жергілікті және аймақтық формаларда кездеседі. Тарихшылар Синтоны жеке дін ретінде қарастырудың қашан орынды екендігін талқыласа да, камиге табыну Жапонияның Яёи дәуіріне (б.з.д. 300-300 жж.) дейін жетеді. Буддизм Жапонияға Кофун дәуірінің соңында (б.з. 300-538 жж.) еніп, жылдам тарады. Діни синкретизация камиге табыну мен буддизмді ажырамас етті, бұл процеске синбуцу шуго деп ат қойылды. Камилер буддалық космологияның бір бөлігі ретінде қарастырылып, көбінесе антропоморфтық бейнеде бейнеленді. Камиге табынуға қатысты ең ерте жазбалар 8-ғасырда жазылған Кодзики және Нихон Шокиде сақталған. Келесі ғасырларда синбуцу шугоны Жапонияның императорлық үйі қабылдады. Мейдзи дәуірінде (1868-1912 жж.) Жапонияның ұлтшыл басшылары буддизмнің ықпалын камиге табынудан жойды және кейбір тарихшылардың пікірінше, Синтоның жеке дін ретінде пайда болуына себеп болған Мемлекеттік Синтоны құрды. Ғибадатханалар үкіметтің ықпалына көбірек түсті, ал азаматтар императорды ками ретінде құрметтеуге шақырылды. 20-ғасырдың басында Жапон империясы құрылғаннан кейін Синто Шығыс Азияның басқа аймақтарына тарады. Екінші дүниежүзілік соғыста Жапония жеңілгеннен кейін Синто мемлекеттен бөлінді. Синто негізінен Жапонияда таралған, онда шамамен 100 000 қоғамдық ғибадатхана бар, бірақ жақтастары шетелде де кездеседі. Сан жағынан бұл Жапонияның ең ірі діні, екіншісі – буддизм. Ел халқының көп бөлігі Синто және буддизм іс-шараларына, әсіресе мерекелерге қатысады, бұл жапон мәдениетіндегі кең таралған көзқарасты көрсетеді, яғни әртүрлі діндердің нанымдары мен амалдары бір-біріне қайшы келмейді. Синтоның кейбір аспектілері Жапонияның түрлі жаңа діни қозғалыстарына енгізілген.

Анықтама

Синтоизмнің жалпыға бірдей келісілген анықтамасы жоқ. Алайда, Джозеф Кали мен Джон Дугилл авторлары, егер «Шинтоның бір ғана кең анықтамасы» болса, ол «Шинто – камиге сенім», яғни діннің негізінде тұрған табиғаттан тыс күштерге сенім болар еді деп айтты. Жапонияны зерттеуші Хелен Хардакр «Шинто – камиге табынуға негізделген ілімдерді, институттарды, рәсімдерді және қоғамдық өмірді қамтиды» десе, дінтанушы Иноуэ Нобутака «Шинто» термині «көбінесе камиге табынуға және оған байланысты теологияларға, рәсімдерге және тәжірибелерге сілтеме жасау үшін» қолданылатынын атап өтті. Әртүрлі ғалымдар Синтоизмді ұстанатындарды «синтоисттер» деп атайды, бірақ бұл терминнің жапон тілінде тікелей мағынасы жоқ. Ғалымдар тарихтың қай кезеңінде синтоизмді нақты құбылыс ретінде талқылауға болатыны туралы пікірталас жүргізіп келеді. Дінтанушы Ниниан Смарт «жапондық ками дінін айтуға болады, ол ұйымдасқан буддизммен өзара байланыста өмір сүрді және кейін ғана синтоизм ретінде институционалдық құрылымға ие болды» деген пікірді келтірді. Синтоизммен байланысты бірнеше институттар мен тәжірибелер 8 ғасырда Жапонияда болғанымен, көптеген ғалымдар синтоизмнің ерекше дін ретінде 19 ғасырда, Жапонияның Мейдзи дәуірінде «жасалып» құрылғанын дәлелдейді. Дінтанушы Брайан Бокинг, әсіресе Мейдзи дәуірінен бұрынғы кезеңдерді қарастырғанда, «Шинто» терминіне «сақтықпен қарау керек» екенін атап өтті. Иноуэ Нобутака «Шинтоны ежелгі заманнан бері қазіргі уақытқа дейін бар болған бір ғана діни жүйе ретінде қарастыруға болмайды» десе, тарихшы Курода Тошио «қазіргі заманға дейін синто тәуелсіз дін ретінде болған емес» деп мәлімдеді.

Санаттау

Көптеген ғалымдар Синтоизмді дін ретінде сипаттайды, бұл термин алғаш рет жапон тіліне Мэйдзи қайта жаңғыру кезінде шүкё деп аударылды. Кейбір ізбасарлары Синтоизмді «жол» ретінде қарастырады, осылайша оны әдет-ғұрып немесе дәстүр ретінде сипаттайды, ішінара дін мен мемлекеттің қазіргі заманғы ажыратылуын айналып өту және Синтоизмнің жапон мемлекетімен тарихи байланысын қалпына келтіру ниетімен. Сонымен қатар, Батыс мәдениетінде анықталған дін мен дінилікке қатысты көптеген санаттар «Шинтоға оңай қолданылмайды». Христиандық пен Ислам сияқты Батыс елдерінде таныс діндерден өзгеше, Синтоизмде жалғыз негізін қалаушы да, жалғыз канондық мәтін де жоқ. Батыс діндері көбінесе өзгешелікке баса назар береді, бірақ Жапонияда әртүрлі діни дәстүрлерді бір уақытта ұстану ұзақ уақыттан бері қалыпты саналады. Сондықтан жапон діні жоғары дәрежеде плюралистік. Синтоизм көбінесе Буддизммен бірге Жапонияның екі негізгі дінінің бірі ретінде аталады, және екеуі де көбінесе назар аударуда өзгеше болады, Буддизм ғаламнан өту идеясын басымдыққа қояды, оны азапқа толы деп санайды, ал Синтоизм өмірдің практикалық қажеттіліктеріне бейімделуге назар аударады. Синтоизм Азия материгінен әкелінген Буддизм, Конфуцийшілдік, Таоизм және қытайлық болжамдар сияқты діндердің элементтерін сіңірді, және политеизм сияқты басқа Шығыс Азия діндерімен ортақ ерекшеліктерді бөліседі. Дін ғалымдары Синтоизмді қалай жіктеу керектігін талқылап келеді. Иноуэ оны «Шығыс Азия діндері отбасының» бір бөлігі деп есептеді. Философ Стюарт Д. Б. Пикен Синтоизмді әлемдік дін ретінде қарастыруды ұсынды, ал тарихшы Х. Байрон Эрхарт оны «маңызды дін» деп атады. Синтоизм де көбінесе түпкілікті дін ретінде сипатталады, бірақ бұл жапондық контексте «түпкілікті» дегеннің әртүрлі анықтамалары туралы пікірталас тудырады. Синтоизмді Жапонияның «түпкілікті діні» деп тану Эдо және Мэйдзи кезеңдері арасындағы қазіргі заманғы ұлтшылдықтың өсуінен туындады; бұл көзқарас Синтоизмнің бастауы тарихқа дейінгі кезеңге жатады және ол «жапон мәдениетінің негізгі еркі» сияқты нәрсені бейнелейтін идеяны насихаттады. Мысалы, көрнекті Синто теологы Сокё Оно камиге табынуды жапондықтардың «табиғи нәсілдік сенімінің көрінісі» деп атады, ол «жапон ұлтын құрған халық сияқты түпкілікті» екенін айтты. Көптеген ғалымдар бұл жіктемені дұрыс емес деп санайды. Эрхарт атап көрсеткендей, Синтоизм қытай және буддистік ықпалға ие болғандықтан, «оны жай ғана түпкілікті дін деп атауға болмайды». ХХІ ғасырдың басында ізбасарлары үшін Синтоизмді табиғат діні деп атау жиі кездесетін жағдайға айналды, сыншылар бұл дәстүрді милитаризм мен империализмді қоршаған даулы мәселелерден ажырату стратегиясы деп қарады. Синтоизм жергілікті жерлерде айтарлықтай әртүрлілік көрсетеді; антрополог Джон К. Нельсон «бұл бірыңғай, монолиттік емес, оның жеке орталығы мен жүйесі бар» деп атап өтті. Синтоизмнің әртүрлі түрлері анықталды. «Киелі орындағы Синтоизм» киелі орындардағы рәсімдерге қатысты, ал «Үй ішіндегі Синтоизм» үйде камиге табынудың жолдарына қатысты. Кейбір ғалымдар «Халықтық Синтоизм» терминін жергілікті Синтоизм практикасын немесе институционалды ортадан тыс практиканы белгілеу үшін қолданған. Өткен дәуірлерде «Мемлекеттік Синтоизм» де болды, онда Синто нанымдары мен практикалары Жапон мемлекетімен тығыз байланысты болды. Жапониядағы көптеген салт-дәстүрлерді білдіретін «бірлескен термин» ретінде «Синтоизм» термині Оңтүстік Азиядағы әртүрлі дәстүрлерді сипаттауға арналған «Гиндуизм» терминіне ұқсас.

Этимология

Синтоизм термині көбінесе ағылшын тілінде "ками жолы" деп аударылады, бірақ оның мағынасы жапон тарихы бойында өзгеріп отырды. Кейде "Шинто" сөзінің синонимдері ретінде басқа терминдер де қолданылады: "ками но мичи" (神の道, "ками жолы"), "каннагара но мичи" (神ながらの道, сондай-ақ "随神の道" немесе "惟神の道", "ками жолынан бергісіз заманнан келе жатқан жол"), "Кодо" (古道, "көне жол"), "Дайдо" (大道, "ұлы жол") және "Тейдо" (帝道, "император жолы"). Синтоизм термині екі қытай таңбасының бірігуінен пайда болған: "син" – "рух" немесе "құдай" мағынасын білдіреді, ал "то" – "жол", "бағдар" немесе "жол" дегенді білдіреді. "Шинто" (, "Құдайлар жолы") термині "Өзгерістер кітабында" табиғаттың құдайлық тәртібін білдіретін ретінде қолданылған. Буддизмнің Хан әулеті (б.з.д. 206 – б.з. 220) кезінде таралуымен, ол жергілікті қытай діндерін импортталған діннен ажырату үшін пайдаланылды. Ге Хонг оны "Баопузиде" даосизмнің синонимі ретінде қолданған. Қытай термині (MC zyin dawX) бастапқыда жапон тілінде Jindō ретінде қабылданды; бұл, мүмкін, алғаш рет будда емес құдайларды атау үшін буддалық термин ретінде қолданылған. Жапонияда синтоизм терминінің ең ерте кездескен мысалдарының бірі – 8-ғасырға жататын "Нихон Шоки" мәтіні. Мұнда ол жалпы халықтық сенімді білдіруі мүмкін, немесе даосизмге сілтеме болуы мүмкін, өйткені көптеген даосистік тәжірибелер Азия материгінен жақында әкелінген. Бұл ерте жапондық қолданыстарында "Шинто" сөзі нақты діни дәстүрге немесе жапондықтарға ғана қатысты емес; мысалы, 11-ғасырға жататын "Коньяку моногатаришуиде" Қытайда синтоизмді ұстанатын әйел және камиге табынатын Үндістан халқы туралы айтылады, бұл терминдердің Жапониядан тыс діндерді сипаттау үшін қолданылғанын көрсетеді. Ортағасырлық Жапонияда камиге табыну көбінесе жапон буддизмінің бір бөлігі деп есептелді, ал камилердің өздері көбінесе Буддалар ретінде түсіндірілді. Осы кезде "Шинто" термині "камидің билігін, күшін немесе әрекетін, яғни ками болуды немесе камидің қасиеттерін" білдіре бастады. Бұл формада ол "Накатоми но хараи кунге" және "Шинтошу" әңгімелерінде кездеседі. 1603 жылғы жапон-португал сөздігінде синтоизм "ками немесе камиге қатысты мәселелер" деп түсіндіріледі. "Шинто" термині 15-ғасырда кеңінен таралды. Эдо кезеңінің соңында кокугаку ғалымдары буддизмге дейінгі ежелгі, тұрақты және жергілікті жапон дәстүрін сипаттау үшін "Шинто" терминін қолдана бастады; олар синтоизмді камиге табынуды буддизм, даосизм және конфуциандық сияқты дәстүрлерден ажырату үшін пайдалану керек деп сақты. Бұл терминнің қолданылуы 18-ғасырдан бастап кеңінен танымал болды. "Шинто" термині тек 20-ғасырдың басынан бері қолданыла бастады, ол жапон мемлекеттік дінінің атауы ретінде "тайкё" ("үлкен дін") терминін ығыстырды.

Космогония

Тіпті, танымдық деректердің әртүрлі болғанына қарамастан, ками мен Жапонияның шығу тегі 8-ғасырдағы екі мәтінде, Кодзики мен Нихон Шокиде баяндалады. Қытай ықпалына қатты сүйене отырып, бұл мәтіндерді билеуші элита өз билігін заңдылықпен бекіту үшін тапсырды. Жапон дінінде ешқашан үлкен маңызға ие болмағанымен, 20-ғасырдың басында үкімет олардың есептері шындық деп жариялады. Кодзикиде айтылғандай, әлем аме-цучиден басталды, яғни жарық және таза элементтердің (аме, "көк") ауыр элементтерден (цучи, "жер") бөлінуінен. Содан кейін үш ками пайда болды: Аменоминакануши, Такамимусухи но Микото және Камимусухи но Микото. Кейін Изанаги мен Изанами есімді аға-әпке сияқты басқа камилер келді. Ками Изанаги мен Изанамиге жер бетінде жерді жасауды тапсырды. Осы мақсатта, ағайындылар тұзды теңізді асыл тастармен әшекейленген найзамен араластырды, содан Оногоро аралы пайда болды. Содан соң Изанаги мен Изанами Жерге түсіп, соңғысы одан әрі камилерді дүниеге әкелді. Олардың бірі – от камиі, оның тууы Изанамидің өліміне себеп болды. Изанаги апасын қайтару үшін Йомиге түсті, бірақ онда оның денесі шіріп бара жатқанын көрді. Ол осындай күйде көрінуден ұялып, оны Йомиден қуды, ал ол кіреберісті үлкен таспен жапты. Изанаги Изанамидің шіруын көргеннен туған ластанудан арылу үшін теңізде шомылды. Осы әрекетінің нәтижесінде оның денесінен тағы да көп ками пайда болды: Аматерасу (күн камиі) сол көзінен, Цукуёми (ай камиі) оң көзінен, ал Сусаноо (дауыл камиі) мұрынан дүниеге келді. Сусаноо бұзық мінез көрсеткендіктен, одан қашу үшін Аматерасу үңгірге жасырынып, жерді қараңғылыққа түсірді. Басқа камилер ақыры оны сыртқа көндіре алды. Содан кейін Сусаноо жер бетіне қуылды, онда ол үйленді және балалары болды. Кодзикиге сәйкес, Аматерасу өзінің немересі Нинигиді Жапонияны билеуге жіберді, оған иілген моншақтар, айна және қылыш берді: жапон императорлық билігінің белгілері. Аматерасу, әдетте, Жапонияның ең құрметті камиі болып саналады.

Космология және өлімнен кейінгі өмір

Синтоизмде барлық тіршілікке сіңіп өтетін жаратушы принцип мусуби деп аталады және ол өзінің камиімен байланысты. Дәстүрлі жапондық ой-пікірде жақсылық пен жамандық арасындағы басым екіұштылық туралы түсінік жоқ. Аки ұғымы батыстық жамандық ұғымына толық сәйкес келмесе де, бақытсыздық, қайғы және апатты қамтиды. Синтоизмде эсхатология жоқ. Кодзики және Нихон Шоки сияқты мәтіндер Синто космологиясындағы әртүрлі әлемдерді көрсетеді. Олар үш бөлікке бөлінген ғаламды ұсынады: камилер мекендейтін Жоғары Көк (Такамагахара) жазығы; адамдар тұратын Нақты немесе көрінетін әлем (Ашихара но Накацукуни); және таза емес рухтар мекендейтін Жерасты әлемі (Йомоцу куни). Дегенмен, мифологиялық мәтіндер бұл әлемдер арасында анық шекаралар салмайды. Қазіргі Шинтоисттік дін, өлімнен кейінгі өмірге қарағанда осы өмірге көбірек мән береді, бірақ митама немесе тамашии деп аталатын адам рухы немесе жанына сенімді қолдайды, ол төрт аспектіні қамтиды. Буддизмнің келгеніне дейін өлімнен кейінгі өмір туралы түсініктер жақсы дамыған болса да, қазіргі жапондықтар көбінесе буддистік өлімнен кейінгі өмірге сенімдерін қабылдайды. Кодзики сияқты мифологиялық әңгімелер йоми немесе йоми но куниді өлілер әлемі ретінде сипаттайды, бірақ бұл қазіргі Шинтода ешқандай рөл атқармайды. Қазіргі Шинтоисттік діннің өлімнен кейінгі өмір туралы түсініктері негізінен рухтың дене өлгеннен кейін де сақталып қалады және тірілерге көмектесуді жалғастырады деген ойға негізделген. 33 жылдан кейін ол отбасылық камиге қосылады. Кейде ата-бабалардың рухтары тауларда мекендейді деп есептеледі, олар ауыл шаруашылығы шараларына қатысу үшін түседі. Шинтоның өлімнен кейінгі өмірге сеніміне сондай-ақ, жаман жағдайда қайтыс болған және көбінесе кек алуға тырысатын, тынышсыз рухтар – обакелер де кіреді.

Тазалық және арамдық

Синтоизмнің басты тақырыбы – харе ("тазалық") қамтамасыз ете отырып, кегареден ("ластану" немесе "тазасыздық") аулақ болу. Жапондықтар адамдарды бастапқыда таза деп есептейді. Сондықтан кегаре – бұл уақытша жағдай, оны харе арқылы түзетуге болады. Тазарту рәсімдері адамның "рухани" денсаулығын қалпына келтіріп, оны қоғам үшін пайдалы ету мақсатында жүргізіледі. Осы тазалық тұжырымы жапон мәдениетінің көптеген салаларында көрінеді, мысалы, олардың шомылуға берген мәнінде. Мысалы, егін шабуға дайындық кезінде тазару маңызды саналады, ал но театрының артистері өнер көрсетуден бұрын тазару рәсімінен өтеді. Синтоизмде өлім, ауру, сиқыршылық, тірідей жұлып алу, инцест, жануарлармен жыныстық қатынас, нәжіс және етеккір қан немесе босанғаннан кейінгі қан сияқты нәрселер ерекше ластанушылар деп есептеледі. Кегареден сақтану үшін дін қызметкерлері мен басқа да жақтастары мереке немесе рәсім алдында өздерін шектеуге және түрлі іс-әрекеттерден аулақ болуға тырысады. Ими котоба деп аталатын белгілі бір сөздер де тыйым салынған деп есептеледі, сондықтан адамдар ғибадатханада оларды айтудан қашады; оларға ши (өлім), бё (ауру) және шиши (ет) кіреді. Мисоги деп аталатын тазалау рәсімі кегареден арылу үшін тұщы суды, тұзды суды немесе тұзды пайдалануды қамтиды. Теңізге толық батыру көбінесе ең ежелгі және тиімді тазалау түрі деп есептеледі. Бұл амал Изанагидің қайтыс болған әйелін тапқаннан кейін өзін тазарту үшін теңізге батып кеткені туралы мифологиялық әңгімемен байланысты; осы әрекетінен оның денесінен басқа камилер пайда болды. Балама ретінде сарқыраманың астына батыру да бар. Тұз көбінесе тазартушы зат ретінде қарастырылады; синтоизмді ұстанатындардың кейбіреулері, мысалы, жерлеуден кейін өздеріне тұз сеуіп алады, ал мейрамхана иелері күн сайын жұмысты бастамас бұрын сыртқа кішкентай тұз үйіндісін қояды. Сонымен қатар, от тазалаудың көзі ретінде қарастырылады. Яку-бараи – бұл бақытсыздықтарды болдырмауға арналған хараидың бір түрі, ал охараи немесе "үлкен тазалау рәсімі" көбінесе жыл соңындағы тазалау рәсімдері үшін қолданылады және көптеген ғибадатханаларда жылына екі рет өткізіледі. Мейдзи кезеңінен бұрын тазалау рәсімдерін әдетте онмёдзи, яғни қытайлық инь және ян философиясынан туындаған болжаушылар жүргізетін.

Каннагара, адамгершілік және этика

Синтоизм моральдық әңгімелер мен мифтерді қамтиды, бірақ қатаң этикалық ілім жоқ, сондықтан «біртұтас, жүйеленген мінез-құлық кодексі» де жоқ. Дегенмен, оның практикасынан этикалық жүйе туындайды, онда шыншылдыққа (макото), адалдыққа (тадаси), еңбекқорлыққа (цуи син) және камиға бағытталған алғыс айтуға (канша) ерекше мән беріледі. Шоджики – адалдық, турашылдық, шындыққа ұмтылу және ашықтықты білдіретін ізгілік. Синто кейде «жүректің тазалығы мен қуанышы» деген мағына беретін акаки киёки кокоро немесе сеймей син деп аталатын төрт ізгілікке сілтеме жасайды, бұл ізгіліктер харае күйімен байланысты. Синтода жыныстық қатынас және өнімділікке қатысты көзқарастар ашық болады. Синтоизмнің мораль мен этикаға қатысты икемділігі жиі сыналып, дін өздерінің билігі мен күштерін заңдастыру үшін оны пайдалануға тырысатын адамдар үшін ыңғайлы құралға айналуы мүмкін деген пікірлер айтылады. Синтода канагара («ками жолы») – табиғат заңдылығы, ал ва («ырысқондық үйлесім») барлық нәрсеге тән. Ва-ны бұзу – жамандық, ал оған үлес қосу – жақсылық деп есептеледі; сондықтан жеке тұлғаны үлкен әлеуметтік бірлікке бағындыру діннің ерекшелігі болып табылады. Жапон тарихы бойы діни және саяси биліктің бірігуі туралы саңлақ идея кең тараған. Қазіргі заманда синтоизм консерватизм мен ұлтшылдыққа бейімделді, бұл жапондық азаматтық бостандықтарын қорғайтын топтар мен көрші елдердің синтоизмге күдікпен қарауына себеп болды. Әсіресе Токиодағы Ясукуни қасиетті орны, жапондық соғыста қаза тапқандарға арналғандықтан, көп дау тудырды. 1979 жылы ол 1946 жылғы Токиодағы соғыс қылмыстарына қатысты сотта А класты қылмыскерлер деп танылған 14 адамды қабылдады, бұл отандық және халықаралық айыптауға алып келді, әсіресе Қытай мен Корея тарапынан. Синто дінінің қызметкерлері этикалық дилеммаларға тап болады. Мысалы, 1980 жылдары Нагасакидегі Сува қасиетті орнының қызметкерлері 1945 жылы АҚШ-тың қалаға атом бомбасы тастауына байланысты сезімталдықтарды ескере отырып, порт қаласына тоқтаған АҚШ әскери-теңіз күштерінің экипажына өздерінің мерекелік шараларына шақыру керек пе, жоқ па деген мәселені талқылады. Басқа жағдайларда діни қызметкерлер қасиетті орныңа тиесілі жерлерге құрылыс салу жобаларына қарсылық көрсетті; 2000 жылдардың басында Каминосекиде діни қызметкер ядролық электр стансасы салу үшін қасиетті орныңа тиесілі жерлерді сатуға қарсылық көрсеткені үшін отставкаға кетуге мәжбүр болды. XXI ғасырда синтоизм табиғатқа бағытталған руханилық ретінде көрінеді, оның экологиялық құндылықтары бар. Бірнеше қасиетті орны жергілікті экологиялық науқандармен ынтымақтастық жасайды, ал 2014 жылы Исе қасиетті орнында экологиялық тұрақтылыққа арналған халықаралық конфессияаралық конференция өтті. Синтоизмді экологиялық қозғалыс ретінде бейнелеу – Шинто институттарының экологиялық тұрақтылыққа жетуге бағытталған нақты күш-жігерінен гөрі риторикалық амал деп санайтын сыншылар бар.

Әдебиет

Шинтоизм доктринаға емес, ритуалдық мінез-құлыққа көбірек назар аударады. Философтар Джеймс У. Бойд пен Рон Г. Уильямс синтоизмнің "ең алдымен ритуалдық дәстүр" екенін айтса, Пикен "Шинтоизм сенуге тиіс нәрселерге емес, істеуге тиіс нәрселерге, сенімдерге емес, амалдарға қызығушылық танытады" деп атап көрсетті. Дінтәнушы Кларк Б. Оффнер синтоизмнің назары "адамның (қоғамның) әл-ауқаты үшін ортақ, салтанатты дәстүрлерді сақтауға" бағытталғанын мәлімдеді. Шинто практикаларын жапондық әдет-ғұрыптарынан ажырату көбінесе қиын, Пикен "Шинтоның көзқарасы" жапондық өмір салтының "өзін-өзі түсінудің негізгі көзі" екенін айтты. Нельсон "Шинтолық бағдарлар мен құндылықтар жапон мәдениетінің, қоғамының және мінез-құлқының ядросында жатыр" деді.

Джинжа ғибадатханалары

Камилерге табынатын қоғамдық кеңістіктер көбінесе жалпы терминмен белгілі. Бұл термин нақты ғимаратқа емес, орналасқан жеріне қатысты. Джинджа ағылшын тілінде әдетте «ғибадатхана» деп аударылады, бірақ ертерек әдебиеттерде кейде «ғибадатхана» деп аударылған, бұл термин қазір Жапонияның буддалық құрылыстары үшін қолданылады. Жапонияда шамамен 100 000 қоғамдық ғибадатхана бар; олардың шамамен 80 000-ы Синто ғибадатханалары қауымдастығына мүше, ал қалған 20 000-ы тәуелсіз. Олар елдің түкпір-түкпірінде кездеседі, оқшауланған ауылдық жерлерден бастап, тығыз орналасқан қалаларға дейін. Белгілі бір ғибадатханалардың функциясына байланысты нақтырақ терминдер де қолданылады; императорлық байланыстары бар ұлы ғибадатханалар джингу деп аталады, соғыста қаза тапқандарға арналғандары шоконша, ал ками мекендейтін таулармен байланыстылары яма мия деп аталады. Джинджа әдетте бірнеше ғимараттардан тұратын кешендер болып табылады, ғибадатханалардың сәулеттік стилі көбінесе Хэйан дәуірінде қалыптасқан. Камидің иеленген орталықы – хонден. Хонденнің ішінде камиге тиесілі заттар сақталуы мүмкін; бұл заттар, шинпо деп аталады, өнер туындыларын, киім-кешек, қару-жарақ, музыкалық аспаптар, қоңыраулар және айналарды қамтиды. Әдетте, ғибадат етушілер өз амалдарын хонденнен тыс жерде орындайды. Хонденге жақын жерде басқа камиге арналған қосалқы ғибадатхана, бекку орналасуы мүмкін; бұл ғибадатханадағы ками міндетті түрде хондендегі камиден төмен деп есептелмейді. Кейбір жерлерде ғибадат ету залдары орнатылған, олар хайден (Шинто) деп аталады. Төменгі деңгейде құрбандық залы, яғни хейден (Шинто) орналасқан. Хонден, хайден және хейденді қамтитын ғимараттар жиынтығы хонгу деп аталады. Кейбір ғибадатханаларда тойлар сияқты қосымша рәсімдерді өткізуге арналған жеке ғимарат, гишикиден немесе кагура биі орындалатын арнайы ғимарат, кагура ден бар. Жалпы алғанда, ғибадатхананың орталық ғимараттары шаден деп аталады, ал оның аумағы кейдайчи немесе шинэн деп аталады. Бұл аумақ тамагаки қоршауымен қоршалған, кіру үшін түнгі уақытта жабылатын шинмон қақпасы арқылы өтеді. Ғибадатханалардың кіреберістері үстінде бір немесе екі көлденең балкасы бар екі бағаналы қақпамен белгіленеді, олар тории деп аталады. Бұл ториилердің нақты ерекшеліктері әртүрлі, кем дегенде жиырма түрлі стилі бар. Олар ками тұратын аймақты белгілейтін нәрсе ретінде қарастырылады; олардың астынан өту көбінесе тазару актісі ретінде қарастырылады. Ториилер – Жапонияның халықаралық деңгейде танылған символы. Олардың сәулеттік пішіні ерекше жапондық, бірақ көптерін қызыл түске бояу шешімі Нара дәуірінен бастау алатын қытай әсерін көрсетеді. Көптеген ғибадатханалардың кіреберісінде зұлым рухтарды қорқытатын, арыстан немесе иттің мүсіндері, комайну орналасқан; әдетте олар жұп болып келеді, біреуі аузын ашып, екіншісі аузын жауып тұрады. Ғибадатханалар көбінесе бау-бақшалар мен орманды алқаптардың ішінде орналасқан, олар «қасиетті камидің орманы» деп аталады, олардың көлемі бірнеше ағаштан бастап үлкен ормандық аумақтарға дейін жетеді. Осы аумақтарда көбінесе үлкен шамдар, торо орналасқан. Ғибадатханаларда көбінесе шамушо деп аталатын кеңсе, діни қызметкерлер рәсімдерді өткізу алдында тәуелділік пен тазару рәсімдерінен өтетін саикан, сондай-ақ діни қызметкерлердің жатақханалары мен қоймасы сияқты басқа да ғимараттар бар. Әртүрлі дүкендер келушілерге көбінесе амулеттер сатады. 1940 жылдардың соңынан бері ғибадатханалар қаржылық тұрғыдан тәуелсіз болуға тиіс, ғибадат етушілер мен келушілердің қайырымдылықтарына сүйенеді. Бұл қаражат діни қызметкерлердің жалақысын төлеуге, ғимараттарды күтіп ұстауға, түрлі аймақтық және ұлттық синтоизм ұйымдарының мүшелік жарналарын төлеуге және апаттан зардап шеккендерге көмектесу қорына қаржылай көмек көрсетуге жұмсалады. Синтоизмде камилерге табынатын жерлерді таза ұстап, күтімсіз қалдырмау маңызды деп есептеледі. Эдо дәуіріне дейін ками ғибадатханаларын бұзу және ластаушы заттарды жою және тазалықты қамтамасыз ету үшін жақын жерде қайта салу жиі кездесетін жағдай болды. Бұл практика соңғы уақыттарда да жалғасып келеді, мысалы, Исе Ұлы киелі үйі, ол әр жиырма жыл сайын жаңа орынға көшіріледі. Жеке ғибадатханалар джинжа гаппей деп аталатын процесте біріктірілуі мүмкін, ал камиді бір ғимараттан екіншісіне ауыстыру рәсімі сенгу деп аталады. Ғибадатханалардың негізі туралы аңыздар болуы мүмкін, олар энги деп аталады. Олар кейде ғибадатханамен байланысты кереметтерді де қамтиды. Хэйан дәуірінен бастап энгилер эмакимоно деп аталатын суреттермен безендірілген түрмелерде қайта айтылды.

Діни қызметкерлер және

Құдайы үйлері діни қызметкерлердің, жергілікті қауымның немесе құдайы үйі орналасқан жердің иелері болған отбасылардың қамқорлығында болуы мүмкін. Синтоизм діни қызметкерлері жапон тілінде «ками иелері» дегенді білдіретін каннуши, немесе «шиншоку» немесе «шинкан» (ресми) деп аталады. Көптеген каннуши белгілі бір отбасыларға тән мұрагерлік желіде рөл атқарады. Қазіргі Жапонияда каннуши болуды қалайтындар үшін екі негізгі оқу орны бар: Токиодағы Кокугакуин университеті мен Мие префектурасындағы Когакан университеті. Діни қызметкерлер мансабының барысында жоғары деңгейге көтерілуі мүмкін. Белгілі бір құдайы үйіндегі діни қызметкерлердің саны әр түрлі болуы мүмкін; кейбіреулерінде ондаған болуы мүмкін, ал кейбіреулерінде мүлдем жоқ, оның орнына жергілікті жатақтар басқарады. Кейбір діни қызметкерлер бірнеше кішкентай құдайы үйлеріне, кейде оннан астамға қызмет етеді. Діни қызметкерлердің киімдері көбінесе Хэйан дәуірінде император сарайында киінген киімдерге негізделген. Оның ішінде эбоси деп аталатын биік дөңгелек бас киім мен асагутсу деп аталатын қара лакталған ағаш аяқ киім бар. Діни қызметкер киетін қара, қызыл немесе көк түсті сырт киім хо немесе икан болып табылады. Сайыфуку – ақ жібектен тігілген икан, ол ресми жағдайларда қолданылады. Тағы бір діни киім – каригину, ол Хэйан стиліндегі аңшылық киімдерімен ұқсас. Сондай-ақ, діни киімнің стандартты бөлігі – хиоги желдеткіші, ал рәсімдер кезінде діни қызметкерлер шаку (әдет-ғұрып таяғы) деп аталатын жалпақ ағаш бөлігін алып жүреді. Бұл киімдер әдетте жапон буддасы монахтарының киетін қараңғы киімдеріне қарағанда сәндірек. Құдайы үйінің бас діни қызметкері – гӯдзи. Үлкен құдайы үйлерінде бас діни қызметкердің көмекшісі, гон гӯдзи болуы мүмкін. Будда дінінің ұстаздары мен дінбасыларына ұқсап, синтоист діни қызметкерлерін де сенсей деп атайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, 1868 жылы әйел діни қызметкерлер де болды, бірақ олардың басым көпшілігі өз қызметтерінен шығарылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әйелдерге діни қызметкер болуға рұқсат берілді, армияға шақырылған көптеген ер адамдардың орнын толтыру үшін. 1990 жылдардың соңында діни қызметкерлердің 90% -ы ерлер, 10% -ы әйелдер болды, бұл Шинтоның әйелдерді кемсітуіне ықпал етеді деген айыптамаларға себеп болды. Діни қызметкерлер үйленіп, балалы бола алады. Кішкентай құдайы үйлерінде діни қызметкерлердің басқа да толық уақытты жұмыстары болады және олар тек арнайы жағдайларда ғана діни қызметкер болып қызмет етеді. Кейбір үлкен мерекелер алдында діни қызметкерлер жыныстық қатынастан бас тартуы мүмкін. Сонымен қатар, кейбір адамдар мерекеге дейін бірден шай, кофе немесе алкоголь ішуден аулақ болады. Діни қызметкерлерге джинья мико көмектеседі, олар кейде «құдайы үйінің қыздары» деп аталады. Бұл миколар әдетте үйленбеген, бірақ міндетті түрде бойжеткен емес. Көп жағдайда олар діни қызметкердің немесе жаттығушының қыздары болады. Олар құдайы үйінің ішкі құрылымында діни қызметкерлерге бағынышты. Олардың ең маңызды рөлі – отоме май деп аталатын кагура биінде. Мико аз жалақы алады, бірақ жергілікті қауымдастықтың құрметін алады және тамақ пісіру, каллиграфия, сурет салу және әдеп сияқты дағдыларды үйреніп, кейіннен жұмыс немесе некелік серіктес іздегенде пайда алады. Олар әдетте құдайы үйлерінде тұрмайды. Кейде олар басқа да қызметтер атқарады, мысалы, құдайы үйінің кеңселерде хатшы немесе ақпарат үстелінде немесе наораи мейрамдарында официанттар ретінде қызмет етеді. Олар сондай-ақ каннушиге рәсімдік рәсімдерде көмектеседі.

Қасиетті жерлерге бару

Қасиетті жерге бару санкей немесе джинджа майри деп аталады. Кейбір адамдар күнделікті ғибадатханаға барады, көбінесе жұмысқа барар жолда; мұндай сапарлар көбінесе бірнеше минутқа созылады. Әдетте, ғибадат етуші хонденге жақындап, ақшалай сыйлықты арнайы жәшікке салып, содан кейін камидің назарын аудару үшін қоңырау соғады. Одан кейін олар иіліп, қол шапалақтап, тұрып, үнсіз дұға етеді. Қол шапалақтау кашиваде немесе хакушу (шинто) деп аталады, ал дұғалар мен тілектер киган деп аталады. Бұл жеке құлшылық хаирей деп аталады. Жалпы, камиге арналған рәсімдік дұғалар норито, ал ұсынылған монеталар сайсен деп аталады. Ғибадатханаға келгендер міндетті түрде нақты бір камиге дұға етпейді. Ғибадат етуші ғибадатханада тұратын камидің атын немесе онда қанша ками бар екенін білмей қалуы мүмкін. Шинто ғибадатханаларында, кейбір басқа діндердегідей, апталық қызметтер өткізілмейді, оларға қатысу талап етілмейді. Кейбір шинтолықтар өздерінің дұғаларын камиге тікелей ұсынбайды, керісінше, дін қызметкерінен өз атынан дұға етуін сұрайды; мұндай дұғалар кито деп аталады. Көптеген адамдар камиге нақты қажеттіліктері бойынша тілектер айтады. Жаңбыр тілеу, яғни амагои ("жаңбыр сұрау") Жапонияның барлық аймақтарында кездеседі, мұндай тілектер үшін Инари ең танымал таңдау болып табылады. Басқа дұғалар заманауи мәселелерді көрсетеді. Мысалы, адамдар дін қызметкерінен машинасын тазартуын сұрауы мүмкін, соның арқасында жол апатына ұшырамауына үміттенеді; бұл коцу анзен харай ("жол қауіпсіздігі үшін тазарту") деп аталады. Сол сияқты, көлік компаниялары жаңа автобустар мен ұшақтарды пайдалануға беру алдында оларды тазарту рәсімін өткізуді жиі сұрайды. Ғибадатхана салу алдында, жеке тұлғалар немесе құрылыс компаниясы шинто дін қызметкерін шақырып, құрылыс жүріп жатқан жерді тазарту және камиден бата алу үшін джичинсай немесе жерді қасиеттеу рәсімін орындайды. Адамдар көбінесе камиден оларға әсер ететін жағымсыз оқиғаларды болдырмауға көмектесуін сұрайды. Мысалы, жапон мәдениетінде 33 жасқа дейінгі әйелдер үшін, ал 42 жасқа дейінгі ерлер үшін бақытсыз жас деп есептеледі, сондықтан адамдар камиден осы жасқа байланысты кез келген жамандықтан сақтауын сұрайды. Кейбір бағыттар белгілі бір уақытта белгілі бір адамдар үшін қолайсыз болуы мүмкін, сондықтан адамдар камиге барып, егер олар осы бақытсыз бағыттардың бірімен сапарлауға мәжбүр болса, осы мәселені шешуді сұрай алады. Қажылық жапон дінінде ұзақ уақыттан бері маңызды, синто ғибадатханаларына қажылық сапарлар жасалады. Бірқатар ғибадатханалар мен басқа да қасиетті орындарды аралау, белгілі бір маршруттың бөлігі болып табылады және бұл сапарлар джунпай деп аталады. Бұл қажылықты жетекші адам кейде сендацу деп аталады. Көп ғасырлар бойы адамдар діни емес, мәдени және демалыс мақсатында ғибадатханаларға барып келген. Көптеген ғибадатханалар тарихи маңызы бар орындар ретінде танылған, ал кейбіреулері ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енген. Киотодағы Шимогамо Джинья және Фушими Инари Тайша, Токиодағы Мейджи Дзингу және Нагоядағы Ацута Дзингу сияқты ғибадатханалар Жапонияның ең танымал туристік орындарының қатарында. Көптеген ғибадатханаларда бірегей резеңке мөрлер бар, оларды саяхатшылар өздерінің кітапшаларына бастырып, қандай ғибадатханаларды барғанын көрсетеді.

және

Синтоизм салт-дәстүрлері тазару, немесе харе процесінен басталады. Жаңа су немесе тұзды су қолданылып, бұл мисоги деп аталады. Киелі орындарда бетке және қолдарға су шашыратылып, темидзу деп аталатын рәсім орындалады. Бұл үшін темидзуя деп аталатын тас ішкіш қолданылады. Синтоизм ырымының бастапқы кезеңіндегі тазарудың тағы бір түрі – хараигуши деп аталатын ақ қағаз жолағын немесе таяқты желбірету. Қолданылмаған кезде хараигуши көбінесе тіреуде сақталады. Діни қызметкер хараигушиді тазартылатын нысанның үстінен көлденең қозғалыспен желбіретеді, бұл қозғалыс са ю са (“солдан оңға, солдан солға”) деп аталады. Кейде хараигушидің орнына, қағаз жолақтары бекітілген мәңгі жасыл бұтақ – онуса қолданылады. Хараигушиді желбіретуден кейін, шубацу деп аталатын қосымша тазару рәсімі орындалады, онда діни қызметкер су, тұз немесе тұзды суды “эн то оке” немесе магемоно деп аталатын ағаш қораптан жиналған қауымға шашыратады. Тазару рәсімдері аяқталғаннан кейін, камиге арналған норито деп аталатын тілектер айтылады. Содан кейін мико пайда болып, бас құрбандық алдында баяу айналма қозғалыс жасайды. Ұсынылған сыйлықтар – хобей, ал сыйлықтардың өзі саимотсу немесе сонаэ моно деп аталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, камиге ұсынылған сыйлықтарға тағам, киім, қылыштар және жылқылар кірген. Қазіргі заманда, қарапайым жамағат көбінесе камиге ақша сыйлайды, ал діни қызметкерлер оларға тағам, сусын және қасиетті сакаки ағашының бұтақтарын ұсынады. Қан төгуді ластанушылық әрекет деп есептегендіктен, жануарларды құрбандыққа шалуға болатыны жоқ, және бұл тазаруды талап етеді. Ұсынылған сыйлықтар қарапайым немесе күрделі болуы мүмкін. Мысалы, Исе ғибадатханасында 100 түрлі тағам құрбандық ретінде ұсынылады. Сыйлықтардың таңдалуы көбінесе нақты камиге және жағдайға байланысты болады. Тағам мен сусынды ұсынуды шинсен деп атайды. Саке, немесе күріш шарабы, камиге ұсынылатын өте кең таралған сыйлық. Сыйлықтар ұсынылғаннан кейін, адамдар көбінесе омики деп аталатын күріш шарабын ішеді. Омики шарабын ішу – камимен рухани байланыс орнатудың бір түрі. Маңызды жағдайларда, ғибадатхана кешеніне жалғасқан банкет залында наораи деп аталатын той өткізіледі. Камилер музыканы ұнатады деп есептеледі. Ғибадатханаларда орындалатын музыка түрлерінің бірі – гагаку. Орындалатын аспаптарға үш қамыс (фюэ, шо және хичирики), ямато кото және “үш барабан” (тайко, какко және шоко) жатады. Ғибадатханаларда орындалатын басқа да музыка стильдері шектеулі болуы мүмкін. Мысалы, Киотодағы Охарано ғибадатханасында 8 сәуірде азума асоби (“шығыс ойын-сауығы”) музыкасы орындалады. Сондай-ақ, Киотодағы түрлі фестивальдерде жүзім егу әндерінен пайда болған денгаку стиліндегі музыка мен би қолданылады. Рәсімдер кезінде ғибадатханаға келген адамдар сеиза позыциясында отыруы керек, яғни аяқтарын дененің астына жиып отыруы керек. Ұзақ уақыт осы позыцияда отырудан шаршауды болдырмау үшін, адамдар аяқтарын қозғап, өкшелерін иілдіре алады.

Үйлердегі ғибадатханалар

Мейдзи дәуірінде олардың танымалдылығының артуын көрген көптеген синтоисттердің үйлерінде отбасылық киелі орын немесе камидана («ками сөресі») болады. Бұл әдетте қонақ бөлмесінде биік орналастырылған сөрелерден тұрады. Камидананы жұмыс орындарында, мейрамханаларда, дүкендерде және теңізге шығатын кемелерде де кездестіруге болады. Кейбір қоғамдық ғибадатханаларда толыққанды камидана сатылады. Камиданамен бірге көптеген жапондық үйлерде буцудан, яғни отбасының ата-бабаларын құрметтейтін буддалық құрбандық орны да болады; ата-бабаларды құрметтеу жапон діни дәстүрінің маңызды бөлігі болып табылады. Егер жапондықтарға буддалық емес, синтоизмдік жерлеу рәсімі жасалса, сирек жағдайларда буцуданның орнына үйде тама я, митама я немесе сорей ша ғибадатханасы орнатылуы мүмкін. Бұл әдетте камидананың астына қойылады және ата-баба рухтарының белгілері, мысалы, айна немесе жазбалар болады. Камиданаларда көбінесе жақын жердегі қоғамдық ғибадатхананың камилері, сондай-ақ үйдің тұрғындарымен немесе олардың кәсібімен байланысты қамқоршы камилер сақталады. Олар кішкентай тории және шименавамен безендірілуі мүмкін, сондай-ақ қоғамдық ғибадатханалардан алынған нышандар да болады. Оларда көбінесе құрбандықтарды қоюға арналған тұрақ болады; күнделікті күріш, тұз және су ұсынылады, ал арнайы күндері саке және басқа да заттар ұсынылады. Бұл үй ішіндегі рәсімдер көбінесе таңертең ерте орындалады, ал оларды орындаудан бұрын, синтоисттер жиі жуынады, ауыздарын шайып, немесе қолдарын жуып тазару рәсімін жасайды. Үй ішіндегі синтоизм дозоку син, яғни дозоку немесе кеңейтілген туыстық топтың ата-бабалары деп есептелетін камилерге назар аударуы мүмкін. Үйдің ата-бабаларына арналған кішкентай киелі орынды сорейша деп атайды. Кішкентай ауылдық киелі орындарда үлкен отбасының қамқоршы камилері болады, олар ивай ден деп аталады. Джинджа және үй ғибадатханаларынан басқа, синтоизмде хокора деп аталатын жол бойындағы кішкентай киелі орындар да бар. Камиге табыну үшін пайдаланылатын басқа ашық кеңістіктер – ивасака, киелі тастармен қоршалған аймақ.

, төлқұжаттар мен амулеттер

Шинтоизм ғибадатханаларының ерекшелігі – эма (Шинто), яғни, тілектерін немесе армандарының орындалуын қалайтын жазулар жазылатын кішкентай ағаш тақташалар. Тақташаның бір жағына ниет жазылады, ал екінші жағында әдетте ғибадатханамен байланысты сурет немесе өрнек бейнеленеді. Эмалар Жапониядағы Шинто және будда ғибадатханаларында қолданылады. Көптеген амулеттер ғибадатханадан алынып кететін болса, эмалар әдетте онда тұратын камиге жолдама ретінде қалдырылады. Ғибадатхана қызметкерлері жиналған эмаларды жаңа жылда өртеп жібереді. Шинто ритуалдарының көптегені болжауға бағытталған, оның жақтастары түрлі болжау әдістерін қолданады, олардың кейбіреулері Қытайдан келген. Жапонияда кездесетін ежелгі болжау түрлерінің қатарында рокубоку және кибоку бар. Сондай-ақ, садақпен болжаудың бірнеше түрі де бар, олар ябусаме, омато синжи және мато и деп аталады. Бұрын Жапонияда кең таралған болжау түрі – бокусен немесе уранаи, ол көбінесе тасбақа қабықтарын пайдаланатын еді, қазір де кейбір жерлерде қолданылады. Шинто ғибадатханаларында кең таралған болжау түрі – омикудзи. Бұл – ғибадатханадан (құрбандық ретінде) алынатын, болашаққа қатысты болжамды білу үшін оқылатын қағаздың кішкентай жолақтары. Жаман болжам алғандар омикуджиді жақын маңдағы ағашқа немесе арнайы орнатылған тіреуге байлайды. Бұл болжамды қабылдамау әрекеті деп есептеледі, бұл процеске суте микудзи деп аталады, осылайша болжаған бақытсыздықтан сақтануға болады. Амулеттерді қолдану Жапонияда кеңінен қабылданған және танымал. Олар қағаз, ағаш, мата, металл немесе пластиктен жасалуы мүмкін. Офуда – бақытсыздықтан сақтайтын және пайда мен сәттілік әкелетін амулет. Олар әдетте киелі орынның аты мен оның құдайлары жазылған немесе басылған ағаштан жасалады. Офуда ақ қағазға оралып, түрлі түсті жіппен байланады. Офуда Шинто және будда ғибадатханаларында ұсынылады. Ғибадатханалар мен храмдарда ұсынылатын амулеттердің тағы бір түрі – омамори, бұл әдетте киелі орынның аты жазылған, ашық түсті, тартылған қалталар. Омамори мен офуда кейде кішкентай балалар киетін кинчаку деп аталатын сыйлық қалтасына салынады. Жаңа жылда көптеген ғибадатханалар Хама Юми ("жамандықты жоятын жебелер") сатады, оны адамдар сатып алып, алдағы жылы үйлерінде сақтап, сәттілікке кенеледі. Дарума – үнді монахы Бодхидхарманың дөңгелек, қағаздан жасалған қуыршағы. Алушы тілек тілеп, бір көзін бояйды, мақсатына жеткенде екінші көзін бояйды. Бұл буддалық практика болғанымен, дарумаларды ғибадатханаларда да кездестіруге болады. Бұл қуыршақтар өте көп. Сондай-ақ, дорейді, яғни сәттілік тілеп дұға ететін қыш қоңырауларды қорғауға болады. Бұл қоңыраулар әдетте зодиактық жануарлардың пішінінде болады. Императорлық қаланың Тайхо кодексімен бірлесіп құрылуы Шинто үшін маңызды, өйткені Шинто ритуалдарының кеңсесі жергілікті рулық ғибадатханаларды императорлық құрамына сіңіруде күштірек болады. Қала көшіп-қонылған сайын жаңа ғибадатханалар салынып, ассимиляцияланады. Барлық ірі ғибадатханалар Тайхомен реттеледі және ұлттық үлестері бойынша кірістері, діни қызметкерлері және тәжірибелері туралы есеп беруі керек. Алайда, үкімет Мейдзиге дейін ғибадатханаларды үкіметтің кеңейтуі ретінде қараған, мысалы, Тенпо реформаларын қараңыз. Сонымен қатар, ғалым Джейсон Ананда Джозефсонның айтуынша, осы кезеңде ғибадатханаларды "мемлекеттік дін" немесе "теократия" деп сипаттау дұрыс емес, өйткені олардың ұйымы да, доктринасы да жоқ, және олар дінге айналуға қызығушылық танытпады. 1868 жылғы Мейдзи реформасы Конфуций этикасының және Жапонияның билеуші сыныбы арасындағы императорлық патриотизмнің жаңаруымен қамтамасыз етілді. Бұл реформаторлар буддизмді Жапонияның бастапқы тазалығы мен ұлылығын әлсіреткен бұрылыс ретінде қарастырды. Олар камиге табынуды жергілікті ритуал ретінде қайтадан назарға алғысы келді, бұл көзқарас Батыс экспансионизмі туралы уайымнан және христиандық Жапонияда қалыптасады деп қорқып, отанға айналды. 1868 жылы барлық діни қызметкерлерді жаңа Жинкикан немесе Ками істері жөніндегі кеңес билігіне тапсырды. Камиге табынуды буддизмнен күштеп ажырату жобасы жүзеге асырылды, буддистік монахтар, құдайлар, ғимараттар және ритуалдар камилер ғибадатханаларынан тыйым салынды. Көптеген буддалық материалдар жойылды. 1871 жылы ғибадатханалардың жаңа иерархиясы енгізілді, императорлық және ұлттық ғибадатханалар ең жоғары деңгейде болды. Мұрагерлік діни қызметкерлік жойылды және діни қызметкерлерді тағайындау үшін жаңа мемлекеттік жүйе енгізілді. 1872 жылы Жинкикан, яғни, Эдификация министрлігімен алмастырылды. Бұл Жапонияның "Ұлы Оқуын" тарату үшін ел бойынша жіберілген "ұлттық жақтастар" (кёдосёку) арқылы науқанды үйлестірді, ол камиге құрмет көрсетуді және императорға бағынуды қамтыды. Бұл науқан 1884 жылы тоқтатылды. 1906 жылы мыңдаған ауылдық ғибадатханалар біріктірілді, нәтижесінде көптеген кішкентай қауымдастарда императордың құрметіне ритуалдар өткізілетін жалғыз ғибадатхана болды. Шинто тиімді түрде мемлекеттік культке айналды, Екінші дүниежүзілік соғысқа дайындық кезеңінде оның ықпалы күшейді. 1882 жылы Мейдзи үкіметі буддалық немесе христиандық емес 13 діни қозғалысты "Секталық Шинто" деп белгіледі. Бұл секталарға берілген атаулар мен саны өзгеріп отырды, көбінесе олар буддизмнен, христиандықтан, конфуцийшілдіктен, даосизмнен және батыс эзотерикалық дәстүрлерінен Шинто идеяларын біріктірді. Мейдзи кезеңінде көптеген жергілікті дәстүрлер жойылды және Токиодан ұсынылған ұлттық стандартталған тәжірибелермен алмастырылды.

Соғыстан кейінгі

АҚШ оккупациясы кезінде Жапонияның жаңа конституциясы қабылданды. Онда дін бостандығы заңдастырылып, дін мен мемлекет ажыратылды, бұл шара Мемлекеттік синтоизмді жоюға бағытталған еді. Император өзі ками емес екенін жариялады; императорлық отбасының синто ритуалдары олардың жеке ісіне айналды. Бұл мемлекеттік субсидияны ғибадатханалардан алып тастады және оларға өз істерін ұйымдастыруда жаңа тәуелсіздік берді. 1946 жылы көптеген ғибадатханалар өз еркімен бірігіп, Синто ғибадатханалары қауымдастығын (Джинья Хончо) құрды. 1956 жылы қауымдастық «камиге құрметпен өмір сүрудің жалпы сипаттамалары» («keishin seikatsu no kōryō») деген негізгі қағидаларын жариялады, осы арқылы синтоның принциптерін анықтады. 1990 жылдардың соңына қарай Жапониядағы синто ғибадатханаларының 80% шамасы осы қауымдастықтың құрамына кірді. Соғыстан кейінгі онжылдықтарда көптеген жапондықтар синтоны жеңіліске және оккупацияға әкелген милитаризмді қолдауға бапталған деп айыптады. Ал кейбіреулері Мемлекеттік синтоизмді сағынып, жапон қоғамының белгілі бір топтары оны қайта жаңғыртуға тырысып жатыр деген алаңдаушылық білдірді. Шинтоға мемлекеттік қызметкерлердің қатысуына қатысты түрлі заңдық даулар болды. Мысалы, 1965 жылы Мие префектурасының Цу қаласы қалалық спорт залы салынатын жерді тазарту үшін төрт синтоист діни қызметкеріне ақы төледі. Сынаушылар бұл істі сотқа жүгінді, бұл дін мен мемлекеттің конституциялық ажыратылуына қайшы келеді деп мәлімдеді; 1971 жылы жоғары сот қалалық әкімшіліктің әрекеті конституцияға қайшы екенін анықтады, бірақ 1977 жылы Жоғарғы Сот осы шешімді жоққа шығарды. Соғыстан кейінгі кезеңде синто тақырыптары Жапонияның жаңа діни қозғалыстарымен бірігіп кетті. Секталық синто топтарының ішінде Тенрикё ең табыстысы болды, бірақ 1970 жылы ол өзінің синтолық тегін жоққа шығарды. Синто көзқарастары халық мәдениетіне де әсер етті. Мысалы, Studio Ghibli кинорежиссері Хаяо Миядзаки «Рухтар әлемі» (Spirited Away) сияқты фильмдеріне синтолық ықпал еткенін мойындады. Синто эмиграция және жапон еместердің дінге өтуі арқылы шетелге де тарады. Мие префектурасының Сузука қаласындағы Цубаки Ұлы киелі үйі шетелде алғашқы филиалын құрды: Американың Цубаки Ұлы киелі үйі, бастапқыда Калифорнияда орналасқан, кейін Вашингтон штатының Гранит-Фоллз қаласына көшірілді. 20 ғасырда синтоны зерттеудің көп бөлігін синто теологтары, көбінесе діни қызметкерлер жүргізді, бұл теология мен тарихи талдаудың арасындағы шекараны жоюға алып келді деген айыптауларға себеп болды. 1980 жылдардан бастап Жапонияда да, шетелде де синтоға академиялық қызығушылық қайта жанданды.

Демография

Жапондықтардың көпшілігі бірнеше діни дәстүрлерге қатысады, Брин мен Тэувен атап өткендей, "бірнеше ерекшеліктер болғанда" Жапонияда синтоистер мен буддистерді ажырату мүмкін емес. Негізгі ерекшеліктер – өзгелерден оқшауланған көзқарастарды ұстанатын, христиандық сияқты, азшылық діни топтардың мүшелері. Жапон халқының қаншасы синтоизммен айналысатынын анықтау қиын, себебі сұрақ қойылғанда көптеген жапондықтар "менде дін жоқ" деп жауап береді. Көптеген жапондықтар "дін" терминін пайдаланудан жаңқасып, оның жапон тіліндегі – шүкё – сөзімен байланысты туындайтын мағыналық түйсіктерді ұнатпайды. Бұл термин "секта" деген мағына беретін шү және "доктрина" деген мағына беретін кё сөздерінен құралған. Ресми статистика бойынша, синтоизм – Жапониядағы ең ірі дін, оның іс-шараларына халықтың 80 пайызынан астамы қатысады. Алайда, сауалнамаларда жапондықтардың аз ғана бөлігі өзін "синтоист" деп атайды. Бұл синтоизмді діни сенімі ретінде атамай, оның іс-шараларына қатысатын адамдардың көп екенін көрсетеді. "Халықтық синтоизмді" ұстану үшін ешқандай ресми рәсімдер қарастырылмаған. Сондықтан "синтоизмге жататын" деп санау үшін, әдетте ұйымдасқан синтоист секталарына мүше болып тіркелгендер есептеледі. Жапонияда 81 000-ға жуық синтоизм ғибадатханасы және 85 000-ға жуық дін қызметкері бар. 2008 жылы Жапония халқының 40 пайызынан азы ұйымдасқан дінге жатса, оның шамамен 35 пайызы буддист, ал 30-40 пайызы синтоист секталарының және олардан туындаған діндердің мүшелері болды. 2008 жылы сауалнамаға қатысушылардың 26 пайызы синтоизм ғибадатханаларын жиі барып зыраратса, ал тек 16,2 пайызы қамидің бар екеніне сенеді.

Жапониядан тыс Шинто

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Жапон империясының кеңейуі орын алды, бұл шиңто дінінің отарланған аймақтарда таралуына да себеп болды. Барлығында, 1868 жылдан 1945 жылға дейін жапондықтар бақылауындағы аумақтарда 1640 ғибадатхана салынды. Сонымен қатар, 1885 жылдан бастап жапондықтар Американың Гавайи аралдарына көшіп бара бастады, олардың көпшілігі экономикалық себептермен Жапониядан кеткен болатын; 1908 жылдан бастап Бразилияға да көші-қон басталды, онда жапондықтар кофе егістіктерінде жұмыс істеді. Көшіп-қоншылар өз мәдениетін сақтау және дәстүрлі құдайларға құлшылық ету үшін ғибадатханалар салды. Жапониядан тыс жерлердегі джинджалар kaigai джинджа ("шетелдік ғибадатханалар") деп аталады, бұл терминді Огасавара Сёзо (小笠原省三) ұсынған. 1940 жылдары Жапон империясы құлаған кезде, оның бағындырылған аймақтарында 600-дан астам джинджа болды, олардың көпшілігі кейін таратылды. Жапондық көшіп келушілер Бразилия сияқты елдерде джинджалар құрды, ал шиңто дінінің доктриналық негіздің болмауы жапондық емес адамдардың қызығушылығын тудырды; мысалы, АҚШ-та еуропалық американдықтар шиңто дінін таратуда маңызды рөл атқарды.