Кіріспе
Балқанға алғашқы нормандық шабуылдың бір бөлігі Диррахиум шайқасы 1081 жылдың 18 қазанында император Алексий I Комнен (1081–1118 жылдары билеген) бастаған Византия империясы мен Апулия және Калабрия герцогы Роберт Гискардың басшылығымен Оңтүстік Италияның норманндары арасында өтті. Шайқас батыс Балқандағы ірі Византия бекінісі Диррахиум (қазіргі Албаниядағы Дуррес) қаласының сыртында болды және нормандық жеңіспен аяқталды. Византиялық Италия мен Сарацендік Сицилияны нормандықтар жаулап алғаннан кейін Византия императоры Михаил VII Дукас (1071–1078 жылдары билеген) өз ұлын Роберт Гискардың қызына берді. Михаил биліктен қуылғаннан кейін Роберт мұны 1081 жылы Византия империясына шабуыл жасау үшін сылтау ретінде пайдаланды. Оның әскері Диррахиумды қоршауға алды, бірақ оның флотын венециялықтар жеңді. 18 қазанда нормандықтар Диррахиумның сыртында Алексий I Комнен басқарған Византия әскерімен шайқасты. Шайқас Византияның оң қанаты нормандықтардың сол қанатын жеңіп, олардың қашуына себеп болды. Варяг сарбаздары қашқан нормандықтарды қууға қосылды, бірақ негізгі күштен бөлініп, қырғынға ұшырады. Орталықтағы нормандық рыцарьлары Византия орталығына шабуыл жасап, оны жеңді, соның салдарынан Византия әскерінің көп бөлігі де жеңіліске ұшырады. Осы жеңістен кейін нормандықтар 1082 жылдың ақпан айында Диррахиумды басып алып, Македония мен Фессалияның көп бөлігін жаулады. Роберт содан кейін өзінің одақтасы Рим папасына Священная Рим империясының императоры Генрих IV (1084–1105 жылдары билеген) жасаған шабуылға қарсы тұру үшін Грекияны тастап кетуге мәжбүр болды. Роберт Грекиядағы әскерді ұлы Богемондқа тапсырды. Богемонд бастапқыда бірнеше шайқаста Алексийді жеңіп, сәттілікке жетті, бірақ 1083 жылы Ларисадан тыс жерде Алексий оны жеңді. Италияға қайта шегінуге мәжбүр болған Богемонд нормандықтардың жорығында алған барлық аумақтарын жоғалтты. Византияның қайта жандануы Комнендердің қайта жандануын бастады.
The Battle of Dyrrhachium took place on October 18, 1081 between the Byzantine Empire, led by the Emperor Alexios I Komnenos (r. 1081–1118), and the Normans of southern Italy under Robert Guiscard, Duke of Apulia and Calabria. The battle was fought outside the city of Dyrrhachium (present day Durrës in Albania), the major Byzantine stronghold in the western Balkans, and ended in a Norman victory. Following the Norman conquest of Byzantine Italy and Saracen Sicily, the Byzantine emperor, Michael VII Doukas (r. 1071–1078), betrothed his son to Robert Guiscard's daughter. When Michael was deposed, Robert took this as an excuse to invade the Byzantine Empire in 1081. His army laid siege to Dyrrhachium, but his fleet was defeated by the Venetians. On October 18, the Normans engaged a Byzantine army under Alexios I Komnenos outside Dyrrhachium. The battle began with the Byzantine right wing routing the Norman left wing, which broke and fled. Varangian mercenaries joined in the pursuit of the fleeing Normans, but became separated from the main force and were massacred. Norman knights in the centre attacked the Byzantine centre and routed it, causing the bulk of the Byzantine army to rout. After this victory, the Normans took Dyrrhachium in February 1082 and advanced inland, capturing most of Macedonia and Thessaly. Robert was then forced to leave Greece to deal with an attack on his ally, the Pope, by the Holy Roman Emperor, Henry IV (r. 1084–1105). Robert left his son Bohemond in charge of the army in Greece. Bohemond was initially successful, defeating Alexios in several battles, but was defeated by Alexios outside Larissa in 1083. Forced to retreat to Italy, Bohemond lost all the territory gained by the Normans in the campaign. The Byzantine recovery began the Komnenian restoration.
Өмірбаян
Нормандар алғаш рет 1015 жылы Оңтүстік Италияға Солтүстік Франциядан келді және жергілікті Ломбард иелеріне Византия империясына қарсы жалдамалы әскер ретінде қызмет етті. Олар жермен төленгендіктен, көп ұзамай Папаның билігіне қарсы шығуға жеткілікті күшті болды; 1054 жылы олар Папаны Цивитате шайқасында жеңіп, оны өз билігін мойындауға мәжбүр етті. 1059 жылы Папа Роберт Гискарды Апулия, Калабрия және Сицилия герцогы етіп тағайындады. Алайда Апулия мен Калабрияның көп бөлігі Византияның, ал Сицилия сарацендердің қолында болды. 1071 жылы Роберт ағасы Роджермен бірге Италиядағы Византияның соңғы бекінісі Бариді басып алды. Келесі жылы олар бүкіл Сицилияны басып алып, Сицилия ислам әмірлігін жойды. 1074 жылы Византия императоры Михаил VII Робертке елші жіберіп, оның ұлы Константиннің қолынан Роберттің қызы Еленаға ұсыныс жасады. Гвискар ұсынысты қабыл алып, қызын Константинопольге жіберді. Алайда 1078 жылы Михаил Никифор Ботанейатпен құлатты, бұл оқиға Еленаның таққа отыру мүмкіндіктерін жойды. Бұл Робертке қызына жамандық жасалғанын айтып, империяға басып кіруге себеп болды; алайда оның араласуы Италиядағы көтеріліс кешіктірді. Роберт жауынгерлік жастағы барлық ер адамдарды әскерге шақырды және оларды қайта жарақтандырды. Осы уақытта ол Византия сарайына елші жіберіп, Еленаға тиісті қарауды талап етуді және мектептердің басшысы Алексийді өз жағына көшіруді тапсырды. Бұл әрекеттердің нәтижесі әлі белгісіз, бірақ елші Алексийдің сүйкімділігіне беріліп, Италияға қайтып келе жатқанда Алексийдің Ботанейатқа қарсы сәтті төңкерісі туралы естіді.
Кіріспе
Норман флоты 150 кемеден, оның ішінде 60 ат тасымалдау кемесі 1081 жылдың мамыр айының соңында Византия империясына қарай жолға шықты. Армияның құрамында 15 000 адам болды, оның ішінде шамамен 1300 норман рыцары. Флот Византия аумағындағы Авалонаға бет алды; оларға Балқандағы Рагуза республикасынан, Византияның жауы болған бірнеше кеме қосылды. Қала ұзын, тар түбекте жақсы қорғалған еді, ол жағалауға параллель орналасқан, бірақ батпақты жерлермен бөлінген. Гвискар әскерін түбекке әкеліп, қала қабырғасының сыртында лагерь құрды. Алайда, Роберттің флоты Диррахиумға қарай жол алғанда, дауылға ұшырап, бірнеше кемесін жоғалтты. Норманның Отранто бұғазын бақылауынан алаңдаған Венеция дожы Венеция флотының басқаруын қолға алып, дереу теңізге шықты, түн құлағанда Богемонд басқаратын норман флотын күтпеген жерден шабуылдады. Нормандықтар қарсы шабуыл жасады, бірақ теңіз шайқасындағы тәжірибесіздігі оларды құлатты. Тәжірибелі Венеция флоты "теңіз порты" деп аталатын тығыз формацияда шабуылдады және грек отымен ("бомбалармен") бірге нормандықтардың қатары шашырады, ал Венеция флоты Диррахиум портына кірді.
Диррахиумды қоршау
Роберт осы теңіздегі жеңілістен мұңайып, Диррахиумды қоршауға кірісті. Диррахиум гарнизонына тәжірибелі генерал Георгий Палеолог басшылық етті, ол Алексийдің қаланы қорғау үшін әскер жинаған кезде, кез келген құнмен тұруға бұйрық берген еді. Роберт лагерінде ауру тарады; замандас тарихшы Анна Комнинаның мәліметінше, 10 000-ға жуық адам, оның ішінде 500 рыцарь қаза тапты. Дегенмен, нормандардың қоршау қаруларының салдарынан Диррахиум гарнизонының жағдайы қиын болды. Алексий бұл туралы Салоникадағы әскерімен бірге білді және нормандарға қарсы толық күшпен шабуыл жасады. Комнинаның сөзіне сенсек, Алексийдің шамамен 20 000 әскері болды; тарихшы Джон Холдон әскердің санын 18 000 мен 20 000 аралығында, ал Джон Биркенмайер 20–25 000 деп бағалады. Оларға 5 000 сарбаздан тұратын фракиялық және македониялық тагматалар, 1 000 сарбаздан тұратын элиталық экскубиторлар мен вестиаритай бөлімшелері, 2 800 сарбаздан тұратын манихейлік күш, фессалиялық атты әскер, Балқандық сарбаздар, армян жаяу әскері және басқа да жеңіл әскерлер кірді. Жергілікті әскерлерге қоса, византиялықтарға 2 000 түрік және 1 000 франк жалдамалы сарбаз, 1 000-ға жуық варяг және Рум Сәлжұқ сұлтанының 7 000 түрік көмекші әскері қосылды. Алексий Гераклея Понтикадан және Кіші Азиядағы қалған византиялық иеліктерден тагматаларды қайтарды, осылайша оларды түріктердің басып алуына мүмкіндік берді. Ол соғыс кеңесін өткізіп, аға офицерлерінен кеңес алды, олардың арасында қаладан жасырын шығып кеткен Георгий Палеолог та болды. Алайда, Гискардтың тыңшылары Алексийдің келгені туралы хабарлады. 17 қазан күні түнде ол әскерін жарым аралынан құрлыққа көшірді. Гискардтың бұл әрекетін білген Алексий ұрыс жоспарын өзгертті. Ол әскерін үш бөлімге бөлді: сол қанатты Грегорий Пакурианос, оң қанатты Никефор Мелисенос, ал орталық бөлімді өзі басқарды. Гискард Алексийдің әскеріне қарсы ұрыс шегін құрды, оң қанатты Джовиньяццо графы, сол қанатты Богемонд басқарды, ал Гискард Алексийге қарсы орталықта тұрды. Мергендерге варягтардың алдында жылжуға және кері шегіну алдында бір рет оқ атуға бұйрық берілді. Олар армия жақындасқанша осы тактиканы жалғастырды. Осы уақытта Георгий Палеолог Диррахиумнан шығып, жағдайды түзетуге тырысты, бірақ сәтті болмады. Алексийдің одақтасы, серб патшасы Константин Бодин армиясымен бірге күтіп тұрып, шайқастың нәтижесін бақылады. Византиялықтар жеңіліп, қашқанда, Бодин да әскерімен бірге шегінді. Сәлжұқ сұлтаны Сүлеймен І оған берген түріктер де Константиннің үлгісін қайталады. Бұл шайқаста Алексий ауыр жеңіліске ұшырады. Тарихшы Джонатан Харрис бұл жеңілістің «Манзикерттегідей ауыр болғанын» айтты. Ол 5 000-ға жуық сарбазын, оның ішінде көптеген варягтарды жоғалтты. Нормандардың шығыны белгісіз, бірақ Джон Холдон олардың да қомақты болғанын, өйткені екі қанат та бұзылып, қашқандарын айтады. Тарихшы Роберт Холмс былай деді: «Найзаны қол астына тығып, адам мен жылқының күшін біріктіретін жаңа рыцарь тактикасы жеңіске жетті». Георгий Палеолог шайқас аяқталғаннан кейін қалаға қайта кіре алмады және негізгі күшпен бірге кетіп қалды. Цитадельді қорғау венециялықтарға, ал қаланың өзі Арбаноннан (ἐξ Ἀρβάνων ὁρμωμένω Κομισκόρτη) келген графқа тапсырылды. 1082 жылдың ақпан айында Диррахиум венециялық немесе амальфиялық азаматтың нормандарға қақпаны ашуынан кейін құлады. Норман әскері Грекияның көп бөлігін көп қарсылықсыз басып алды. Гвискард Касторияда болғанда, Италиядан хабаршылар келді, олар Апулия, Калабрия және Кампанияда көтеріліс болғанын хабарлады. Сондай-ақ, ол Рим қақпасында Генрих IV-нің, нормандардың одақтасы Грегори VII-нің әскерін қоршап отырғанын білді. Алексий Генрихпен келіссөздер жүргізіп, одақ үшін 360 000 алтын монета берді. Генрих Италияға басып кіріп, папаға шабуыл жасады. Гискард Италияға асығып, Богемонтты Грекиядағы әскерге қолбасшы етіп қалдырды. Алексий ақша таппағандықтан, шіркеудің барлық қазынасын тәркілеуге бұйрық берді. Осы ақшамен Алексий Салоника маңында әскер жинап, Богемонтқа қарсы соғысқа аттанды. Алайда Богемонт Алексийді екі шайқаста жеңді: бірі Арта маңында, екіншісі Иоаннина маңында. Бұл Богемонттың Македония мен Фессалияның көп бөлігін бақылауына мүмкіндік берді. Богемонт әскерімен Лариса қаласына қарсы жорық жасады. Осы уақытта Алексий жаңа әскер жинап, сұлтан жіберген 7 000 түрік сарбазымен бірге Ларисадағы нормандарға шабуыл жасап, жеңіске жетті. Демпиеленген және жалақы алмай жүрген норман әскері жағалауға қайтып, Италияға қайтып кетті. Осы арада Алексий венециялықтарға Константинопольде сауда ошағын құруға және оларға жаңа көмектері үшін сауда бажын жеңілдетуге рұқсат берді. Олар Диррахиум мен Корфуді қайтарып алып, Византия империясына қайтарды. Осы жеңістер империяны бұрынғы жағдайына келтірді және Комниннің қайта жаңғыруының басталуын білдірді.
Негізгі
Анна Комнина (Э. Р. А. Сеутер аударған). Алексиада. Лондон: "Пингвин Букс", 1996 жыл.