Кіріспе
Византия императоры 976–1025 жылдары Василий II Порфирогенит (; 958 – 15 желтоқсан 1025), Болгарды өлтіруші (, ), 976–1025 жылдары Византия императоры болды. Ол және оның інісі Константин VIII 963 жылы әкесі Роман II қайтыс болғанға дейін таққа отырды, бірақ олар билік етуге тым жас еді. Сондықтан, Василий аға император болғанға дейін таққа екі генерал, Никефор Фокас (963–969) және Иоанн Цимискес (969–976) келді, бірақ оның ықпалды үлкен ағасы Василий Лекапенос 985 жылға дейін де-факто билеуші болып қалды. Оның 49 жыл 11 ай билік еткен уақыты Рим императорларының арасындағы ең ұзақ билік мерзімі болды. 963 жылы Роман II (15 наурыз) қайтыс болғаннан кейін 16 тамызда Никефор II таққа отырғанға дейін 5 ай бойы аға император ретінде билік жүргізді. Бұл оған 50 жыл 4 ай билік ету мүмкіндігін берді, бірақ бұл айлар көбінесе оның нақты билігінің бөлігі ретінде есептелмейді. Ол өзінің әкесі Роман II және атасы Константин VII сияқты порфирогеннет ("күлгінге туылған") болды; бұл билік басындағы императордың балаларына берілген атау еді. Василий Романның және оның лакондық грек екінші әйелі Феофаноның тұңғыш ұлы болды. Феофано кедей тавернашының қызы Кратер болды және Спарта қаласынан шыққан болуы мүмкін. Оның 955 жылы туған Елена есімді үлкен әпкесі болған болуы мүмкін. 959 жылы Константин VII қайтыс болғаннан кейін Роман оның орнына жалғыз император болды. Василийдің әкесі оны 22 сәуір 960 жылы императордың бірі етіп тағайындады. Роман II 15 наурыз 963 жылы 24 жасында күтпеген жерден қайтыс болды. Оның қайтысы сол кезде гемолокпен уланудың салдары деп есептелді; тарихшылар Лео Диакон және Иоанн Скилиц Феофаноның кінәлі екенін айтты.
Basil II Porphyrogenitus ( ; 958 – 15 December 1025), nicknamed the Bulgar Slayer (, ), was the senior Byzantine emperor from 976 to 1025. He and his brother Constantine VIII were crowned before their father Romanos II died in 963, but they were too young to rule. The throne thus went to two generals, Nikephoros Phokas (963–969) and John Tzimiskes (r. 969–976) before Basil became senior emperor, though his influential great uncle Basil Lekapenos remained as the de facto ruler until 985. His reign of 49 years and 11 months was the longest of any Roman emperor. efn|group=note|Basil II technically "ruled" as senior emperor for 5 months in 963, between the death of Romanos II (15 March) and the coronation of Nikephoros II (16 August). This would give him a total reign of 50 years and 4 months, although these months in 963 are usually not counted as part of his actual reign. He was a porphyrogennetos ("born into the purple"), as were his father Romanos II and his grandfather Constantine VII; this was the appellation used for children who were born to a reigning emperor. Basil was the eldest son of Romanos and his Laconian Greek second wife Theophano, who was the daughter of a poor tavern keeper named Krateros and may have originated from the city of Sparta. He may have had an elder sister named Helena (born 955). Romanos succeeded Constantine VII as sole emperor upon the latter's death in 959. Basil's father crowned him as co emperor on 22 April 960, Only two days after the birth of his youngest child Anna, Romanos II died on 15 March 963 at 24 years of age. His unexpected death was commonly thought at the time to be the result of poisoning with hemlock; the chroniclers Leo the Deacon and John Skylitzes imply that Theophano was responsible,
Basil and Constantine were too young to rule in their own right when Romanos died in 963. Therefore, although the Byzantine Senate confirmed them as emperors with their mother as the nominal regent, de facto power passed for the time into the hands of the parakoimomenos Joseph Bringas. Nikephoros II and John I were brilliant military commanders but proved to be poor administrators. Towards the end of his reign, John I had belatedly planned to curb the power of the great landowners; his death, which occurred soon after he spoke out against them, led to rumors that he had been poisoned by Lekapenos, who had illegally acquired vast estates and feared an investigation and punishment. At the start of his reign, the failures of his immediate predecessors left Basil II with a serious problem: Bardas Skleros and Bardas Phokas, members of the wealthy military elite of Anatolia, had sufficient means to undertake open rebellion against his authority. Skleros and Phokas, both of whom were experienced generals, wanted to assume the Imperial position that Nikephoros II and John I had held, and thus return Basil to the role of impotent cypher. Basil, showing a penchant for ruthlessness, took to the field himself and suppressed the rebellions of both Skleros (979) and Phokas (989) with the help of 12,000 Georgians of Tornikios and David III Kuropalates of Tao. The fall of Lekapenos occurred between the rebellions in 985; he was accused of plotting with the rebels and was punished with exile and the confiscation of his property. The relationship between the two generals was complicated; Phokas was instrumental in defeating the rebellion of Skleros but when Phokas later rebelled, Skleros returned from exile to support him. When Phokas died in battle, Skleros, whom Phokas had imprisoned, assumed the leadership of the rebellion. Basil's brother Constantine—who had no interest in politics, statecraft, or the military–led troops alongside Basil; this was the only military command Constantine would hold. The campaign ended without combat when Skleros was forced to surrender to Basil in 989. Skleros was allowed to live but he died blind, either through disease or from being blinded as punishment for his insurrection. These rebellions had a profound effect on Basil's outlook and methods of governance. Psellos describes the defeated Skleros giving Basil the following advice, which he took to heart: "Cut down the governors who become over proud. Let no generals on campaign have too many resources. Exhaust them with unjust exactions, to keep them busied with their own affairs. Admit no woman to the imperial councils. Be accessible to no one. Share with few your most intimate plans." To defeat these dangerous revolts, Basil formed an alliance with Prince Vladimir I of Kiev, who in 988 had captured Chersonesos, the Empire's main base in the Crimean Peninsula. Vladimir offered to evacuate Chersonesos and to supply 6,000 of his soldiers as reinforcements to Basil. In exchange, he demanded to be married to Basil's younger sister Anna. At first, Basil hesitated. The Byzantines viewed all of the peoples of Northern Europe—namely Franks and Slavs—as barbarians. Anna objected to marrying a barbarian ruler because such a marriage would have no precedent in Imperial annals. Vladimir had researched various religions, having sent delegates to various countries. Marriage was not his main reason for choosing Christianity. When Vladimir promised to baptize himself and to convert his people to Christianity, Basil finally agreed. Vladimir and Anna were married in Crimea in 989. The Rus' warriors taken into Basil's army were instrumental in ending the rebellion; they were later organized into the Varangian Guard. This marriage had important long term implications, marking the beginning of the process by which the Grand Duchy of Moscow many centuries later would proclaim itself "The Third Rome", and claim the political and cultural heritage of the Byzantine Empire.
Василий мен Константин Роман 963 жылы қайтыс болғанда өздері билік етуге тым жас еді. Сондықтан, Византия Сенаты оларды императорлар ретінде бекіткенмен, аналары номиналды регент болды, де-факто билік сол кезде паракоимомен Иосиф Брингасқа өтті. Никефор II және Иоанн I керемет әскери қолбасшылар болды, бірақ олар нашар әкімшілер еді. Билік етуінің соңында Иоанн I ірі жер иелерінің билігін шектеуді жоспарлаған; ол оларға қарсы сөйлегеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды, бұл оны Лекапенос улаған деген қауесеттерге әкелді, ол заңсыз түрде кең аумақты жерлерді иеленген және тергеуден қорқып, жазадан сақтануға тырысқан. Билік етуінің басында оның тікелей алдыңғыларының сәтсіздіктері Василий II-ге ауыр проблеманы қалдырды: Бардас Склерос пен Бардас Фокас, Анатолияның бай әскери элитасының мүшелері, оның билігіне қарсы ашық көтеріліс жасауға жеткілікті қаражаты болды. Склерос пен Фокас, екеуі де тәжірибелі генералдар болғандықтан, Никефор II мен Иоанн I иеленген императорлық мәртебеге ие болуды қалаған, осылайша Василийді әлсіз рөлге қайтаруды көздеген. Василий қатыгездікке бейімділігін көрсетіп, өзі майданға шығып, Склерос (979) пен Фокастың (989) көтерілістерін 12 000 грузиннің және Торикиос пен Дауыт III Куропалат Таоның көмегімен басты. Лекапенос 985 жылы көтерілістер арасында құлдырады; ол көтерілісшілермен сөз байласты деп айыпталды және жер аударылып, мүлкі тәркіленді. Екі генералдың қарым-қатынасы күрделі болды; Фокас Склерос көтерілісін жеңуде маңызды рөл атқарды, бірақ Фокас кейіннен көтеріліс жасағанда, Склерос оны қолдауға оралды. Фокас шайқаста қаза тапқаннан кейін, оны тұтқындаған Склерос көтерілістің басшылығын өз мойнына алды. Василийдің саясатқа, мемлекет құруға немесе әскери қызметке қызығушылығы жоқ Константиннің інісі Василиймен бірге әскерлерді басқарды; бұл Константиннің жалғыз әскери командасы болды. Жорық ұрыссыз аяқталды, Склерос 989 жылы Василийге бағындырылды. Склеросқа өмір сүруге рұқсат етілді, бірақ ол аурудан немесе көтерілісі үшін жаза ретінде соқыр болып қайтыс болды. Бұл көтерілістер Василийдің көзқарасына және басқару әдістеріне үлкен әсер етті. Пселл жеңілген Склерос Василийге мынадай кеңес береді, ол оны қызықтырды: "Өте мақтанды әкімдерді жою керек. Жорыққа шыққан генералдардың қолында тым көп ресурстар болмасын. Оларды әділетсіз салықтармен шаршатып, өз істерімен айналысуға мәжбүр етіңіз. Ешбір әйелді императорлық кеңеске қабылдамаңыз. Ешкімге қолжетімді болмаңыз. Ең жақын жоспарларыңызды аздаған адаммен бөлісіңіз". Осы қауіпті көтерілістерді жеңу үшін Василий 988 жылы Крым түбегіндегі империяның негізгі базасы – Херсонесді басып алған Киев князі Владимир I-мен одақ құрды. Владимир Херсонес қаласын босатып, Василийге 6 мың сарбазын жіберуге ұсыныс жасады. Оның орнына ол Василийдің кіші әпкесі Аннаға үйленуді талап етті. Басында Василий күмәнмен қарады. Визант...
Basil II Porphyrogenitus ( ; 958 – 15 December 1025), nicknamed the Bulgar Slayer (, ), was the senior Byzantine emperor from 976 to 1025. He and his brother Constantine VIII were crowned before their father Romanos II died in 963, but they were too young to rule. The throne thus went to two generals, Nikephoros Phokas (963–969) and John Tzimiskes (r. 969–976) before Basil became senior emperor, though his influential great uncle Basil Lekapenos remained as the de facto ruler until 985. His reign of 49 years and 11 months was the longest of any Roman emperor. efn|group=note|Basil II technically "ruled" as senior emperor for 5 months in 963, between the death of Romanos II (15 March) and the coronation of Nikephoros II (16 August). This would give him a total reign of 50 years and 4 months, although these months in 963 are usually not counted as part of his actual reign. He was a porphyrogennetos ("born into the purple"), as were his father Romanos II and his grandfather Constantine VII; this was the appellation used for children who were born to a reigning emperor. Basil was the eldest son of Romanos and his Laconian Greek second wife Theophano, who was the daughter of a poor tavern keeper named Krateros and may have originated from the city of Sparta. He may have had an elder sister named Helena (born 955). Romanos succeeded Constantine VII as sole emperor upon the latter's death in 959. Basil's father crowned him as co emperor on 22 April 960, Only two days after the birth of his youngest child Anna, Romanos II died on 15 March 963 at 24 years of age. His unexpected death was commonly thought at the time to be the result of poisoning with hemlock; the chroniclers Leo the Deacon and John Skylitzes imply that Theophano was responsible,
Basil and Constantine were too young to rule in their own right when Romanos died in 963. Therefore, although the Byzantine Senate confirmed them as emperors with their mother as the nominal regent, de facto power passed for the time into the hands of the parakoimomenos Joseph Bringas. Nikephoros II and John I were brilliant military commanders but proved to be poor administrators. Towards the end of his reign, John I had belatedly planned to curb the power of the great landowners; his death, which occurred soon after he spoke out against them, led to rumors that he had been poisoned by Lekapenos, who had illegally acquired vast estates and feared an investigation and punishment. At the start of his reign, the failures of his immediate predecessors left Basil II with a serious problem: Bardas Skleros and Bardas Phokas, members of the wealthy military elite of Anatolia, had sufficient means to undertake open rebellion against his authority. Skleros and Phokas, both of whom were experienced generals, wanted to assume the Imperial position that Nikephoros II and John I had held, and thus return Basil to the role of impotent cypher. Basil, showing a penchant for ruthlessness, took to the field himself and suppressed the rebellions of both Skleros (979) and Phokas (989) with the help of 12,000 Georgians of Tornikios and David III Kuropalates of Tao. The fall of Lekapenos occurred between the rebellions in 985; he was accused of plotting with the rebels and was punished with exile and the confiscation of his property. The relationship between the two generals was complicated; Phokas was instrumental in defeating the rebellion of Skleros but when Phokas later rebelled, Skleros returned from exile to support him. When Phokas died in battle, Skleros, whom Phokas had imprisoned, assumed the leadership of the rebellion. Basil's brother Constantine—who had no interest in politics, statecraft, or the military–led troops alongside Basil; this was the only military command Constantine would hold. The campaign ended without combat when Skleros was forced to surrender to Basil in 989. Skleros was allowed to live but he died blind, either through disease or from being blinded as punishment for his insurrection. These rebellions had a profound effect on Basil's outlook and methods of governance. Psellos describes the defeated Skleros giving Basil the following advice, which he took to heart: "Cut down the governors who become over proud. Let no generals on campaign have too many resources. Exhaust them with unjust exactions, to keep them busied with their own affairs. Admit no woman to the imperial councils. Be accessible to no one. Share with few your most intimate plans." To defeat these dangerous revolts, Basil formed an alliance with Prince Vladimir I of Kiev, who in 988 had captured Chersonesos, the Empire's main base in the Crimean Peninsula. Vladimir offered to evacuate Chersonesos and to supply 6,000 of his soldiers as reinforcements to Basil. In exchange, he demanded to be married to Basil's younger sister Anna. At first, Basil hesitated. The Byzantines viewed all of the peoples of Northern Europe—namely Franks and Slavs—as barbarians. Anna objected to marrying a barbarian ruler because such a marriage would have no precedent in Imperial annals. Vladimir had researched various religions, having sent delegates to various countries. Marriage was not his main reason for choosing Christianity. When Vladimir promised to baptize himself and to convert his people to Christianity, Basil finally agreed. Vladimir and Anna were married in Crimea in 989. The Rus' warriors taken into Basil's army were instrumental in ending the rebellion; they were later organized into the Varangian Guard. This marriage had important long term implications, marking the beginning of the process by which the Grand Duchy of Moscow many centuries later would proclaim itself "The Third Rome", and claim the political and cultural heritage of the Byzantine Empire.
Фатимид халифатына қарсы жорықтар
Ішкі тартыстар басылғаннан кейін Василий өзінің назарын империяның басқа жауларына бұрды. Византия азамат соғыстары империяның шығыстағы беделін әлсіретті, ал Никефор II және Иоанн I-нің табыстары Фатимид халифатының қолынан кетіп бара жазуы мүмкін еді. 987–988 жылдары Фатимидтермен жеті жылдық келісімге қол қойылды; ол тұтқындарды алмасуды, Фатимид билігіндегі христиандарды Византия императорының, ал Византия бақылауындағы мұсылмандарды Фатимид халифасының қорғаушысы ретінде мойындауды және Константинопольдегі мешітте жұма намазында Аббасид халифасының атын Фатимид халифасының атымен ауыстыруды қарастырды. Бұл ұзақ жылдар бойы визир Якуб ибн Киллис 991 жылы қайтыс болғанға дейін сақталды. Фатимид халифасы Әл-Азиз Билла Сирияда қатаң саясат ұстанып, Манжутакинді Дамаск әкімі етіп тағайындады.
Манжутакиннің шабуылдары және Василийдің Сирияға алғашқы жорығы
Әмір Сад әл-Дауланың өлімінен кейін, дезертирлердің жігерленуімен әл-Азиз Византияның қорғауындағы Алеппо Хамданид әмірлігіне шабуылдарын жаңартпақшы болды, мүмкін, Василий араласпайды деп күтіп. Манжутакин әмірлікке басып кірді, 992 жылдың маусымында Антиохияның дуксы Михаил Бурцес басқаратын византиялық әскерді жеңіп, Алеппоны қоршауға алды. Қала оңайлықпен қарсы тұрды. 993 жылдың басында, он үш айлық науқаннан соң, Манжутакинге Дамаскқа қайтуға тура келді. 994 жылы Манжутакин тағы да шабуылға көшті және қыркүйекте Оронт шайқасында Бурцеске қарсы маңызды жеңіске жетті. Бурцестің жеңілісі Василийді жеке Шығысқа араласуға мәжбүр етті; ол әскерімен Кіші Азия арқылы он алты күнде Алеппоға жетіп, 995 жылдың сәуірінде келді. Василийдің күтпеген келуі және оның әскерінің күшінің артық айтылуы Фатимид лагерінде үрей тудырды, әсіресе Манжутакин ешқандай қауіп күтпегендіктен, атты әскерін жайылымға қала маңына таратып жіберген еді. Манжутакиннің әскері айтарлықтай үлкен және жақсы демалған болғанымен, ол артықшылыққа ие болған жоқ. Ол лагерін өртеп, Дамаскқа шайқассыз кері шегінді. Византиялықтар Триполиді қоршауға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады және Тартусты басып алды, оны армян әскерлерімен нығайтып, гарнизон орналастырды. Әл-Азиз енді византиялықтарға қарсы жеке майданға шығуға дайындалды және кең ауқымды дайындықтарды бастады, бірақ оның өлімінен кейін олар тоқтатылды.
Сирияға екінші экспедиция және бейбітшілік
Екі держава арасындағы соғыс Византиялықтар Тирдегі Фатимидтерге қарсы көтерілісті қолдаған кезде жалғасты. 998 жылы Бурцтың мұрагері Дамиан Далассен басқаратын Византиялықтар Апамеяға шабуыл жасады, бірақ Фатимид генералы Джайш ибн әл Самсама оларды 998 жылдың 19 шілдесіндегі шайқаста жеңді. Бұл жеңіліс Василийді қайтадан соғысқа тартты; ол қазан айында Сирияға келді және үш ай бойы онда болды. Василийдің әскерлері Гелиополиске дейін шабуыл жасап, Ларисада гарнизон орналастырды және Әбу Кубайс, Масиат және Арка маңындағы үш шағын бекініс құлатты. Желтоқсандағы Триполи қамалы сәтсіз аяқталды, ал Емесаға ешқандай қауіп болған жоқ. Василийдің назары Давид III Куропалаттың өлтірілуінен кейін Грузиядағы жағдайларға аударылды; ол қаңтарда Киликияға аттанды және Каирге тағы бір елшілік жіберді. 1000 жылы екі мемлекет арасында он жылдық бейбіт келісім жасалды. Әл Хаким би Амр Аллаһтың (996–1021) билігінің қалған бөлігінде қарым-қатынас бейбіт болды, себебі әл Хаким ішкі істерге көбірек қызығушылық танытты. Тіпті 1004 жылы Алеппоның Әбу Мұхаммед Лулу' әл Кабирінің Фатимидтердің үстемдігін мойындауы және Фатимидтердің 1017 жылы Азиз әл Дауланы қаланың әмірі етіп тағайындауы да жаңадан соғысқа әкелмеді, әсіресе әл Кабир Византияға салық төлеуін жалғастырды және әл Даула тез арада тәуелсіз билеуші ретінде әрекет ете бастады. Әл Хакимнің өзінің мемлекетіндегі христиандарды қуғындауы, әсіресе 1009 жылы оның бұйрығымен Киелі Құдс шіркеуін қиратуы қарым-қатынасты шиеленістірді және Алепподағы Фатимидтердің араласуымен бірге 1030 жылдардың соңына дейін Фатимидтер мен Византияның дипломатиялық қарым-қатынасының басты мәселесі болды.
Болгарияны жаулап алу
Василий Византия империясының бұрынғы аумақтарын қайтаруға тырысты. Екінші мыңжылдықтың басында ол өзінің ең ірі қарсыласы – Болгарияның Самуилмен соғысты. Болгарияны Иоанн I Киевтің Святослав I шапқаннан кейін жартылай бағындырды, бірақ елдің бір бөлігі Самуил мен оның бауырларының басшылығымен Византияның бақылауынан тыс қалды. Болгарлар 976 жылдан бері Византия жерлерін шапқылағандықтан, Византия үкіметі тұтқынға алынған император Борис II қашуына мүмкіндік беріп, олардың арасында келіспеушілік тудыруға тырысты. Бұл амал сәтсіз аяқталды, сондықтан Василий абыройлы келісімнен кейін 30 мыңдық әскерді Болгарияға бастап, 986 жылы Средецті (София) қоршауға алды. Зардап шегіп, кейбір билеушілерінің адалдығына күмәнданып, Василий қоршауды көтеріп, Фракияға қайтты, бірақ ол тұзаққа түсіп, Траян қақпалары шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады. Василий варяг гвардиясының көмегімен қашып, Самуилдің бауыры Аронды қарсы қойып, жоғалтқандарын қайтаруға тырысты. Арон Василийдің өз қарындасы Аннаны үйленуге ұсынғанына құмарланды, бірақ келіссөздер Аронға жіберілген келіншектің жалған екенін білгенде сәтсіз аяқталды. 987 жылы Самуил Аронды жойды. Самуилдің тағы бір бауыры Давид 976 жылы Преспа мен Кастория арасында керуендерді күзеткен валахтардың қолынан қаза тапты. 991 жылы Болгарияның номиналды императоры Роман тұтқынға алынса да, Василий Моэзияны болгарларға жоғалтты. Василий ішкі көтерілістерге алаңдап, шығыс шебіндегі әскери жағдайды қалпына келтіргенде, Самуил өзінің билігін Адриатика теңізінен Қара теңізге дейін кеңейтіп, Святославтың шапқанға дейін Болгарияның бақылауында болған аумақтың көп бөлігін қайтарып алды. Ол сондай-ақ Византияның Орталық Грекияға дейінгі аумағына зиян келтіретін шабуылдар жасады. 996 жылы Византия генералы Никефор Уранос Тесалиядағы Сперхеос шайқасында болгар әскерінің шабуылын жеңді. Самуил мен оның ұлы Гавриил қашып құтылып қалды. 1000 жылдан бастап Василий Болгарияға қарсы жаулап алу соғысына толыққанды назар аударуға мүмкіндік алды, ол оны табандылықпен және стратегиялық көрегендікпен жүргізді. 1000 жылы Византия генералдары Никефор Ксифий мен Феодорокан бұрынғы болгар астанасы Ұлы Преславты, сондай-ақ Кіші Преслав пен Плисканы басып алды. 1001 жылы Василий Салоникадан әрекет етіп, Водена, Верроя және Сервияны қайтадан бақылауға алды. Келесі жылы ол өзінің әскерін Филиппопольде орналастырып, батыс Хамус тауларынан Дунайға дейінгі әскери жолдың бойын басып алып, Самуилдің Македониялық орталығы мен Паристрион (Төменгі Дунайдың оңтүстігіндегі жерлер) арасындағы байланысты үзіп тастады. Осы жетістіктен кейін Василий Видинді қоршауға алды, ол ұзақ қарсылық көрсеткеннен кейін құлдырады. Самуил Византияның жорығына жауап ретінде Византияның Тракиясының ортасына кең ауқымды шабуыл жасап, Адрианополь қаласын күтпеген жерден басып алды. Көптеген олжамен үйіне қайтқан Самуилді Скопье маңында Василий басқарған Византия әскері ұстап алды, олардың әскері болгар лагеріне шабуыл жасап, болгарларды жеңіп, Адрианопольден олжаны қайтарып алды. Скопье шайқасқаннан кейін көп ұзамай берілді, ал Василий оның губернаторы Романосқа ашық мейірімділік көрсетті. 1005 жылы Диррахиумның губернаторы Ашот Тарониті өз қаласын византиялықтарға тапсырды. Диррахиумның бас иелігі Самуилдің Батыс Македонияның таулы аймақтарындағы негізгі аумақтарының оқшаулануын аяқтады. Самуил дерлік қорғаныс ұстанымына мәжбүр болды; ол византиялықтар бақылап отырған жағалаулар мен аңғарлардан өзінің иелігінде қалған аумаққа дейінгі өткелдер мен жолдарды кеңінен нығайтты. Келесі бірнеше жылда византиялық шабуылдар баяулады және маңызды жетістіктерге қол жеткізілмеді, бірақ болгарлардың 1009 жылы жасаған қарсы шабуылы Салониканың шығысында Крета шайқасында жеңілді. 1014 жылы Василий болгар қарсылығын жоюға бағытталған жорық жүргізуге дайын болды. 1014 жылдың 29 шілдесінде Клейдион шайқасында ол және оның генералы Никефор Ксифий болгар әскерін жеңіп, бекінілген өткелдердің бірін қорғап тұрды. Самуил ұлы Гавриилдің батырлығы арқасында тұтқынға түспей қалды. Болгарларды талқандағаннан кейін Василий қаһарлы түрде кек алды – ол 15 000 тұтқынға алды және әр 100 адамның 99-ын толығымен соқыр етті, ал қалғандарын өз билеушілеріне қайтару үшін әр когортада бір көзді адамды қалдырды. Бұл кек алудың себебі болгарлар византиялықтардың көзінде олардың билігіне қарсы шыққандықтан, соқыр ету көтерілісшілерге берілетін жаза еді. Самуил соқыр әскерін көргенде, 6 қазан күні инсульттан қайтыс болды. Болгария одан тағы төрт жыл соғысты, Василийдің қатыгездігі олардың қарсылағын күшейтті, бірақ 1018 жылы бас иді. Бұл бас иелік әскери қысымның жалғасуы және болгар басшылығын бөліп-жарып, оларды бағындыруға бағытталған сәтті дипломатиялық кампанияның нәтижесі болды. Болгарларға және кейінірек сербтерге жеңіс Василийдің мақсатының бірін орындады; империя 400 жылдан бері алғаш рет ежелгі Дунай шебін қайта алды. Хорватияның көршілес билеушілері Крешимир III және Гойслав, бұрын Болгарияның одақтастары болған, Болгарияның тағдырынан сақтану үшін Василийдің жоғарылығын қабылдады. Василий олардың вассалдық ұсыныстарын жылы қабылдап, оларға патрикий атағын берді. Василий 1025 жылы қайтыс болғанға дейін Хорватия Василийге салық төлейтін мемлекет болып қала берді. Константинопольге оралмас бұрын Василий Афинада жеңісін тойлады. Ол жеңілген болгарларға қатысты ұлы саясаткерлік танытып, көптеген бұрынғы болгар басшыларына сарай лауазымдары мен провинциялық әкімшіліктегі қызметтер, сондай-ақ армиядағы жоғары лауазымдар берді. Осылайша ол болгар элитасын византиялық қоғамға сіңіруге тырысты. Болгарияда Византия сияқты ақша экономикасы болмағандықтан, Василий болгарлардың салықтарын ақшалай емес, табиғи түрде қабылдауға шешім қабылдады. Василийдің ізбасарлары бұл саясатты кері қайтарды, бұл 11 ғасырдың соңында болгарлардың наразылығы мен көтерілісіне әкелді.
Хазарлық жорық
Киев Русі 960 жылдары Хазар қағанатының күшін жойғанмен, Византия билік бослығын толыққанды пайдаланып, Қырым мен Қара теңіз маңындағы басқа да аймақтардағы үстемдігін қайта орната алмады. 1016 жылы Византия әскерлері Чернигов князі Мстиславпен бірігіп, Крымға шабуыл жасады, оның көп бөлігі Керчь қаласында орналасқан Георгий Цуль басқарған Хазар мемлекетінің бақылауына өткен еді. Кедренос Цульдің тұтқындалғанын және Хазар мемлекетінің құлағанын хабарлайды. Содан кейін Византия Қырымның оңтүстігін жаулап алды.
Грузияға қарсы науқандар
Византия империясының тұтастығы 976 жылы Бардас Склерос бастаған толыққанды көтеріліс басталғаннан кейін қауіпке ұшырады. Бірқатар шайқаста жеңіске жеткен соң, көтерілісшілер Кіші Азияны басып алды. Жағдайдың шиеленісуіне байланысты, грузин князі Давид III Василийге көмектесті; Панкалея шайқасындағы шешуші жеңістен кейін, ол Кіші Азияның шығысындағы маңызды императорлық аймақтарды өмір бойы басқару құқығымен марапатталды. Алайда, 987 жылы Бардас Фоканың көтерілісінде Давид Василийге қарсы шықты, бұл Константинопольдің грузин билеушілеріне деген сенімсіздігін күшейтті. Көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін, Давид өзінің кең аумағын Василийге мұрагерлік етіп беруге мәжбүр болды. 1001 жылы Давид Тао қайтыс болғаннан кейін, Василий Тао, Фазиан және Спериді мұраға алды. Бұл провинциялар кейіннен Теодосиопольде астанасы бар Иберия тақырыбына біріктірілді. Бұл Грузияның келесі билеушісі Баграт III-ті жаңа құрылымды мойындауға мәжбүр етті. Алайда, Баграттың ұлы Георгий I Давидтің таққа таласу құқығын сақтап қалды. Жас және амбициялы Георгий Грузиядағы Куропалаттардың мұрагерлік құқығын қалпына келтіру үшін жорық ұйымдастырып, 1015–1016 жылдары Таоны басып алды. Ол Мысырдың Фатимид халифасы әл-Хакиммен одақтасып, Василийді Георгийдің шабуылына күшті жауап беруден бас тартуға мәжбүр етті. Византиялықтар болгарлармен үздірілмейтін соғыс жүргізіп, батысқа қарай әрекеттерін шектеді. 1018 жылы Болгария басып алынып, әл-Хаким қайтыс болғаннан кейін, Василий Грузияға қарсы әскерін бастап кетті. Теодосиопольді қайта бекітуден басталып, Грузия патшалығына қарсы кең ауқымды жорыққа дайындық жүргізілді. 1021 жылдың соңында Василий Варяг гвардиясымен күшейтілген үлкен византиялық армияның басында грузиндерге және олардың армян одақтастарына шабуыл жасап, Фазианды қайтарып алды және Тао шекарасынан өте ішкі Грузияға енді. Георгий патша жаудың қолына тимейін деп Ольтиси қаласын өртеп, Колаға шегінді. 11 қыркүйекте Палакацио көлінің жанындағы Ширимни ауылы маңында қанды шайқас болды; император жоғары құнмен жеңіске жетіп, Георгий I-ді солтүстікке қарай өз патшалығына шегінуге мәжбүр етті. Василий елді тонап, қыстауға Трапезундқа қайтып келді. Қақтығысты бейбіт жолмен шешуге жасалған бірнеше әрекет сәтсіз аяқталды. Георгий Кахетиялықтардан күш алып, императордың тылында көтеріліс ұйымдастырған византиялық қолбасшылар Никефор Фока Баритрахелос және Никефор Ксифиаспен одақтасты. Желтоқсан айында Селжұқ түркілерінің қысымына ұшыраған Георгийдің одақтасы, армян патшасы Васпураканның Сенакеримі өз патшалығын императорға тапсырды. 1022 жылдың басында Василий соңғы шабуылға шығып, Свиндакс шайқасында грузиндерді жеңді. Құрлық және теңізден қауіп төнген Георгий Тао, Фазиан, Кола, Артаан және Джавахетиді Василийге беруге келісіп, нәресте ұлы Багратты кепіл ретінде қалдырды.
Фискалдық саясат
[[Файл:Басил II және Константин VIII Экзультет түрінде. Базилий II (сол жақта) және Константин VIII (оң жақта) Бари Экзультетінің тізімінде, Базилийдің билігінің соңғы жылдарында жасалған. Василий II мен Константин VIII-нің суреттері көбінесе сенімді деп есептеледі. Бір есептеу бойынша, Византиялық жер иесі шаруа, ең жақсы сапалы жерінің жартысына салық төлегеннен кейін 10,2 номизмаға дейін пайда табуы мүмкін. Базилий өзінің әскеріне азық-түлік пен сарбаздарды көбінесе жеткізетін елді шаруалардың арасында танымал болды. Осының сақталуын қамтамасыз ету үшін Базилийдің заңдары шағын жер иелерін қорғап, олардың салықтарын төмендетті. Соғыстардың үнемі жүріп тұрғанына қарамастан, Базилийдің билігі осы топ үшін салыстырмалы түрде өркендеу дәуірі болып есептелді. Төменгі және орта тапты қорғауға тырысып, Базилий Кіші Азиядағы алып иеліктер жүйесіне қатыгез соғыс ашты – оны оның ізашары Роман I тексеруге тырысқан еді – 996 жылдың қаңтарында мүлікке иелік ету құқығын шектеу туралы заңдық жарлық шығарды. Егер иеліктің иесі өзінің иелігін Романның заңдарына дейін талап еткенін дәлелдей алса, оған оны сақтап қалуға рұқсат беріледі. Егер біреу Романның заңдарынан кейін заңсыз түрде иелікті басып алған болса, оның иелікке құқығы жойылды және заңды иелері оны қайтарып ала алады. 1002 жылы Базилий аллеленгион салығын арнайы заң ретінде енгізді, ол динатойлардың (бай жер иелерінің) кедей салық төлеушілердің қарызын жабуға міндеттеді. Византия қоғамының ең бай бөліктері бұл салықты ұнатпаса да, Базилий оны жойған жоқ; император Романос III 1028 жылы аллеленгионды жойды. 1025 жылға қарай Базилий – жылдық кірісі 7 миллион номизманы құрады – сақтау үшін 14,4 миллион номизманы (немесе 200 000 фунт / 90 тонна алтынды) жинауға қабілетті болды. Оның аристократияның билігін бақылауға жасаған әрекеттеріне қарамастан, олар оның қайтысынан кейін үкіметті қайтадан өздеріне қаратуға ұмтылысты.
Әскери саясат
Василий II әскерінің құрметіне ие болды, себебі ол өзінің билігінің көп бөлігін Константинопольден бұйрықтар жіберудің орнына, оның алдыңғылары сияқты, әскермен бірге жорықтарда өткізді. Бұл оның әскерінің оны жақтап, саяси және діни мәселелердегі оның ұстанымын сөзсіз қабылдауына мүмкіндік берді. Ол әскердей күнделікті тамақпен күшін алды, жауынгерлік өмірді толыққанды басынан өткізді. Сондай-ақ, ол қаза тапқан әскери шенеуніктердің балаларын қорғауына алып, оларға баспана, тамақ және білім беруді ұсынды. Осы балалардың көптегені әкелерінің орнын басып, оның сарбаздары мен офицерлері болды. Олардың бірі, Исаак Комнен, кейіннен император атанды. Василий әскери ұйымдастыру тұрғысынан жаңалықтар енгізбеді: ол бағындырылған аймақтарда бекініс қалаларына негізделген, Фока мен Цимискес кезінде 10-ғасырда кең таралған шағын аймақтарды немесе стратегияларды, сондай-ақ дукс немесе катепан басқаратын кең аймақтық құрамаларды (1000 жылы Иберия, 1019/22 жылы Аспракания немесе Жоғарғы Медия, 1000/20 жылы Паристрион, 1018 жылы Болгария және 1019 жылы Сирмиум) енгізді. Василий II-нің әскерінің нақты саны белгісіз, бірақ бағалаулар бойынша ол Константинопольдегі императорлық гвардиясын есептемегенде, 110 000 адамға жетеді; бұл 9-10 ғасырлардағы 120 000 номиналды әскер санымен немесе Юстиниан I-нің 150 000-160 000 далалық әскерімен салыстырғанда айтарлықтай күшті күш. Алайда, Василий билігінде одақтас мемлекеттерге, ең әсіресе Венецияға, теңіз күшіне сүйену дәстүрі қалыптасты, бұл 11 ғасырда Византия теңіз флотының баяу құлдырауына әкелді.