Византия императоры: V Лео Армянский өмірбаяны

Кіріспе

Византия императоры (813–820 жылдар)

Византия императоры Лев V Армянский (Леон хо Армениос; 775 – 25 желтоқсан 820) 813–820 жылдар аралығында Византия императоры болды. Жоғары шенді генерал болған ол өзінің ілгерідегісі Михаил I Рангабеден тақтан бас тартуға мәжбүр етіп, билікке келді. Ол болгарлармен он жылдық соғысты аяқтады және Византия иконоборстығының екінші кезеңін бастады. Ол өзінің ең сенімді генералы болған Аморийлік Михаилдың жақтастарымен өлтірілді, ол оның орнына таққа отырды.

Шығу тегі

Лео – армян тегінен шыққан патриций Бардастың ұлы болды (Теофан Континуаттың мәліметінше, Лео ассириялық/сириялық тектен де шыққан). Лео 803 жылы бүлікші генерал Барданес Туркостың қарамағында қызмет еткен, бірақ император Никефор І жағына қашып кетті. Император Леоға екі сарай сыйлады, алайда кейіннен оны тағы бір бүлікші, патриций Арсабердің қызына үйленгені үшін жер аударып жіберді. Бірақ, бір замандас дерек көзі Армянкон тақырыбындағы Лео деген генералдың арабтарға жеңілгені үшін жазаланғанын, сонымен қатар оның тақырыптық бөлімшелерінің жалақысынан айырылғанын айтады (бір заманауи ғалым бұл Лео мен император – екі бөлек адам деп санайды). Оған әскери шенінен айыру, ұрып-соғу және шашын қырқу жазалары да тағайындалған.

Билік

811 жылы Михаил I Рангабе шақырып алған Лео Анадолу әкімдігінің губернаторы болды және 812 жылы арабтарға қарсы соғыста өзін жақсы көрсетті, Табит ибн Наср басқаратын Киликия тухырының әскерін жеңді. Лео 813 жылы Версиникия шайқасынан қашып құтылып аман қалды, бірақ осы жеңілісті пайдаланып, 11 шілдеде Михаил I-ді тақтан түсіріп, өзі билікке келді. Дипломатиялық қадам ретінде ол патриарх Никефорға хат жазып, өзінің православиесіне сендірді (Никефор иконаға табынуды қайта жаңғыртудан қорқып жүргенін білді). Бір айдан кейін сарай аумағына кіргенде, Халке қақпасындағы Мәсіх иконасының алдында тізе бүкті. Болашақта билікті басып алудың алдын алу үшін Михаилдың ұлдарын кемсіртті. Болгарияның Крумы Константинопольді құрлықтан қоршап алған кезде, Лео V қиын жағдайға тап болды. Ол басып келген жаумен жеке келіссөздер жүргізуге ұсыныс жасады және оны тығырыққа түсіріп өлтіруге тырысты. Аластыру сәтсіз аяқталды, бірақ Крум астананы қоршаудан бас тартты, Адрианополь мен Аркадиополисті басып алып, халықтан босатылған жерлерге айналдырды. 814 жылғы көктемде Крум қайтыс болғаннан кейін Лео V Месембрия (Несебар) маңында болгарларды жеңіп, 815 жылы екі мемлекет арасында 30 жылдық бейбітшілік шарты жасалды. Кейбір деректерге сәйкес, Крум шайқасқа қатысып, ауыр жарақат алып, майданнан шығып кеткен. Болгария мен арабтардан жеңіліске ұшырағандарымен байланысты алдыңғы императорлардың иконаға табыну саясатымен келіспей, Лео V патриарх Никефорды тақтан түсіріп, 815 жылы Константинопольде синод шақырып, иконаға табынуға қарсылықты қайта жаңғыртты. Император өзінің орташа иконаға табынуға қарсы саясатын иконаға табынушылардың және монастырлардың мүлкін тартып алу үшін пайдаланды, мысалы, бай Стоудиос монастырының ықпалды иконаға табынушы әбізі Теодор Студитті елден қуды. Сондай-ақ, өзіне қарсы шыққан Антоний Исповедник сияқты басқа епископтарды да жер аударып жіберді. Лео V өзінің әскери жолдастарынан, соның ішінде Михаил Аморский мен Томас Славяннан білікті әскери қолбасшыларды тағайындады. Ол Паулициандарды да қуғынға түстірді. Тіпті Леоға қатысты жаулық танытқан (Теофан Континуатус, Патриарх Никефор) деректер де оның мемлекеттік істерді басқарудағы қабілетін мойындайды. Алайда, барлық иконаға табынуға қарсы императорлар сияқты, оның іс-әрекеттері мен ниеттерін иконаға табынушы деректердің өте бір жақтылығына байланысты анықтау қиын (қазіргі уақытта иконаға табынуға қарсы деректердің ешқайсысы сақталмаған).

Recalled by Michael I Rangabe in 811, Leo became governor of the Anatolic theme and conducted himself well in a war against the Arabs in 812, defeating the forces of the Cilician thughur under Thabit ibn Nasr. Leo survived the Battle of Versinikia in 813 by abandoning the battlefield, but nevertheless took advantage of this defeat to force the abdication of Michael I in his favor on 11 July 813. In a diplomatic move, he wrote a letter to Patriarch Nikephoros in order to reassure him of his orthodoxy (Nikephoros being obviously afraid of a possible iconoclast revival). One month later, during his entrance to the Palace quarter, he kneeled before the icon of Christ at the Chalke Gate. A further step in preventing future usurpations was the castration of Michael's sons. With Krum of Bulgaria blockading Constantinople by land, Leo V had inherited a precarious situation. He offered to negotiate in person with the invader and attempted to have him killed in an ambush. The stratagem failed, and although Krum abandoned his siege of the capital, he captured and depopulated Adrianople and Arcadiopolis. When Krum died in spring 814, Leo V defeated the Bulgarians in the environs of Mesembria (Nesebar) and the two states concluded a 30 year peace in 815. According to some sources, Krum participated in the battle and abandoned the battlefield heavily injured. With the iconodule policy of his predecessors associated with defeats at the hands of Bulgarians and Arabs, Leo V reinstituted Iconoclasm after deposing patriarch Nikephoros and convoking a synod at Constantinople in 815. The Emperor used his rather moderate iconoclast policy to seize the properties of iconodules and monasteries, such as the rich Stoudios Monastery, whose influential iconodule abbot, Theodore the Studite, he exiled. He also exiled other bishops that opposed him such as Anthony the Confessor. Leo V appointed competent military commanders from among his own comrades in arms, including Michael the Amorian and Thomas the Slav. He also persecuted the Paulicians. Even sources vehemently hostile to Leo (Theophanes Continuatus, Patriarch Nikephoros) acknowledge his competence in managing state affairs. Unfortunately, as with all iconoclast emperors, his actions and intentions cannot be easily reconstructed due to the extreme bias of the iconodule sources (there are no surviving contemporary iconoclast sources of any kind).

Құрлық

Лео Михаилды заговорға күдікті деп түрмеге қамағанда, соңғысы 820 жылы Рождество қарсаңында Святой Стефан шіркеуінде императорды өлтіруді ұйымдастырды. Лео таңғы құлшылыққа қатысып жатқанда, хор мүшелері кейпінде киім ауыстырып, қаруларын көрсеткен кісі өлтірушілер тобы кенеттен шабуыл жасады. Асқынған жарықта олар дін қызметшісін император деп жаңылыстырды, ал осы шатасу Леоға алтарьдан ауыр крест алып, өзін қорғауға мүмкіндік берді. Ол күзетшілерді шақырды, бірақ заговоршылар есіктерді жапты, бірнеше сәттен кейін қылыш соққысы оның қолын кесіп, ол қасиетті дастарқан алдында құлады, денесі кесіліп қиратылды. Оның денесі салқын қарға тасталып, кісі өлтірушілер Михаил II-ні босату үшін түрмеге асықты. Айыныштысы, Лео кілтті өзімен бірге жасырған еді, және таң ерте болғандықтан темірші табу мүмкін болмады, сондықтан Михаил аяқтарындағы темір бұғаулармен императорлық тәжді асығыс киді. Леоның отбасы (анасы мен әйелі Феодосияны қоса) Принц аралдарындағы монастырларға жер аударылды. Оның төрт ұлы (бұрынғы император Симбатийді қоса) кастрацияланды, бұл процедура соншалықты қатыгездікпен жасалды, олардың бірі "ота" кезінде қайтыс болды.

Балалар

Лео V-нің барлық белгілі балалары дәстүр бойынша оның әйелі Феодосияға, патриций Арсабердің қызына жатқызылады. Генесиус төрт ұлын тіркеген: Симбатиос (Συμβάτιος), Константин деп қайта аталды, 814 жылдан 820 жылға дейін бірлескен император болды. Әкесі өлтірілгеннен кейін кастрацияланып, жер аударылды. Базилий. Әкесі өлтірілгеннен кейін кастрацияланып, жер аударылды. 847 жылы тірі болған, Константинополь патриархы Игнатийдің сайлануын қолдағаны жазылған. Григорий. Әкесі өлтірілгеннен кейін кастрацияланып, жер аударылды. 847 жылы тірі болған, Константинополь патриархы Игнатийдің сайлануын қолдағаны жазылған. Феодосий (820 жылы қайтыс болды). Кастрациядан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Тарихшылар мен генеалогтар қыздың бар екендігін талқылап келеді. Шамамен "Анна" деген есім ұсынылған (төменде қараңыз).

Мүмкін ұрпақтары

Николас Адонц өзінің "Император Василий I-нің жасы мен шығу тегі" (1933) атты кітабында Лео V мен Феодосия Василий I-нің ата-аналары болған деген теорияны білдірді. Бұл теорияның бір бөлігі Василий I-нің немересі Константин VII берген шежірелік мәліметтерге, сондай-ақ Теофан Континуатустың баяндамаларына негізделген. Осы мәліметтерге сәйкес, Василий I шаруалардың ұлы болған. Константин VII оның анасын "Панкало" деп атайды. Әкесінің аты белгісіз, бірақ Симбатиос (Смбат) және Константин есімдері ұсынылған; екеуі де Василийдің үлкен ұлдары қолданған есімдер, византиялықтарда үлкен ұлдарды әдетте әкелерінің немесе аталарының есімімен атаған. Василийдің әкесінің әкесі Майакт (немесе армян тілінде Хмаяк) деп аталған. Василийдің әжесінің аты аталмаған, бірақ ол Константинополь тұрғыны "Леоның" қызы екені анықталған. Адонц бұл Леоны V Лео деп санайды, яғни Лео V мен Феодосия Василий I-нің екі қарыңды ата-аналары болған. Ғалым Крис Беннетт бұл теорияның дұрыс болуы үшін Леоның қызы 780-797 жылдар аралығында үйленуге жетілген болуы керек деп болжайды, бірақ оның ағаларының жасын ескере отырып (барлығы 800 жылдан кейін туған), бұл ықтимал емес. Алайда, Беннетттің қарсы пікірі бойынша, Константин VII Майакт пен Василий арасындағы жылдарды анықтауда қателік жіберген болуы мүмкін, және Василий 811 жылғы көрсетілген туған күнінен кем дегенде 20 жыл кейін туған болуы мүмкін. Бұл Василийдің өзі емес, оның әкесі сол кезде туған және Болгарияның Круммен болған соғыстарға куә болғандығын көрсетеді, сондай-ақ Леоның қызы 790 жылдары туған болуы мүмкін, бұл Адонцтың теориясын мүмкін етеді. Адонцтың теориясын бірнеше генеалогтар, соның ішінде Кристиан Сеттипани, ежелгі дәуірден шыққан тегін іздеуде қабылдады. Лео V мен Феодосияның қызына "Анна" есімін беру ұсынылды, өйткені бұл есім Василий I, Лео VI Дана, Константин VII және Романос II қыздарына берілген – осы әйелден шыққандығын мәлімдеген барлық императорлар.

Nicholas Adontz, in his book The age and origins of the emperor Basil I (1933), expressed a theory that Leo V and Theodosia were ancestors of Basil I. The theory was partly based on the account of his ancestry given by Constantine VII, a grandson of Basil I, as well as the accounts given by Theophanes Continuatus. Basil I, according to these accounts, was a son of peasants. His mother is named by Constantine VII as "Pankalo". The name of his father was not recorded, but the names Symbatios (Smbat) and Constantine have been suggested; both were names used by the eldest sons of Basil, with eldest sons of Byzantines typically named after their grandfathers. The paternal grandfather of Basil is named as Maiactes (or Hmayeak in Armenian). Basil's paternal grandmother was not named but was identified as a daughter of "Leo", a citizen of Constantinople. Adontz identified this Leo as Leo V, which would make Leo V and Theodosia great grandparents of Basil I. The scholar Chris Bennett has hypothesised that, for this theory to be true, Leo's daughter would had to have been of marriageable age between the years 780 to 797, which given the ages of her brothers (all born after 800) is unlikely. However, as a counter argument Bennett has also suggested that Constantine VII may have made a mistake when determining the years separating Maiactes and Basil, and that the latter may have been born at least 20 years after his reported birth date of 811. This would indicate that it was Basil's father, rather than Basil himself, who was born at this time and had witnessed the wars with Krum of Bulgaria, and that Leo's daughter could therefore have been born (rather than married) in the 790s, which would make Adontz' theory possible. Adontz' theory has been accepted by several genealogists, including Christian Settipani in his search for descent from antiquity. The name "Anna" has been suggested for the daughter of Leo V and Theodosia, because it was given to daughters of Basil I, Leo VI the Wise, Constantine VII and Romanos II – almost every emperor that would claim descent from this woman.