Кіріспе
Неміс астрономы Иоганн Иероним Шрётер (30 тамыз 1745, Эрфурт – 29 тамыз 1816, Лилиенталь) – неміс астрономы болған.
Johann Hieronymus Schröter (30 August 1745, Erfurt – 29 August 1816, Lilienthal) was a German astronomer.
Өмір
Шротер Эрфурт қаласында дүниеге келді және 1762 жылдан 1767 жылға дейін Геттинген университетінде құқық оқыды, содан кейін он жыл бойы заңгерлік тәжірибемен айналысты. 1777 жылы ол Ганновердегі Георг III патшалық камерасының хатшысы болып тағайындалды, онда Уильям Гершельдің екі бауырымен танысты. 1779 жылы Күн, Ай және Венераны бақылау үшін 50 мм линзасы бар үш футтық (91 см, шамамен бір метрлік) ахроматтық рефракторды сатып алды. 1781 жылы Гершельдің Уранды ашқандығы Шротерді астрономияны одан да ынталы түрде зерттеуге шабысданды, ол лауазымынан кетіп, Лилиентальдың бас судьясы және округ әкімі болды. 1784 жылы ол 122 см фокус арақашықтығы және 12 см апертурасы бар Гершельдің рефлекторы үшін 31 рейхсталер (қазіргі шақта 600 евроға жуық) төледі. Ол журналдардағы байқау есептері арқылы тез арада жақсы даңққа ие болды, бірақ қанағаттанбады және 1786 жылы 214 см фокус арақашықтығы және 16,5 см апертурасы бар рефлекторды, 1200 есеге дейін үлкейтуге мүмкіндік беретін окулярларды және 26 талерлік бұрандалы микрометрді алу үшін 600 рейхсталер (алты айлық табысқа тең) төледі. Осылайша ол Венера, Марс, Юпитер және Сатурн планеталарын жүйелі түрде бақылады. Шротер Марстың ерекшеліктерін кеңінен суреттеді, бірақ ол көріп отырғаны географиялық ерекшеліктер емес, қарапайым бұлт құрылымдары деп жиі жаңылысты. 1791 жылы ол Айдың топографиясы туралы маңызды алғашқы зерттеуін «Selenotopographische Fragmente zur genauern Kenntniss der Mondfläche» деген атпен жариялады. Осы еңбекте жасалған Айдың көзге көрінетін альбедо шкаласын кейін Томас Гвин Элгер танымал етті және қазір оның есімімен аталады. 1793 жылы ол Венераның фазалық аномалиясын бірінші болып байқады, бұл қазір Шротер эффектісі деп белгілі, онда фаза геометриялық болжамдардан гөрі көбірек ойыс сияқты көрінеді. Оның екі белгілі көмекші астрономы Карл Людвиг Хардинг (1796–1805) және Фридрих Вильгельм Бессель (1806–1810) болды. 1813 жылы ол Наполеон соғыстарының салдарына тап болды: оның еңбегі Вандамм басқаратын француз әскерлерімен қиратылды, олар оның кітаптарын, жазбаларын және обсерваториясын жойды. Ол осы апаттан ешқашан толыққанды қалпына келмеді. Оның Марс суреттері 1873 жылы (Франсуа Ж. Терби) қайта табылды және 1881 жылы (Г.Г. ван де Санде Бахуйзен) жарияланды, оның өлімінен көп өткен соң. Ол 1794 жылы Швеция Корольдік Ғылым академиясының мүшесі және 1798 жылғы сәуірде Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Айдағы Шротер кратері, Марстағы Шретер кратері және Айдың Шротер аңғары (Vallis Schröteri) оның құрметіне аталған.
later popularised by Thomas Gwyn Elger and now bears his name. In 1793 he was the first to notice the phase anomaly of Venus, now known as the Schröter effect, where the phase appears more concave than geometry predicts. His two famous assistant astronomers were Karl Ludwig Harding (1796–1805) and Friedrich Wilhelm Bessel (1806–1810). In 1813, he suffered the disruptions of the Napoleonic Wars: his work was ruined by the French under Vandamme, who destroyed his books, writings and observatory. He never recovered from the catastrophe. His drawings of Mars were not rediscovered until 1873 (by François J. Terby) and were not published until 1881 (by H. G. van de Sande Bakhuyzen), well after his death. He was elected a member of the Royal Swedish Academy of Sciences in 1794 and elected a Fellow of the Royal Society in April 1798. The lunar crater Schröter and the Martian crater Schroeter are named after him, as is Vallis Schröteri (Schröter's Valley) on the Moon.