Кіріспе

Ой эксперименттері

Экономикада салыстырмалы статика – кейбір негізгі экзогенді параметрдің өзгеруіне дейін және кейін екі түрлі экономикалық нәтижені салыстыру. Статикалық талдау түрі ретінде ол түзету процесінен (болған жағдайда) кейін екі түрлі тепе-теңдік күйін салыстырады. Ол тепе-теңдікке қарай қозғалысты немесе өзгеру процесін зерттемейді. Салыстырмалы статика көбінесе жалғыз нарықты талдау кезінде сұраныс пен ұсыныстағы өзгерістерді, ал бүкіл экономиканы талдау кезінде ақша-кредиттік немесе фискалдық саясаттағы өзгерістерді зерттеу үшін қолданылады. Салыстырмалы статика – микроэкономикадағы (жалпы тепе-теңдік талдауды қоса) және макроэкономикадағы талдау құралы. Салыстырмалы статиканы Джон Р. Хикс (1939) және Пол А. Самуэльсон (1947) (Kehoe, 1987, 517-бет) ресмилендірді, бірақ кем дегенде 1870 жылдардан бері графикалық түрде көрсетілген. Неоклассикалық өсім моделі сияқты тұрақты тепе-теңдік деңгейіндегі өзгерістерді зерттейтін модельдер үшін салыстырмалы динамика, салыстырмалы статикаға қарама-қарсы келеді (Eatwell, 1987).

Көптеген теңдеулер мен белгісіздер

Жоғарыда келтірілген теңдеулердің бәрі белгісіздері бар теңдеулер жүйесі үшін де сақталады. Яғни, егер белгісіздер векторын және берілген параметрлер векторын қамтитын теңдеулер жүйесі болса, параметрлердегі жеткілікті кішкентай өзгеріс ендогендік айнымалылардағы өзгерістерді кез келген дәлдікпен жуықтауға мүмкіндік береді. Мұнда – бұл функциялардың белгісіздерге қатысты екінші дерібезінен құралған × матрицасы, ал – функциялардың параметрлерге қатысты екінші дерібезінен құралған × матрицасы. ( және матрицаларындағы дерібездер бастапқы шамалар бойынша есептеледі.) Егер бір экзогендік айнымалының бір эндогендік айнымалыға салыстырмалы статикалық әсерін анықтау қажет болса, толығымен дифференциалданған теңдеулер жүйесіне Креймер формуласын қолдануға болады.

Тұрақтылық

Тепе-теңдік тұрақты деген болжам екі себеппен маңызды. Біріншіден, егер тепе-теңдік тұрақсыз болса, шағын параметр өзгерісі мәнінде үлкен секіріске алып келуі мүмкін, бұл сызықтық жуықтауды қолдануды жарамсыз етеді. Сонымен қатар, Пол А. Самуэльсонның сәйкестік принципі тепе-теңдіктің тұрақтылығы салыстырмалы статикалық әсерлерге қатысты сапалық мәліметтер береді деп айтады. Яғни, тепе-теңдік тұрақты екенін білу, вектордағы әрбір коэффициенттің оң немесе теріс болатынын болжауға көмектеседі. Атап айтқанда, тұрақтылықты қамтамасыз ететін n қажетті және бірлесіп жеткілікті шарттың бірі – n × n матрицасы B-ның анықтауышының белгілі бір таңбаға ие болуы; өйткені бұл анықтауыш формуласының бөлімінде пайда болады, анықтауыштың таңбасы салыстырмалы статикалық әсерлер векторының барлық элементтерінің таңбасына әсер етеді.

Пайданы барынша арттыруды қолдану

Егер фирма n тауарды белгілі бір көлемде өндірсе, фирманың пайдасы p функциясы болып табылады, ол өндірілген тауар мөлшерінен және m экзогенді параметрлерден, мысалы, түрлі салық ставкаларынан тәуелді. Егер пайда функциясы тегіс және дөңгелек болу шарттарын қанағаттандырса, жоғарыда аталған салыстырмалы статикалық әдіс салық ставкаларының шағын өзгерістерінен фирманың пайдасында болатын өзгерістерді сипаттайды.

Шектеулері бар

Жоғарыда аталған әдістің жалпылауы оптимизациялық есепке шектеулер жиынтығын енгізуге мүмкіндік береді. Бұл жалпы қаптама теоремасына (envelope theorem) алып келеді. Оның қолданылуына баға немесе жалақы өзгерген кезде Маршалл сұранысының өзгеруін анықтау жатады.

Шектеулер мен кеңейтулер

Имплицитті функция теоремасын қолданатын салыстырмалы статиканың бір шектеуі – нәтижелер тек оптимумның (потенциалды түрде өте кішкентай) аймағында ғана жарамды, яғни экзогенді айнымалылардың өте кішкентай өзгерістері үшін ғана. Тағы бір шектеу – салыстырмалы статикалық процедураларды негіздеу үшін дәстүрлі түрде қолданылатын болжамдардың тым қатаң болуы мүмкін. Мысалы, Джон Нахбар өзінің бір зерттеуінде салыстырмалы статиканы жалпы тепе-теңдік талдауында қолдану жиынтық деңгейге қарағанда жеке деректердің өте кішкентай деңгейінде жақсы жұмыс істейтінін анықтады. Пол Милгром мен Крис Шаннон 1994 жылы оптимизациялық мәселелерде салыстырмалы статиканы қолдануды негіздеу үшін дәстүрлі түрде қолданылатын болжамдардың іс жүзінде қажет емес екенін көрсетті. Атап айтқанда, преференция жиынтықтарының немесе шектеу жиынтықтарының дөңестігі, олардың шекараларының тегіс болуы, бірінші және екінші туынды шарттары, бюджет жиынтықтарының немесе мақсаттық функциялардың сызықтығы. Шын мәнінде, кейде осы шарттарға сәйкес келетін мәселені салыстырмалы статикасы бірдей, бірақ кейбір немесе барлық осы шарттарды бұзатын мәселені беру үшін монотонды түрде түрлендіруге болады; сондықтан осы шарттар салыстырмалы статиканы негіздеу үшін қажет емес. Милгром мен Шаннонның мақаласынан, сондай-ақ Вейнотт пен Топкистің нәтижелерінен операциялық зерттеудің маңызды саласы дамыды, ол монотонды салыстырмалы статика деп аталады. Атап айтқанда, бұл теория тек реттілік сақтайтын түрлендірулерге тәуелсіз шарттарды қолдана отырып, салыстырмалы статикалық талдауға бағытталған. Бұл әдіс тор теориясын қолданады және квази-супермодулярлық және бір қиылыс шарты сияқты ұғымдарды енгізеді. Монотонды салыстырмалы статиканың экономикадағы кең қолданылуы өндіріс теориясы, тұтыну теориясы, толық және толық емес ақпаратпен ойын теориясы, аукцион теориясы және басқаларын қамтиды.