Кіріспе

Португалиядағы Лиссабон метрополитен аймағы (Área Metropolitana de Lisboa; AML деп қысқартылады) – Португалияның астанасы және ең ірі қаласы Лиссабонға ортасталған метрополитен аймақ. 18 муниципалитеттен тұратын бұл метрополитен аймағы елдегі ең ірі қалалық аймақ және Еуропалық Одақтағы ең үлкен 10 аймақтың бірі. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, 3,015.24 км² аумақта 2,812,678 адам тұрады. Лиссабон метрополитен аймағы Португалиядағы барлық метрополитен аймақтарының арасында ең жоғары жалкі өнімге (ЖӨӨ) ие – 76.4 миллиард евро. Аймақ елдегі ең ірі технологиялық хабқа және Португалияның кірісі бойынша ірі көпұлттық корпорацияларының көп бөлігіне орналасқан жер.

Тарих

Португалия 1974 жылғы революциядан бері әкімшілік өзгерістер кезеңінен өтті. Соңғы уақытта Еуропалық Одақтың талаптарына сай келетін аумақтық басқарудың жаңа стандарттары енгізілді. Бірнеше жылғы беймәлімдіктен кейін муниципалитеттер енді метрополиялық аймақтарда немесе қалааралық қауымдастықтарда біріктірілген. Бұл жаңа аймақтық бөліністер Португалияның дәстүрлі аймақтық құрылымдарымен – Distritos (Аудандық округтермен) қақтығысқа келіп отыр. Аудандық округтер 19 ғасырда Музиньо да Сильвейра 1820 жылғы Либералды революциядан кейін діни епархияларды (абсолюттік монархия мен муниципалитеттер арасындағы аралық билікті ұстаған) алмастыру мақсатымен құрылды және әлі де Португалиядағы ресми аймақтық билік органдары болып табылады, соның салдарынан жаңа метрополиялық органдар биліксіз қалды. Мысалы, Лиссабон және Сетубал округтері Лиссабон метрополиялық аймағының билігіне кедергі келтіріп, оның жұмысына араласады. Әр округті азаматтық губернатор басқарады. Бұл губернаторлар Португалия Премьер-Министрімен уәкілеттендіріледі және құрамына кіретін муниципалитеттердегі әкімшілік биліктің басым бөлігін иеленеді, метрополиялық аймақтарды пассивті мәртебеде және қауымдық міндеттермен қалдырады. Лиссабон метрополиялық аймағы әкімшілік бірлік ретінде 1991 жылы Португалия астанасын қоршаған тығыз қоныстанған қалалық аумандардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ғана құрылды. Осы бұрмашылықтарды жою үшін 1998 жылдың 8 қарашасында жаңа аймақтастыруды (Регионализация референдумы) мақұлдау үшін ұлттық референдум өтті, бірақ дауыс берген халықтың 60% -тан астамы кейбір округтердің егемендігін жоғалтуына байланысты келіспеушіліктерге байланысты оны қабылдамады (мысалы, референдум кезінде жаңа "Эстремадура және Рибатежу" аймағының үкіметі қай қалада орналасатыны белгісіз болды, бұл Лейрия және Сантарем округтерінің бірігуі еді, ал Лейрия мен Сантарем шамамен бірдей өлшемдегі және маңызды қалалар еді). Португалиядағы аймақтастыру тәжірибесі тек 1976 жылы Ангра-ду-Героишму, Хорта және Понта-Делгада округтері Азор автономдық аймағымен (үкіметі Понта-Делгадада орналасқан) алмастырылған және Фуншаль округі Мадейра автономдық аймағымен (үкіметі Фуншалда орналасқан) алмастырылған сияқты аралдық аймақтарда ғана сәтті болды.

Шолу

Португалияның астанасы Лиссабон қаласының төңірегінде орналасқан Лиссабон астаналық аймағы Португалиядағы ең ірі халық шоғырланған аймақ болып табылады. 2011 жылы халық саны 2 821 876 адамды құрады, оның 547 733-і (19,4%) Лиссабон қаласында тұрады. Португалия халқының шамамен 26,7%-ы Лиссабон астаналық аймағында тұрады. Лиссабон астаналық аймағының ауданы 3 015,24 км²-ды құрайды, бұл Португалияның жалпы ауданының 3,3%-ына тең. Лиссабон астаналық аймағында шамамен 1,3 миллион адам жұмысқа қабілетті халыққа ие. Жұмыспен қамтудың 32,7%-ы осы аймақта орналасқандықтан, AML-ның жалкі өнімге (ЖӨӨ) үлесі 36%-дан асады. Бүгінде Лиссабон астаналық аймағының аумағы Лиссабон аймағының аумағымен дерлік бірдей, AML – астаналық муниципалитеттердің бірлестігі, ал Лиссабон аймағы – NUTS II аймағы. Ол солтүстікте Oeste муниципалитеттер қауымдастығымен (Орталық аймақ), солтүстік-шығыста Lezíria do Tejo, шығыста Alentejo Central және оңтүстікте Alentejo Litoralмен шектеседі, олардың барлығы кеңінен Альентежу аймағына жатады. Тахо өзенінің солтүстігіндегі муниципалитеттер Лиссабон округіне (Grande Lisboa) қарасты, ал өзеннің оңтүстігіндегі муниципалитеттер Сетубал округіне (Península de Setúbal) қарасты.

Қалалық округтер

Муниципалитет Ауданы (км²) Халық (2011) Н.Ұ.Т.С. III кіріктірілуі Аудандық кіріктірілуі Мәдени аймақ кіріктірілуі Амадора23.78175,136Гранде ЛиссабонЛиссабонЭстремадураКашкай97.40206,479Гранде ЛиссабонЛиссабонЭстремадураЛиссабон100.05547,733Гранде ЛиссабонЛиссабонЭстремадураЛоуриш167.24205,054Гранде ЛиссабонЛиссабонЭстремадураМафра291.6676,685Гранде ЛиссабонЛиссабонЭстремадураОдивелаш26.54144,549Гранде ЛиссабонЛиссабонЭстремадураОэйраш45.88172,120Гранде ЛиссабонЛиссабонЭстремадураСинтра319.23377,835Гранде ЛиссабонЛиссабонЭстремадураВила-Франка-де-Шира318.19136,886Гранде ЛиссабонЛиссабонРибатейжуАлкошете128.3617,569Сетабал түбегіСетабалЭстремадураАлмада70.21174,030Сетабал түбегіСетабалЭстремадураБаррейру36.3978,764Сетабал түбегіСетабалЭстремадураМойта55.2666,029Сетабал түбегіСетабалЭстремадураМонтижу348.6251,222Сетабал түбегіСетабалЭстремадураПалмела465.1262,831Сетабал түбегіСетабалЭстремадураСейшал95.50158,269Сетабал түбегіСетабалЭстремадураСезимбра195.4749,500Сетабал түбегіСетабалЭстремадураСетабал230.33121,185Сетабал түбегіСетабалЭстремадураБарлығы2,957.4 км²2,821,876