Кіріспе

Әкімшілік-аумақтық бірліктер (сондай-ақ әкімшілік бөлімдер, субұлттық құрылымдар немесе құрамына кіретін мемлекеттер, және де көптеген ұқсас жалпылама терминдер) – белгілі бір тәуелсіз және егемен мемлекеттің бөлінген географиялық аймақтары. Мұндай бірліктерде әдетте, өз аумағы үшін әкімшілік немесе саяси шешімдер қабылдауға құқығы бар әкімшілік билік болады. Статистикалық мақсаттардағы аумақтық бірліктер номенклатурасы негізгі бөлімді екінші деңгей немесе NUTS 2 деп атайды. Әкімшілік-аумақтық бірліктер тәуелді аумақтардан тұжырымдық тұрғыдан ажыратылады, мұндағы біріншісі мемлекеттің ажырамас бөлігі, ал екіншісі тек белгілі бір деңгейдегі бақылауда болады. Дегенмен, "әкімшілік-аумақтық бірлік" терминіне тәуелді аумақтар да, ресми түрде қабылданған әкімшілік-аумақтық бірліктер де (мысалы, географиялық деректер базаларында) кіруі мүмкін. Федералды үкіметке бағынышты федерация құрамына біріккен қауымдастықтар федеративтік мемлекеттер деп аталады. Федеративтік мемлекет мемлекет ретінде ғана емес, сонымен қатар провинция, аймақ, кантон, жер, губернаторлық, облыс, әмірлік немесе ел ретінде де танылуы мүмкін. Федерация немесе конфедерация құрмаған, бірақ сол мемлекеттің басқа аумақтарына қарағанда жоғары дәрежеде автономияға немесе өзін-өзі басқаруға ие болған әкімшілік бірліктер автономды аймақтар немесе сол мемлекеттің де-факто құрамына кіретін мемлекеттер деп есептелуі мүмкін. Кейбір авторлар мұндай қатынасты федерация немесе асимметриялық федерализм деп атайды. Мысалы, Өзбекстан құрамындағы Автономиялық Қарақалпақстан Республикасын қарастыруға болады.

Ағылшынша терминдер

Британдық мәдени ықпалдан туындаған көптеген терминдерде, орташа халық тығыздығы салыстырмалы түрде төмен аймақтар, көлемдірек немесе кішірек болуы күтілетін бірліктердің атауларын алып жүруі мүмкін. Нақты ереже жоқ, себебі "барлық саясат жергілікті" екендігі, олардың жүйелі ретсіздігі арқылы жақсы көрсетеді. Өзін-өзі басқару саласында, мұндай жағдайлардың кез келгені, көбінесе ауылдық, жайылмаған жерлер арқылы өтетін жол бойында кездесуі мүмкін. Бұл терминдер жергілікті аймақтық үкіметтің әкімшілік-саяси бөлімдері болғандықтан, олардың нақты байланысы мен анықтамасы, ішкі басқару ережелеріне, дәстүрге, сондай-ақ мемлекеттік заңға және жергілікті үкіметтік (әкімшілік) анықтама мен бақылауға байланысты. Британдық мәдени мұрада, кейбір аумақтық бірліктер кең аумақты қамтитын округтерден басталып, уақыт өте келе көптеген кіші бірліктерге бөлінген. Осы бірліктердің ішінде ірі және кіші қалалар немесе кенттер орналасқан, олар округ орталығы болуы немесе болмауы мүмкін. Әлемдегі кейбір ірі қалалар, ресми түрде болмаса да, мәдени тұрғыдан бірнеше округтерге жайылып орналасқан, ал штаттық немесе провинциялық шекараларды кесіп өтетіндері мәдени жағынан ортақ белгілері көп, бірақ көбінесе бір муниципалитет үкіметіне біріктірілмейді. Көптеген туысқан қалалар су шекарасын бөліседі, ол көбінесе қалалар мен округтердің шекарасы қызметін атқарады. Мысалы, Массачусетс штатындағы Кембридж және Бостон қалалары, беткей саяхатшыға бір үлкен қала сияқты көрінсе де, жергілікті тұрғындар үшін мәдени жағынан ерекшеленеді және әртүрлі округтерге жатады.

Ағылшынша емес терминдер

Әлемдік практикада қолданылу ерекшеліктеріне байланысты, ағылшыл тілінен басқа тілдерден ағылшыл тіліне аударылған терминдердің дұрыстығын сақтау кейде қиындық тудырады.