Кіріспе

Неміс дәрігері және нацистік саясаткер доктор Уолтер Гросс (неміс тілінде Groß деп жазылады) (21 қазан 1904 жылы Кассельде дүниеге келген – 25 сәуір 1945 жылы Берлинде қайтыс болған) нацистік партияның Халық саясаты және нәсілдік әл-ауқат жөніндегі ағарту кеңсесін (Aufklärungsamt für Bevölkerungspolitik und Rassenpflege) құруға тағайындалған неміс дәрігері. Ол 1934 жылы осы кеңсеге, Растық саясат кеңсесі (Rassenpolitisches Amt) деп аталды, және Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында өзін-өзі өлтіргенге дейін оны басқарды.

Өмір және мансап

Уолтер Гросс 1904 жылғы 21 қазанда Кассель қаласында дүниеге келген. Версаль шартының талаптарына сәйкес территориялық жоғалтулар 1919 жылы жас Вальтерді (онда 15 жаста) және оның ата-анасын Шығыс Германиядан көшіруге мәжбүр етті. Гросс Геттинген университетінде медицинаны оқыды, онда ол реакциялық антисемиттік әлеуметтік-саяси ағымдарға тартылып, қосылды. 1925 жылы дәрігерлік тәжірибеден өту кезінде ол нацистік партияның (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei немесе NSDAP) мүшесі болды. Гросс 1929 жылы Геттингеннен докторлық диссертациясын қорғап, 1929-1932 жылдары Брауншвейгте дәрігер болып жұмыс істеді. 1932 жылы ол Ұлттық социалистік неміс дәрігерлер одағының басшысы болып тағайындалды. Гросс антисемит, неміс нәсілінің тазалығына берілген адам және еврейлерді жоюды қалайтын. Ол және Альфред Розенбергтің нәсілдік ластану мен Германиядағы еврейлердің болуынан туындаған қауіптер туралы пікірлері ұқсас болды. 1933 жылы Гросс халықты ағарту және нацистік стерилизация бағдарламасын және басқа да «этникалық жақсарту» схемаларын қолдау үшін құрылған Халық саясаты және нәсілдік әл-ауқат жөніндегі ұлттық социалистік кеңсе құруға тағайындалды. Бұл «пропаганда» емес, «ағартушылық» деп аталды, өйткені бұл бірден әрекет етуге шақыру емес, ұзақ мерзімді көзқарасты өзгертуге бағытталған, адамдардың өмірдің үлкен тізбегіндегі бір буын ретінде емес, жеке тұлғалар ретінде ойлауын бұзу мақсатында болды. Алғашқы жылы нәсілдік тәрбиеге арналған он төрт памфлет жариялады. 1933 жылы Гросс «Neues Volk» атты көпшілікке арналған жылтыр журналға негіз салды, ол кең танымалдыққа ие болды. Тарихшы Дэн Стоун нацистердің нәсілдік саясатының басты жетекшісі ретінде «нәсілдік үгіт-насихатты қарапайым және дәйекті ету міндеті Уолтер Гроссқа тигенін» түсіндірді. Стоунның пікірін қайталай отырып, тарихшы Вольфганг Биалас Гроссқа «немістердің нәсілдік білім беруі сеніп тапсырылды, олар осыдан былай биологиялық бейімділіктерді дамытуға шақырылуы керек» деп әзілдеді. Бұл рөлде Гросс 1934 жылғы 13 қазанда сөйлеген сөзінде арийлік ұрпақ беру туралы хабарды неміс әйелдеріне ашық жариялады. 1934 жылы Гросс өзінің фанатикалық антисемиттік «Rasse und Politik» (Раса және саясат) кітабын жариялады. Гросс адам теңсіздігінің өзі «табиғаттың фактісі» екенін, ал «адам теңдігі» туралы ұғымдар оған қайшы келеді деп мәлімдеді. Әр адамның нәсілдік құндылығына назар аудармай, Гросс «Volkskörper» немесе «нәсілдік организмді» «әлеуметтік құндылық пен құндылықтың өлшемі» етіп жасады және оны «тарих арқылы ағып жатқан қанның дауысы» деп ынтамен мәлімдеді. Германияның алыс солтүстік туыстарын идеалдандырған кейбір нацистік нәсілдік идеологтардан айырмашылығы, Гросс бұл теорияға немқұрайлы қарауды ұсынды, осылайша неміс халқының өзін төмен сезінуіне себеп болмады. Уақыт өте келе ол «адамгершілікке» байланысты нәсілдік антропологиялық теориялардың «жақсырақ қоғамдық бейінді қабылдауына» белгі берді, ал тұқым қуалаушылық психологиясы эволюциялық биология мен адам генетикасымен бірге мұрагерлік сипаттамаларға қатысты салыстырмалы жағымдылыққа ие болды. Гросс 1934 жылдың желтоқсан айында Мюнхендегі НСДАП Жоғарғы партия сотында басқа нацистік билік өкілдерімен бірге генеалогиялық және нәсілдік мәселелер бойынша кездесуге қатысты. 1934 жылдың соңында өткен бұл кездесуге Баварияның Білім және білім беру министрлігінің Рудольф Кумер, Туғандық зерттеушілер және Heraldists Рейх Ассоциациясының басшысы және негізін қалаушы Ахим Герке, Ұлттық социалистік неміс дәрігерлер лигасының басшысы Герхард Вагнер және Медициналық және денсаулық сақтау қызметінің бас комиссары доктор Карл Брандт, Т4 жою бағдарламасын қадағалау үшін жауапты болды; «сарапшылардың» бұл жиналысы нацистердің «растық саясат» туралы негізгі ұстанымын белгілеу үшін шақырылды. Осы мақсатта Гросс «эвгеникалық заңнаманы және нацистік режим қабылдаған Нюрнбергтік нәсілдік заңдарды» әзірлеуде маңызды рөл атқарды. 1935 жылы наурыз айында Германияның Рейнландтағы балаларының тағдырын талқылау үшін жиналған «растық сарапшылар» комитетінің отырысынан кейін Гросс «антропологиялық зерттеуден кейін» олардың барлығын мәжбүрлі стерильдеуді ұсынды; бұл міндет 1937 жылы орындалды. Гросс назарына түскен және шешімін талап еткен тағы бір проблемалық сала – белгілі бір топтарды стерильдеуден басқа – әлсіздер мен мүгедектерге қамқорлық жасаудың неміс халқына тигізген әсері болды. Мұндай ойлар ақырында нацистік эвтаназия бағдарламасының қалыптасуына ықпал етті, онда көптеген факторлар (оның ішінде өте субъективті аурулар) нәсілдік тазалау аясында адамдарды өлтіруге негіз ретінде келтірілді. 1938 жылы Гросс құрметті профессор атанды және Берлин университетінде нәсілдік антропологиядан сабақ берді. Сол жылы Гросс, сол кезде Халық саясаты және нәсілдік әл-ауқат жөніндегі Рейх бюросының басшысы, «Germany Speaks» атты ағылшын тіліндегі кітапқа «Нацистік нәсілдік ойлар» деген тарауын жазды, онда ол арийлік нәсілдің тазалығы, шетелдік қанның қауіптері, қосымша егістік жерге қажеттілік және еврейлер мен басқа да нацистік жаулар тудырған қауіптер туралы әдеттегі псевдоғылыми нацистік риториканы діни ынтамен баяндады. Нацистік көзқарас бойынша және Гросс айтуынша, әлемде жалғыз адамзат болған жоқ, ол тек «белгілі бір нәсілдік ерекшеліктері мен гибридтері бар» әртүрлі халықтардан тұрды. Гросс тарапынан берілген хабарламалар нәсілге қатысты болды, оны соғыстың басында таратылған «Сіз және сіздің халқыңыз» атты памфлеті көрсетті, ол неміс әскерлерін әрдайым нәсілдік тұрғыдан ойлауға шақырды. Неміс халқының ішіндегі әлеуметтік бейімделуге жатқызылған адамдар да Гросс тарапынан нацистік санатталудан аман қалған жоқ, ол 1940 жылғы сөйлеуінде олардың проблемаларының қоршаған ортаның ықпалынан тумайтынын, олардың отбасылық мұрасының бір бөлігі екенін мәлімдеді. Питер Хайнц Серафиммен бірге Гросс 1941 жылдың наурыз айында еврей мәселесінің соңғы шешіміне қолдау көрсеткен жалғыз ғалымдардың бірі болды. 1943 жылы Гитлер жастарына арналған брошюрада Гросс шетелдік қанның неміс тазалығына төндіретін қауіптері туралы айтты және нәсілдік саясат «өзіміздің қанымызға, өзімізге деген құрметке және нәсілдік мақтанышқа» толыққанды түсініксіз болмайынша тиімді болмайтынын мәлімдеді. Оның кейінгі псевдоғылыми еңбектері – 1943 жылы Соңғы шешім іске асырылып жатқанда – «зоологиялық антисемитизмді» шақырып, нацистік қырғынның қорқынышты жағдайларын болжайтын сөздерді қамтыды; оның тарихқа сақталған атауы «Еврей мәселесін шешуге қатысты нәсілдік саяси алғышарттар» болды. 1942-1945 жылдар аралығында Гросс Розенберг бюросының басшыларының бірі болды. Өмірі бойы Гросс нацистік саясаткерлерге еврейлерге қарсы қатаң шаралар қолдануды ұсынды, және ол Адольф Эйхман немесе Рейнхард Гейдрих сияқты билікке ие болмаса да, оның «ғылыми лексикасының қоспасы» нацистік жетекшіліктің жоғарғы деңгейлеріне ұнады, өйткені ол олардың нәсілге қатысты көзқарастарымен сәйкес келіп, агрессияны ақтады.

Соңғы күндер және өлім

1945 жылдың наурыз айына дейін Гросс өзінің нәсілдік саясат кеңсесінен партия канцлерлігіне этникалық мәселелер жөніндегі есептерді жіберіп тұрды. Өзінің іздерін жасыру үшін Гросс Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде Берлинде өзінің құжаттарын өртеп жіберді, осылайша, Клаудия Кунц пікірінше, "оның ұлттық нәсілдік білім берушілер желісінің 3000-нан астам мүшесін қылқыландыратын" маңызды дәлелдерді жойды. Гросс 1945 жылдың 25 сәуірінде, Германия капитуляциялауға азықалғанда өз-өзіне қол жұмсады.