Кіріспе
Мүмкін болатын таңдаулардың нәтижесінде шешім қабылдау уақыты Хик заңы, немесе британдық және американдық психологтар Уильям Эдмунд Хик пен Рей Хайманның есімімен аталатын Хик-Хайман заңы, адамның мүмкін болатын таңдаулардың нәтижесінде шешім қабылдауына жұмсалатын уақытты сипаттайды: таңдаулардың саны артқан сайын шешім қабылдау уақыты логарифмдік түрде ұзарады. Хик-Хайман заңы таңдау реакциясы эксперименттеріндегі когнитивтік ақпараттық сыйымдылықты бағалайды. Хик-Хайман заңы бойынша, белгілі бір көлемдегі ақпаратты өңдеуге кеткен уақыт "ақпарат алу жылдамдығы" деп аталады. Бұл зерттеудің қарапайым түсіндірмесі – таңдаулардың санын арттыру тікелей түрде таңдау уақытын ұлғайтпайды. Яғни, екі есе көп таңдау, міндетті түрде екі есе көп уақытты қажет етпейді. Сонымен қатар, қатынас логарифмдік болғандықтан, таңдаулардың саны артқан сайын, таңдауға жұмсалатын уақыттың өсуі баяулай түседі.
Hick's law, or the Hick–Hyman law, named after British and American psychologists William Edmund Hick and Ray Hyman, describes the time it takes for a person to make a decision as a result of the possible choices: increasing the number of choices will increase the decision time logarithmically. The Hick–Hyman law assesses cognitive information capacity in choice reaction experiments. The amount of time taken to process a certain amount of bits in the Hick–Hyman law is known as the "rate of gain of information". The plain language implication of the finding is that increasing the number of choices does not directly increase the time to choose. In other words, twice as many choices does not result in twice as long to choose. Also, because the relationship is logarithmic, the increase in time it takes to choose becomes less and less as the number of choices increases.
Өмірбаян
1868 жылы Франсискус Дондерс бірнеше стимул мен таңдау реакциясы арасындағы байланысты хабарлады. 1885 жылы Дж. Меркель стимул үлкен стимулдар жиынтығына жатқанда жауап беру уақыты ұзақ болатынын анықтады. Психологтар осы құбылыс пен ақпарат теориясы арасындағы ұқсастықты байқады. Хик бұл теорияны 1951 жылы зерттеуден бастады. Оның алғашқы тәжірибесінде қатысушының айналасына дөңгелек орналасқан 10 шам болды. Оның әр саусағында осы шамдарға сәйкес келетін 10 Морзе кілті болды. Алдын ала перфорацияланған таспаның орамдары әр 5 секунд сайын кездейсоқ шамды қосты; 4 электр қаламы бұл шамның қосылуын 4 биттік бинарлық түрде қозғалатын қағазға жазды. Қатысушы тиісті кілтті басқанда, 4 қалам сол жүйе арқылы жауапты жазды. Хик өзінің тәжірибелік дизайны 4 биттік бинарлық жазу арқылы 15 позицияға дейін және "барлығы таза" күйін көрсетуге қабілетті екенін атап көрсеткенімен, эксперимент үшін ол құрылғыдан стимулдан кейін 10 опция арасындағы реакция уақытын дәл жазуын талап етті. Хик сол тапсырманы қолдана отырып, 10 баламамен екінші эксперимент жүргізді. Қатысушы тапсырманы мүмкіндігінше дәл орындау туралы нұсқаумен алғашқы екі рет орындады. Соңғы тапсырмада қатысушыдан тапсырманы мүмкіндігінше жылдам орындауды сұрады. Хик реакция уақыты мен таңдау саны арасындағы қатынас логарифмдік екенін айтса, Хайман реакция уақыты мен таңдау санының орташа арасындағы байланысты жақсырақ түсінгісі келді. Хайманның экспериментінде 6x6 матрицаға 8 түрлі шам орналастырылды. Әр түрлі шамның әрқайсысына атау берілді, сондықтан қатысушы шам жанып тұрғаннан кейін оның атын айтуға кеткен уақыты өлшенді. Келесі эксперименттер әр түрлі шам түрлерінің санын өзгертті. Хайман реакция уақыты мен берілетін ақпарат арасындағы сызықтық байланысты анықтауға жауапты болды.
Стимул/жауап үйлесімділігі
Стимул-жауап үйлесімділігі Хик-Хайман заңының таңдау реакция уақытына да әсер ететіні мәлім. Яғни, жауап стимулдың өзіне ұқсас болуы тиіс (мысалы, көліктің дөңгелектерін бұру үшін рульді бұру). Пайдаланушының атқаратын әрекеті, жүргізушінің көліктен алатын сезіміне ұқсас болуы керек.
Ерекшеліктер
Зерттеулер кездейсоқ реттелген тізімде сөзді іздеу кезінде реакция уақытының элементтер санына пропорционалды сызықтық түрде ұлғаятынын көрсетеді, бұл ғылыми заңды жалпылауға мүмкіндік бермейді. Себебі, басқа жағдайларда реакция уақыты элементтер санының логарифмімен сызықтық байланыста болмауы мүмкін, тіпті негізгі қисықтың басқа да өзгерістерін көрсетуі де мүмкін. Хик заңына қатысты ерекшеліктер таныс стимулдарға ауызша жауап беруді зерттеулерде анықталды, онда элементтер санының артуымен реакция уақытында байланыс болмады немесе тек шамалы ұлғаю байқалды. Сондай-ақ, саккадтық жауаптарда да элементтер санының өсуімен саккадтық уақыттың азаюы немесе байланыс болмауы анықталды, бұл Хик заңымен болжанатын әсерге қарсы әсер еді. Хик заңының жалпылануы құрылымдалған тізбекте пайда болатын элементтердің реакция уақытымен байланысты болатын ауысулардың болжамдылығын зерттеулерде де тексерілді. Бұл процесс алғаш Хик заңымен сәйкес келетіндей сипатталған, бірақ соңғы зерттеулер болжамдылық пен реакция уақыты арасындағы байланыстың сигмоидты екенін, әртүрлі әрекет механиздерімен байланысты сызықтық емес екенін көрсетті. Хик заңы кейде мәзір дизайны туралы шешімдерді негіздеу үшін сілтеме ретінде келтіріледі. Мысалы, кездейсоқ реттелген сөз тізімінде (мәзір сияқты) белгілі бір сөзді (команданың атауы сияқты) табу үшін тізімдегі әрбір сөзді қарап шығу қажет, бұл сызықтық уақытты қажет етеді, сондықтан Хик заңы қолданылмайды. Дегенмен, тізім әліпбилік тәртіппен реттелген және пайдаланушы команданың атын білсе, ол логарифмдік уақытта жұмыс істейтін бөліп іздеу стратегиясын қолдана алады.