Капитан Мороний – б.з.д. I ғасырындағы Нефиттер армиясының бас қолбасшысы. Кітап Мормоны бойынша, ол ерлікпен шайқасқа дайындалып, халықтың бостандығын қорғады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мормон кітабының әскери қайраткері
Book of Mormon military leader
Мормон кітабында айтылғандай, капитан Морони б.з.д. бірінші ғасырында өмір сүрген маңызды нефит әскери қолбасшысы болған. Ол алғаш рет Алма кітабында «нефиттердің бас қолбасшысы» деп еске алынады. Капитан Морони туралы әділ және шебер әскери қолбасшы ретінде айтылады. Оның еңбегінің ішінде шайқасқа жан-жақты дайындық жасауы және нефиттердің өздерін өзі басқару және өздері қалағанша құдайға табыну құқығын қорғауы бар. Капитан Морони пайғамбар Моронимен аттас; Мормон кітабында ол Морони1 деп белгіленген.
According to the Book of Mormon, Captain Moroni was an important Nephite military commander who lived during the first century BC. He is first mentioned in the Book of Alma as "the chief captain over the Nephites." Captain Moroni is presented as a righteous and skilled military commander. Among his accomplishments were his extensive preparations for battle and his fierce defense of the right of the Nephites to govern themselves and worship as they saw fit. Captain Moroni shares a name with the prophet Moroni; the former is indexed in the Book of Mormon as Moroni1.
Жазба
Алма 43:16-да нефиттер жиырма бес жасар Морониді әскерлерінің бас қолбасшысы етіп тағайындайды. Морони нефит әскерін зорамит соғысында (Алма 43–44) және амаликит соғыстарында (Алма 46–62) жетектейді.
In Alma 43:16, the Nephites appoint Moroni, twenty five years old, to be chief captain of their armies. Moroni leads the Nephite military in the Zoramite War (Alma 43–44) and the Amalickiahite Wars (Alma 46–62).
Ерте басқару
Морони ламандықтар мен зурамдықтармен болатын соғысқа жауап ретінде тағайындалды, осы күшті Зерахемна басқарды және көптеген нефиттердің қарсыластары кірді. Ламандық армиясы Ершон жерінде нефиттерге шабуыл жасады, ал шайқас Сидон өзенінің жағасында аяқталды. Осы соғыста Морони нефит халқын алғаш рет дене бронясымен жарақтандырып дайындауға кірісті. Ол ламандықтардың әлсіз жақтарын анықтау үшін тыңшыларды жіберіп, содан кейін өз әскерін ламандықтарды қоршау жоспарымен жетекке алып шықты. Моронидің басты мақсаты – өз халқын қорғау және олардың өздері қалағандай Құдайларына табыну құқығын сақтау еді. Нәтижесінде Морони осы мақсатына жетіп, көптеген ламандықтардың нефиттерге қарсы соғысуына бөгет жасады. Морони нефиттерге әскери тактика, қауіпсіздік және сақтық шаралары бойынша жаңа стратегияларды енгізді. Ол дұға етіп, құдайлық араласу арқылы әскерін басқарып, халықты физикалық жағынан қорғады. Ол өз халқының арасында берік идеологиясымен, адалдығымен және жеке бостандыққа қолдау көрсетуге үнемі дайындығымен танымал болды, соның арқасында халықтың сеніміне ие болды.
Moroni is appointed in response to a looming war with Lamanites and Zoramites, a force led by Zerahemnah and included many Nephite dissenters. The Lamanite army attacked the Nephites in the land of Jershon and the battle ended on the banks of the river Sidon. In this war, Moroni set to work readying the Nephite people with body armor for the first time. He sent spies to investigate the Lamanites' weaknesses, and then he led his troops with the plan to surround those of the Lamanites. Moroni's overriding objective was to defend his people and their right to worship their God as they pleased. Ultimately, Moroni met that objective, which resulted in keeping many of the Lamanites from ever coming to combat against the Nephites again. Moroni introduced to the Nephites revolutionary strategies in military tactics, safety, and precaution. He kept the people physically safe while he prayed, guiding and leading his armies by divine intervention. He was also known by his people for his firm ideology and integrity and his constant willingness to support the causes of personal freedom gaining the people's trust.
Еркіндік атағы
Морони "бостандық туы"мен байланысты, ол нефиттерді өз бостандықтарын өз басшыларын патша етіп орнатуға тырысқан қарсыластардан қорғау үшін біріктіруге шақырды. Морони Амаликияхтың бүлікшілдігі мен зұлым әсеріне сонша ашуланып, көйлегін жыртып, оған: "Құдайымызды, дінімізді, бостандығымызды, бейбітшілігімізді, әйелдерімізді және балаларымызды еске алу үшін" деп жазды. Осы сөздермен ол халқын отбасын және бостандығын қорғауға, сондай-ақ Амаликияхтың әскерін қуып шығуға шақырды. Морони, қашпаған және бостандыққа қолдау көрсетпеген қарсыластарды жазалап өлтірді, ал оның "бостандық туы" әрбір нефит мұнарасында көтерілді. Мормон кітабында айтылғандай, Мормони нефиттерді рухани тұрғыдан күшейтуге тырысты, осылайша оларды ламандықтарға қарсы жақсы дайындауға ұмтылды, бұл Мормонның Мормонидің адалдығы туралы пікіріне әкелді.
Moroni is associated with the "title of liberty", a standard that he raised to rally the Nephites to defend their liberties from a group of dissenters who wanted to establish their leader as a king. Moroni was so angry with Amalickiah's dissension and wicked influence that he tore his coat and wrote upon it, "In memory of our God, our religion, and freedom, and our peace, our wives, and our children." With those words, he rallied his people to defend their families and their freedom and drive out the armies of Amalickiah. Moroni put to death any dissenters who did not flee and would not support the cause of freedom, and his "title of liberty" was raised over every Nephite tower. According to the Book of Mormon, Moroni sought to strengthen the Nephites spiritually to be better prepared against the Lamanites, leading Mormon to comment on Moroni's righteousness.
Патшалар
Бірнеше жыл өткен соң Морони "патшалықты жақтаушылар" деп аталатын бір топ адаммен қиындыққа тап болды. Олар бас судья мен демократияны патшамен алмастыруды қалағандықтан осылай аталды, және бұл халықтың еркіндігін жоюға бағытталған мақсат деп есептелді. Морони Пахоранға соғыста көмек сұрап хат жазған еді, бірақ көмек келгенге дейін ламандықтар шабуыл жасады. Морони тағы да хат жазып, Пахоранды жауап бермегені үшін айыптады, тіпті "көтеріліс тудырумен" қорқытты, бұл жауап бермейтін үкіметтік билікке қарсы бағытталған шара еді. Пахоран жауап хатында патшалықты жақтаушылар оны соттан қуғандарын және Моронидің көмек сұрауына жауап бере алмағанын мәлімдеді. Морони өз әскерлерінің басшылығын өкілдеріне тапсырып, патшалықты жақтаушыларға қарсы халық көтерілісін жетекшілік етті. Патшалықты жақтаушылардың басшысы Пахус өлтіріліп, оның ізбасарлары тұтқынға алынды. Морони мен Пахоран бұрын жоғалтқан Нефиха қаласын қайта бақылауға алып, бұрынғы билік жүйесін – судьялар арқылы басқаруды қалпына келтірді.
Years later, Moroni encountered problems with a group of men called "king men", who were so called because they wanted to replace the chief judge and democracy with a king, an aim seen as destroying the liberty of the people. Moroni had written to Pahoran for help in the war, and the Lamanites attacked before the help could arrive. Moroni wrote again, chastising Pahoran in the process for failing to respond, even threatening to "stir up insurrections" against what he perceived to be the nonresponsive government authorities. Pahoran wrote back, saying that the king men had driven him from the judgment seat, and he had been unable to respond to Moroni's requests for assistance. Moroni left command of his armies in the hands of his deputies and led an insurrection of the people against the king men. The leader of the king men, Pachus, was killed and his followers were taken prisoner. Moroni and Pahoran regained control of the city of Nephihah, which they had lost, restoring the previous form of government by judges.
Зейнеткерлік
Нефийлердің жерін нығайтқаннан кейін, Морони әскерлерінің басшылығын ұлы Моронихаға жүктеп, өз үйіне толықтай қайтып келді. Төрт жыл өткен соң, билердің билігінің 36-шы жылында (немесе шамамен б.з.д. 56 жылы) Морони дүние салды. Морони әскер басшылығына 25 жасында келгенін есептесек, оның қайтыс болғанда шамамен 45 жасқа жуық болған.
After fortifying the Nephites' lands, Moroni transferred command of his armies to his son Moronihah and permanently retired to his own home. Four years later, in the 36th year of the reign of the judges (or around 56 BC), Moroni died. According to the chronology of years, listing the time from when Moroni took command of the armies at 25, he would have been about 45 when he died.
Риторика
Капитан Моронидің баяны, Иса Мәсіхтің Әулиелер Шіркеуінің (LDS) мүшелерінің соғыс пен зорлық-зомбылықтың саяси шындықтарын түсінуіне және ақтауына маңызды рөл атқарады. Осы тұрғыда, Моронидің баянының маңызды аспектілері – оның "қан төгуге құмар болмауы", оның соғысының қатаң түрде қорғаныс мақсатында болуы, шайқас алдында пайғамбарлардан кеңес алуы және билікке ұмтылмауы. Кейбір соңғы күнгі қасиеттілердің авторлары, мысалы, Николин Пек, капитан Морони мен генерал Джордж Вашингтонның өмірін салыстырды. Пек былай деп жазады: "Джордж Вашингтоннан көп жыл бұрын капитан Морони да сол нәрсені істеді. Ол "Еркіндік жарғысын" жазып, әскери формасын киіп, қажет болған жағдайда бостандықтары үшін күресемін дегенін көрсетті". Мормон жазушысы Хизер Хемингуэй де осыған ұқсас пікір білдіріп, "Капитан Моронидің қарапайымдылығы мен батырлығы 1777–1778 жылдардың қысындағы Джордж Вашингтонның мінез-құлқына ұқсас" деп атап өтті. 2020 жылдың 28 қазанында Юта штатынан АҚШ сенаторы Майк Ли, соңғы күнгі қасиетті адам ретінде, президент Дональд Трампты капитан Моронимен салыстырды. Ли Аризонадағы митингке қатысушыларға: "Мормон достарым, соңғы күнгі қасиетті достарым, оны капитан Морони деп ойлаңыздар" деді. Ли президенттің "әлемнің мақтауын іздемейтінін" және тек "америкалық халқының игілігі мен бейбітшілігін" қалайтынын қосты. Лидің бұл салыстыруына кеңінен қарсылық білдірілді. Лидің Facebook жеке парақшасындағы пікірлердің көп бөлігі оны "ұятты" немесе "құдайға қарсы" деп бағалады. Ли Facebook-те жариялаған келесі хабарламасында Трамптың "қалыптасқан саяси жүйеге қарсы тұруға" дайындығын мақтағанын, бірақ бұл оның және оның отбасының "үнемі қорлау мен мазаққа" ұшырауына себеп болғанын айтты. Трампты жеке ізгілік үлгісі ретінде көрсетуге қарсы болғандарға Ли былай деп жазды: "Ешқашан мен адамдардың Президент Трампты капитан Морони сияқты өмір сүруге тырысуы керек деп ұсынған емеспін".
The narrative of Captain Moroni plays a significant role in how members of the LDS Church understand and justify the political realities of war and violence. In this context, important aspects of Moroni's narrative include that he "did not delight in the shedding of blood," his warfare was strictly defensive, he sought the guidance of prophets before battle, and he did not seek for power. Some Latter day Saint authors, such as Nicholeen Peck, have drawn comparisons between the lives of Captain Moroni and General George Washington. Peck writes, "Many many years before George Washington, Captain Moroni did the same thing George Washington did. He wrote the Title of Liberty, and put on his military uniform, to show he would fight for his liberties if it was necessary." Mormon writer Heather Hemingway makes similar observations by noting, "Captain Moroni’s humility and valor is similar to that of George Washington during the winter of 1777–1778." On October 28, 2020, United States Senator Mike Lee, a Latter day Saint from Utah, compared President Donald Trump to Captain Moroni. Lee told rallygoers in Arizona: "To my Mormon friends, my Latter day Saint friends, think of him as Captain Moroni." Lee went on to say that the president "seeks not the praise of the world" and wants only "the well being and peace of the American people." Lee's comparison was met with extensive backlash. The overwhelming majority of comments on Lee's Facebook accounts found it to be "shameful" or "blasphemous." In a follow up Facebook post, Lee pointed out that he had praised Trump for his willingness to "threaten the established political order" in spite of the "constant ridicule and scorn" to which this has subjected him and his family. To those who were offended by any suggestion that Trump should be held up as an example of personal righteousness, Lee wrote: "Finally, in no way did I suggest that people should seek to emulate President Trump in the same way they might pattern their lives after Captain Moroni."
Ұрыстық белсенділік
Морони – көптеген маңызды жетістіктерінің қатарында, өзінің үкіметінің "өзінің елінің бостандығына қатысты немқұрайдылығына" ашуланған генерал еді. Клайвен Банди, үкіметке қарсы белсенді және ЛДС шіркеуінің мүшесі, АҚШ үкіметімен келіспеушіліктерінде Мормон кітабына жиі сілтеме жасайды. Орегон мемлекеттік телерадиокомпаниясының хабарлауынша, 2014 жылы Банди отбасы Невададағы федералдық жерлерді басып алған кезде, Банди Моронидің сөздерін келтірген баннерлерді пайдаланды: "Құдайымызды, дінімізді, бостандығымызды, бейбітшілігімізді, әйелдерімізді және балаларымызды еске алу үшін". Өзін "Капитан Морони" деп атаған адам кейіннен бұқаралық ақпарат құралдарында және қылмыстық шағымда 34 жасар Дилан Уэйд Андерсон екені анықталды. 2016 жылдың 4 қаңтарында ЛДС шіркеуі мәлімдеме жасап, жануарлар дүниесі панасындағы қарсылықта үкіметке қарсы белсенділердің қарулы түрде нысанды басып алуын қатты айыптады, белсенділердің өз әрекеттерін діни негізде ақтауға тырысып жатқанына қатты алаңдады және Американың азаматтық өмірі ел заңдарына сәйкес үкімет пен жеке топтар арасындағы дауды бейбіт жолмен шешуге мүмкіндік беретінін мәлімдеді. 2021 жылдың 6 қаңтарында АҚШ Капитолийіне шабуыл жасағандар "Еркіндік жарлығының" үлгісін алған баннерді көрсетті. Сол күні кешке шіркеу мәлімдеме жасады. "Біз сайлау қорытындыларын бейбіт қабылдаймыз. Нәтижеге наразы болғандардың қаулыға салуына қатыспаймыз", - деді Даллин Х. Оукс. "Демократиялық қоғамда бізде әрқашан келесі сайлауға дейін бейбіт түрде күресу мүмкіндігі мен міндеті бар".
Moroni was a general who among many notable accomplishments became angry with his government over its "indifference concerning the freedom of [its] country." Cliven Bundy, an antigovernment activist and a member of the LDS Church, has frequently made references to the Book of Mormon in his conflicts with the U. S. government. According to Oregon Public Broadcasting, during the Bundy family’s 2014 occupation of federally owned lands in Nevada, Bundy used banners quoting Moroni: "In memory of our God, our religion, and freedom, and our peace, our wives, and our children." The man calling himself "Captain Moroni" was later identified in media reports and a criminal complaint as 34 year old Dylan Wade Anderson. On January 4, 2016, the LDS Church released a statement strongly condemning the armed seizure of the facility by the antigovernment activists in the standoff at the wildlife refuge, expressing deep concern the activists were suggesting their actions were justified on a scriptural basis, and affirming American civic life provides for peaceful resolution of conflict between government and private groups, according to the laws of the land. On January 6, 2021, a banner copying the Title of Liberty was displayed by those attacking the US Capitol. That evening, the church released a statement. "We peacefully accept the results of elections. We will not participate in the violence threatened by those disappointed with the outcome," Dallin H. Oaks said. "In a democratic society, we always have the opportunity and the duty to persist peacefully until the next election."