Кіріспе

Төменгі әскери соттардың шешімдеріне шағымдану үшін федералдық сот – Қарулы Күштердің апелляциялық соты (іс қағаздарында C. A. A. F. немесе USCAAF деп көрсетіледі) – АҚШ Қарулы Күштерінің әрекеттегі мүшелері мен Әскери соттың бірыңғай кодексіне бағынатын басқа да адамдарға қатысты бүкіл әлемде апелляциялық юрисдикцияны жүзеге асыратын I бап бойынша құрылған сот. Соттың құрамына АҚШ Президентінің АҚШ Сенатының келісімімен 15 жылға тағайындалған бес азаматтық судья кіреді. Сот қызметтердің аралық апелляциялық соттарының шешімдерін қарастырады: Армияның қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соты, Әскери-теңіз күштерінің қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соты, Жағалау күзетінің қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соты және Әуе күшінің қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соты.

Тарих

Әскери соттар – қарулы күштер жүргізетін сот ісін жүргізу рәсімдері. Континенттік конгресс 1775 жылы әскери соттарды пайдалануға алғашқы рет рұқсат берді. Америка Тәуелсіздік соғысынан бастап ХХ ғасырдың ортасына дейін әскери соттар Соғыс ережелерімен және Әскери-теңіз күштерінің басқару ережелерімен реттелді. Конгрестің «Құрлық және теңіз күштерін басқару және реттеу ережелерін жасау» өкілеттігі АҚШ Конституциясының I бабының 8-тармағында қамтылған. 1920 жылға дейін әскери сот үкімдерін жазаның ауырлығына немесе айыпталушының шеніне байланысты, майдандағы қолбасшы немесе президент қарастырды. Формалды тексерудің болмауы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сынға ұшырады, және Армия шектеулі сандағы істер үшін ішкі құқықтық тексеру жүйесін құрды. Соғыстан кейін, 1920 жылғы 4 маусымдағы заңмен Конгресс Армиядан үш заңгерден тұратын тексеру кеңестерін құруды талап етті. Бұл кеңестер өлім жазасы, офицерді қызметтен шығару, құрметсіз босату немесе түзету мекемесінде жаза өтеу сияқты жағдайларды қарады. Заңнама басқа да істерді Бас судья-адвокат кеңсесінде құқықтық тексеруді де талап етті. Соғыс және Әскери-теңіз күштерінің басқару ережелері бойынша әскери сот жүйесі Екінші дүниежүзілік соғыс және оның тікелей салдары кезінде айрықша назар аударды. Соғыс кезінде, американдық қарулы күштерінде 16 миллионнан астам адам қызмет етті, әскери қызметтер 1,7 миллионнан астам әскери сот өткізді. Бұл соттардың көп бөлігі адвокаттарсыз, төрағалық етушілер немесе қорғаушыларсыз жүргізілді. Әскери ведомстволар мен азаматтық адвокаттар жүргізген зерттеулер соғыс кезінде әскери сот төрелігін жүргізудегі түрлі проблемаларды анықтады, соның ішінде дұрыс емес командалық ықпал ету мүмкіндігі де бар еді. 1948 жылы Конгресс Соғыс ережелеріне маңызды реформалар енгізді, оның ішінде өлім жазасын, өмір бойына бас бостандығынан айыруды немесе офицерді қызметтен босатуды қарастыру үшін үш генерал-лейтенанттан тұратын Сот кеңесін құру, сондай-ақ қайта қарау кеңесі немесе Бас судья-адвокат кеңесіне жіберілген істерді қарау. Сол кезеңде Конгресс Армия, Әскери-теңіз күштері және Әуе күштері департаменттерін жаңадан құрылған Қорғаныс департаментіне бағындырды. Бірінші Қорғаныс министрі Джеймс Форрестал профессор Эдмунд Морганның төрағалығымен әскери сот жүйесін бірыңғай кодекске біріктіру және қайта қарау мүмкіндігін зерттеу үшін комитет құрды. Комитет Армия, Әскери-теңіз күштері, Әуе күштері, Теңізшілер корпусы және Жағалау күзетіне қолданылатын бірыңғай жүйені ұсынды. Комитет сондай-ақ, шектеулі ерекшеліктерді ескере отырып, білікті адвокаттардың төрағалық етушілер және қорғаушылар болып қызмет етуін ұсынды. Комитет қарулы күштердің тәртіптік қажеттіліктері аясында әскери қызметшілердің құқықтарын күшейту үшін көптеген басқа да өзгерістерді ұсынды. Ұсынымдарға тәуелсіз азаматтық апелляциялық сот құру да кірді. Комитеттің ұсыныстары Конгресспен қайта қаралып, 1950 жылғы 5 мамырда қабылданған Әскери сот әділдігінің бірыңғай кодексі (UCMJ) болды. Үйдегі сотқа деген қауіптің салдарынан кеңес атауы сотқа өзгертілді. UCMJ-нің 67-бабы Әскери апелляциялық сотты үш судьядан тұратын азаматтық сот ретінде құрды. Заңнамаға қоса берілген Палатаның Қарулы Күштер комитетінің баяндамасында жаңа соттың «әскери ықпалдың барлық түрлерінен мүлдем тәуелсіз болады» делінген. Заңнама 1951 жылғы 31 мамырда күшіне енді. 1968 жылы Конгресс сотты АҚШ Әскери апелляциялық соты деп қайта атады. 1989 жылы Конгресс соттың тиімділігі мен тұрақтылығын арттыру үшін жан-жақты заң қабылдады. Заңнама сот мүшелерінің санын беске дейін ұлғайтты, бұл Америка адвокаттар қауымдастығының сот ұйымдастыру стандарттарына сәйкес келеді. 1994 жылы Конгресс сотқа қазіргі атауын берді – АҚШ Қарулы Күштеріне арналған Апелляциялық сот.

Әскери соттардың құзыреті және апелляциялық бақылау

Әскери соттар UCMJ (, U. C. M. J. 1–146) және Әскери соттар жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес жүргізіледі. Егер сот үкім шығарып, кінәлі деп таныса, іс сотты шақырған органға – істі әскери сотқа жіберген адамға қарауға беріледі. Сотты шақырған орган соттың үкімін бекіте алады, сонымен қатар табылған мәселелер мен жазаны жеңілдету құқығына ие. Сотты шақырған органның қарауынан өткесін, әскери сот істері екі деңгейдегі сот қарауынан өтуге шағымдануға болады. Бұл – Қылмыстық апелляциялық соттар және Қарулы күштердің апелляциялық соты.

Аралық тексеру Қылмыстық апелляциялық соттар

Егер сотқа шақырушы орган бекіткен үкім өлім жазасын, нашар мінез-құлықтан босатуды, арсыздықтан босатуды, офицерді қызметтен босатуды немесе бір жыл немесе одан астам мерзімге бас бостандығын шектеуді қамтитын болса, іс аралық сот қарауына түседі. Мұндай төрт сот бар: Армияның қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соты, Әскери-теңіз күштерінің қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соты, Әуе күштерінің қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соты және Жағалау күзетінің қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соты. Қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соттар істерді заңдық қателіктер, фактілердің толықтығы және жазаның лайықтылығы тұрғысынан қарап шығады. Қалған барлық істер әрбір әскери қызмет тарапынан шығарылған ережелерге сәйкес судья-адвокаттар тарапынан қаралады. Мұндай қараудан кейін Бас судья-адвокат істі тиісті қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық сотқа жіберуге құқылы. Қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соттар сонымен қатар UCMJ-нің 62-бабына сәйкес сот отырысындағы АҚШ-тың кейбір сот шешімдеріне қатысты шағымдарды қарауға құзыретті. 62-бап бойынша қарау заңдық қателіктерге қатысты мәселелермен ғана шектеледі. (Салыстыру үшін, АҚШ Жоғарғы Соты 2009 жылы 92 ресми шешім шығарды.)

Жоғарғы Соттың қайта қарауы

АҚШ Жоғарғы Соты UCMJ бойынша істерді куәландыру туралы өтініш бойынша қарау үшін дискрециялық құқыққа ие, егер Әскери соттардың апелляциялық соты (CAAF) міндетті түрде қайта қараудан өткізген (өлім жазасы және мақұлданған істер), дискрециялық қайта қарауға рұқсат берген немесе басқадай да жеңілдету шараларын қолданған болса. Егер CAAF қайта қарау туралы өтінішті немесе апелляцияны қабылдамаса, Жоғарғы Сотта қарау тек кепілдікпен қарау арқылы ғана мүмкін болады (мысалы, хабеас корпусқа шағымдану арқылы).

Судьялар

Сотта бес судья бар, оларды АҚШ президенті ұсынады және АҚШ Сенаты бекітеді. Судьялар он бес жылдық мерзімге қызмет етеді. Мерзімі аяқталғаннан кейін, олар қайта тағайындалуы немесе соттан зейнетке шығуы керек. Іс тыңдағанда, бес судьяның барлығы бірлесіп отырып қарастырады. Әскери сот төрелігінің бірыңғай кодексінің 142-бабында бір саяси партиядан сотқа үштен аспайтын судьялар тағайындалуы мүмкін екендігі көзделген. Бұл I баптағы соттар мен әкімшілік органдар үшін жалпы қағида, бірақ III баптағы федералдық соттардан өзгеше. Соттың бейтараптығын нығайту мақсатында, заңда қарулы күштердің тұрақты құрамындағы офицер болып белсенді қызметтен зейнетке шыққаннан кейін жеті жыл ішінде судья болып тағайындалуға болмайтыны айқындалған. Судьялар жақында қарастырылған істерді талқылау үшін жүйелі түрде кеңеседі. Дәстүр бойынша, әрбір іс толыққанды талқыланады, содан кейін алдын ала дауыс беру өтеді. Егер бас судья көпшілік пікірмен келіссе, ол пікірді дайындау міндетін көпшілікке кіретін судьяға жүктейді. Егер бас судья көпшілік пікірмен келіспесе, көпшілікке кіретін ең тәжірибелі судья іс бойынша шешім шығарады. Пікір дайындалғаннан кейін, ол барлық судьяларға жіберіледі, олар пікірмен келісуге, түсініктеме беруге немесе жеке пікір ұсынуға мүмкіндік алады. Судьялар өз пікірлерін жазбаша түрде білдіргеннен кейін, пікір тараптарға және қоғамға жария етіледі.

Бас судьялар

Бас судья лауазымы бұрын бас судья болып қызмет етпеген ең тәжірибелі судьяға кезекпен беріледі. Бас судья осы лауазымда бес жыл қызмет етеді, егер судья ретіндегі өкілеттілігі мерзімі одан бұрын бітпесе. 1992 жылға дейін бас судьяны президент қолдағы судьялардың арасынан тағайындаған.

Жоғары судьялар

Мерзімі біткен соң соттан зейнетке шыққан судьялар аға судьялар ретінде жұмыс істеуге құқылы, және ағымдағы судьяның орны бос болғанда, өзін шеттетуіне немесе қызмет ете алмайтын басқа жағдайларда сотқа шақырылуы мүмкін.

Сотта қаралатын істер бойынша кеңес

Әр қызметтің Бас Әскери Прокуроры үкімет пен қорғанысты қылмыстық апелляциялық соттарда, АҚШ Қарулы Күштерінің Апелляциялық Сотында және АҚШ Жоғарғы Сотында, мұқтаждығына қарамастан, жеке апелляциялық бөлімдер құрды. Ісі қайта қарауға құқығы бар әскери қызметшіге мемлекеттік қызметкерлерден тегін құқықтық көмек көрсетіледі, сондай-ақ ол өз қаражатында азаматтық адвокаттарды да тарта алады. Сот қайта қарауды қабылдағанда және міндетті қайта қарау жағдайларында тараптарға сот ережелеріне сәйкес жазбаша материалдарды ұсыну талаптары туралы хабарланады. Көптеген жағдайларда, жазбаша материалдар ұсынылғаннан кейін ауызша жарыссөздер тағайындалады, бірақ сот кейбір істерді ауызша жарыссөздерсіз де шешеді. Сот тараптар мен адвокаттарға ауызша жарыссөздер күні туралы хабарлайды және ауызша жарыссөздер кестесі соттың веб-сайтында жарияланады. Әдетте, әр адвокатқа клиенті атынан сотқа пікір білдіру үшін 30 минут беріледі. АҚШ-тағы көптеген азаматтық қылмыстық соттардан айырмашылығы, әскери сот мемлекеттік есебінен қорғаушы адвокат алу үшін күйеудің төлеуге қабілетсіз екенін дәлелдеуін талап етпейді. Сотқа қатысатын адвокаттар соттың адвокатурасына қабылдануы керек немесе нақты бір іс бойынша соттан рұқсат алуы тиіс. Соттың адвокатурасына мүшелікке өтінішті соттың веб-сайтынан алуға болады: www.armfor.uscourts.gov немесе сот хатшысына жазбаша жүгіну арқылы. 1951 жылы құрылғаннан бері 33 000-нан астам адвокат сотта іс жүргізуге рұқсат алды.

Жобаның ауқымы және судья Эверетттің қоғамдық рөлі

Соттың ауызша жарысқандалы пікірталастарының көп бөлігі Вашингтондағы сот үйінде өтеді. Кейде сот, сот жүйесін кеңейту бағдарламасының бір бөлігі ретінде заң мектептерінде, әскери базаларда және басқа да қоғамдық мекемелерде жарысқандалы пікірталастар өткізеді. Бұл тәжірибе, «Жоба аутрич» деп аталады, негізінен Бас судья Робинсон О. Эверетт федералдық апелляциялық соттың және әскери қылмыстық әділет жүйесінің жұмысын көрсету мақсатындағы қоғамдық хабардар ету бағдарламасы аясында әзірленді. Эверетт сотта жұмыс істеген кезеңінде соттың қоғаммен байланысын күшейтті, соның ішінде 1989 жылдың 14 шілдесінде C-SPAN телеарнасының көрермендерінен тікелей телефон арқылы сұрақтар қабылдады.