Кіріспе

Көбінесе шеру жасап жүрген топпен қолданылады, әсіресе әскери жаттығуларда немесе шеру тобында. Оқу-жаттығу командалары көбінесе елдің қарулы күштерінің қызметкерлері, резервтегілер және ардагерлері қатысатын ірі шараларда, сондай-ақ қоғамдық қауіпсіздік қызметтері мен жастардың бірыңғай киімді ұйымдарында естіледі.

Қарусыз

Қатар тұрыңыз. Белгіленген әскерлер парад алаңында және/немесе жерде қатарға тұруы тиіс. Саптан шығыңыз. Белгіленген әскерлерді командирге қарап тұруға жіберіңіз. Босатылды. Белгіленген бөлімшелерге парад алаңынан/жерден кетуге бұйырыңыз. Назар! (АҚШ: он үй). Әскерлер тік тұру позын қабылдасын. Дайын тұрыңыз. Жекелеген сарбаздар қатардағылардың қозғалысына қарамастан, тік тұру позында тұруын жалғастырсын.

Тынығу орындары

Тұруға босаңсу (АҚШ: парадты демалу) – солдаттарды көбірек босаңсқан күйде тұруға мүмкіндік береді. Тұруға жайбарақат (АҚШ: жайбарақат) – жауынгерлер келесі ең оңай позаны қабылдайды, онда қолдары әлі де артына ұстасып тұрады, бірақ жауынгерлер денелерінің жоғарғы бөлігін босаңсыта алады (иектері түсірілуі мүмкін) және үнсіз сөйлейді. Көбінесе, бірақ әрқашан емес, одан кейін жасырын "босаңсыңдар" ("демалыңдар") деген бұйрық айтылады. Бұл әдетте ұзақ сөйлегенде немесе дәріс оқығанда қолданылады, онда назарда тұру немесе жайбарақат тұру тым қиын немесе қолайсыз болар еді. Босаңсу (АҚШ: демалу): Парадтық құрылымдағы жалғыз бұйрық, ол көтеріңкі, баса сөйлейтін парад дауысының орнына, қарапайым дауыспен беріледі. Бұл солдаттарға қозғалу еркіндігін беретін жалғыз поза. Әдетте, солдаттар аяқтарын қозғамай, басқа да қозғалуға рұқсат алады, бірақ жоғары шенді офицер бұйрық бергенде, солдаттар көбінесе аздап созылғаннан кейін аздап қозғалады.

Киім кию

Оң жаққа түзулеңіз – оң жақ маркерден басқа барлық қызметкерлер сол қолдарын жерге параллель етіп көтерісін. Сонымен қатар, қатардың барлық мүшелері оңға қарағандай, бас иеді. Осыдан кейін олар тоқтап, жаңа позицияға жылжиды, онда олардың қолы оң жақтағы әріптесінің иығына өте жақын болады, егер басқаша белгіленбесе. Америкалық нұсқасы – “Dress Right, Dress” деп аталады. Сол жаққа түзулеңіз – сол жақ маркерден басқа барлық қызметкерлер оң қолдарын жерге параллель етіп көтерісін. Сонымен қатар, қатардың барлық мүшелері солға қарағандай, бас иеді. Осыдан кейін олар тоқтап, жаңа позицияға жылжиды, онда олардың қолы оң жақтағы әріптесінің иығына өте жақын болады, егер басқаша белгіленбесе. Америкалық нұсқасы – “Dress Left, Dress” деп аталады. Ішкі қатарға/ортаға түзулеңіз – парад екі немесе одан көп топқа түстермен, гидонмен немесе парадтағы байрақтармен құрылған кезде қолданылады. Бұл түстерге қатысты түзулеу үшін қолданылады. Түс тобының сол жағындағы қатарлар оңға, ал түс тобының оң жағындағы қатарлар солға түзуленеді. Алдыңғы қатардағы және сол бағандағы барлық қызметкерлер, сол жақ маркерден басқа, бір қадам алға басып, тоқтап, тек алдыңғы қатардағылар ғана сол қолдарын жерге параллель етіп көтерісін. Сонымен қатар, қатардың барлық мүшелері солға қарағандай, бас иеді. Алдыңғы қатардағы және оң бағандағы барлық қызметкерлер, оң жақ маркерден басқа, бір қадам алға басып, тоқтап, тек алдыңғы қатардағылар ғана оң қолдарын жерге параллель етіп көтерісін. Сонымен қатар, қатардың барлық мүшелері оңға қарағандай, бас иеді. Көздер алға (АҚШ: дайын алға) – алдыңғы қатардағылар қолдарын төмен түсіріп, алға қарайды, ал қалған қатарлар жай ғана алға қарайды.

Семсерлер

Семсер тарту: Семсерді тарту үшін қолданылады. Семсерді қайтару: Семсерді қайтару үшін қолданылады. Семсермен салют беру: офицерлердің семсерлерімен салют жасауы үшін қолданылады. Иыққа/бетке семсер түсіру: офицерлердің семсерді сол иығына түсіруі үшін қолданылады. Семсерді жерге түсіру: салют беруден немесе иыққа түсіруден кейін семсерді жерге түсіру.

Сауалнама жүрісінде

Шетелдік Достастық елдерінде салютпен жүріп өту командалары, «Салютпен жүріп өту» дайындық командасымен беріледі. Мысалы, «Салютпен жүріп өту, алға салют» және әрқашан сол аяқпен басталады. Алға салют немесе салют: Парад тоқтатылады, оң қол көтеріледі, алдыңғы қол 90 градус бұрышпен орналасады, алақан маңдайға қаратылады. Содан кейін қол төмен түсіріліп, қайталанады, одан кейін 180 градус бұрылып, жүріс жалғасады (сол аяқпен). Уақыты: «Дауыс беру, тексеру, тоқтау, 2, 3, жоғары, 2, 3, төмен, 2, 3, 4, 5, жоғары, 2, 3, төмен, 2, 3, айналу, 2, 3, ішке, 2, 3, солға, оңға, солға». Бұл әскери қызметтегі ең ұзақ жаттығулардың бірі. Британ корпусында алға салют жасау үшін жаттығу келесідей орындалады: «Екі, үш, жоғары. Екі, үш, төмен». Оң жаққа салют: Оң қол көтеріледі, алдыңғы қол 90 градус бұрышпен орналасады, алақан маңдайға қаратылады. Әдетте, «Жоғары, екі, үш, төрт, бес, төмен, серпіліңіз!» есебімен орындалады. Бұл оң жаққа қарап жасалады, оң жақ маркерінен басқа, ол ұшу, бөлім, взвод және т.б. тік тұруын сақтау үшін алға қарауы керек. Сол жаққа салют: Оң қол көтеріледі, алдыңғы қол 90 градус бұрышпен орналасады, алақан маңдайға қаратылады. Әдетте, «Жоғары, екі, үш, төрт, бес, төмен, алыс!» есебімен орындалады. Бұл сол жаққа қарап жасалады, сол жақ маркерінен басқа (ол салют беретін қанаттың алдыңғы қатарында тұрғандықтан), ол ұшу, бөлім, взвод және т.б. тік тұруын сақтау үшін алға қарауы керек. АҚШ-та салютпен жүріп өту командасы «Көздер оңға/көздер солға» болып табылады. Парад құрамының командирі және басқа офицерлер қол салютін жасайды немесе, егер болса, семсер салютін жасайды (әсіресе толық форма киген кезде) (және егер парадта болса, компанияның туын ұстаушылар оларды жерден 90 градусқа көтеріп салюттейді), ал оң немесе сол қатардағы барлық адамдар басқа жаққа бұрылады. «Қайтару» командасы «Дайын, алға» болып табылады. Егер бөлімде мылтық болмаса, «Салют» командасы берілген жағдайда салют жасайды. Қолдар «Қалыпқа кел» командасымен бастапқы қалпына келтіріледі. «Қолмен салют» командасы берілген жағдайда да салют жасауға болады. Салют парад жетекшісі «салют» деген сөзді аяқтағанда көтеріледі және «қол» мен «салют» сөздері арасындағы уақытқа тең ұсталғаннан кейін төмен түсіріледі.

Жүргізушілерге құттықтау

Оң жаққа көздер: Парад бақылаудан кейін оңға қарады. Парад жетекшісі салют жасап, көрсетілген бағытқа қарайды. Бұл оң жаққа қарап жасалады, бірақ оң жақ маркері тік жүру үшін алға қарап тұруы керек – ұшу, бөлім, взвод сияқты құрамалардың қатарын сақтап. Сол жаққа көздер: Оң жаққа көздерге ұқсас, бірақ парад сол жаққа қарады. Бұл сол жаққа қарап жасалады, бірақ сол жақ маркері тік жүру үшін алға қарап тұруы керек – ұшу, бөлім, взвод сияқты құрамалардың қатарын сақтап.

Тоқтағанда салют беру (статикалық)

Алдыңғы салютке немесе салютке: Оң қол көтеріледі, алдыңғы қол 90 градус бұрышпен орналасады және басқа қарай бағытталады. Әдетте "Жоғары, екі, үш, төмен!" санауымен орындалады. Оң жаққа салют: Оң қол көтеріледі, алдыңғы қол 90 градус бұрышпен орналасады және басқа қарай бағытталады. Әдетте "Жоғары, екі, үш, төмен!" санауымен орындалады. Сол жаққа салют: Оң қол көтеріледі, алдыңғы қол 90 градус бұрышпен орналасады және басқа қарай бағытталады. Әдетте "Жоғары, екі, үш, төмен!" санауымен орындалады. АҚШ-та тоқтаған кездегі салют "қол салюті" командасымен беріледі. Ол екі сөз арасындағы уақытқа тең уақыт ішінде төмендетіледі. Егер рәсімге мылтықтар берілмесе, "қару ұстау" командасы салют жасауға себеп болады, бірақ салют "қаруды түсіру" командасымен төмендетілгенге дейін ұсталып тұрады. Тексеру ретімен алға қарай, ортаға қарай, жылдам жүріс: Бұл тексеруші офицерге соңғы құрмет көрсету үшін қолданылады. Осы командамен тексеріліп жатқан бөлімше 15 қадам алға жылжиды және тексеруші офицерге қару көрсетуге дейін автоматты түрде тоқтайды. Бұл әдетте Ұлыбритания армиясы және Канада армиясы, сондай-ақ басқа да Достастық елдерінің қарулы күштері қолданады.

Тоқтауда түсті командалар (статикалық)

Түстерге бұйрық: Қолға бұйрық беруге ұқсас, бірақ тек түстер тобы үшін ғана қолданылады. Түстерді ұстау: Бұл "Иыққа қару" деңгейімен тең. Оң қол түстерді дене ортасының бойымен теңестіріп көтереді, оң қол жауынгердің алдында, ауыз деңгейінде, жерге параллель ұсталады. Содан соң сол қолмен жабық қысқышқа (бақаға) жетелеу арқылы, сол жағына қайтарылады. Түстерді ауыстыру: Бұл жоғары шенді ту ұстаушы офицер өзінің және басқа ту ұстаушылардың туды ұзақ уақыт ұстағанын және қолдары шаршағанын шешкен кезде қолданылады. "Түстерді ауыстырыңдар!" бұйрығы берілген кезде, ту ұстаушылар қолын тудың бойымен қатарластырып, екінші қолын бірінші қолының үстіне қойып, бірінші қолын назар деңгейіне төмен түсіреді, сонда екінші қол бірінші қолының бастапқы орнына келеді.

Марш кезінде қозғалыс түрленуі

Оңға бұрылу (АҚШ: Баған оңға, шеру): Оң жақ өкшесі мен сол жақ табанының айналуы арқылы оңға 90° бұрылу. Ескерту және орындау командалары екеуі де сол аяқпен беріледі. Сол аяқ жерге параллель көтеріліп (килт киетін полктер үшін ерекшеліктер жасалған жағдайларда), назар тұру позасында жерге тигізіледі. Бұл қозғалыс белгілі бір нүктеде орындалады. Солға бұрылу (АҚШ: Баған солға, шеру): Оң жақ табан мен сол жақ өкшесінің айналуы арқылы солға 90° бұрылу. Содан кейін оң аяқ жерге параллель көтеріліп, назар тұру позасында жерге тигізіледі. Бұл қозғалыс белгілі бір нүктеде орындалады. Айналып келу (АҚШ: Артқа, шеру): Оңға бұрылудың күшейтілген түрі ретінде оңға 180° бұрылу. АҚШ әскерлері қол-аяқ қозғалыстарын артық жасамайды. Оң жақтан шеру немесе оңға бұрылу – кейбір елдерде шеру кезінде де бірдей: шерушілердің барлығы оң жаққа 90° бұрылады, бұл оң өкше мен сол табанды айналдыру арқылы жасалады. Сол жақтан шеру немесе солға бұрылу – кейбір елдерде шеру кезінде де бірдей: шерушілердің барлығы сол жаққа 90° бұрылады, бұл оң табан мен сол өкшені айналдыру арқылы жасалады. Оңға еңіс (АҚШ: Column half right, march) – оңға жартылай бұрылу, әдетте топ, бөлім, взвод т.б. дұрыс орналаспағанда қолданылады. Барлық шерушілер 45° оңға бұрылады, бұл сол табан мен оң өкшені айналдыру арқылы жасалады. Солға еңіс (АҚШ: Column half left, march) – солға жартылай бұрылу, әдетте топ, бөлім, взвод т.б. дұрыс орналаспағанда қолданылады. Барлық шерушілер 45° солға бұрылады, бұл оң табан мен сол өкшені айналдыру арқылы жасалады. Оң дөңгелек – оңға бұрылу, оң бұрылыстан айырмашылығы – шеру тәртібі сақталады. Дөңгелек жасау кезінде дөңгелекке қатысқан қатарлардың барлығы ішке қарай қарауы керек, ал ішкі қатар кішірек қадамдар жасаса, сыртқы қатар дұрыс тұру үшін ірі қадамдар жасауы керек. Сол дөңгелек – оң дөңгелектің кері нұсқасы.

Кавалерия жаттығулары

Кавалерия жаттығуларының мақсаты атты әскерлер мен олардың аттарын шайқас кезінде бірлесіп жұмыс істеуге даярлау болды. Ол, бірақ көп өзгерген түрімен, қазіргі заманғы спорттың дрессаж түрінде сақталған. Бұрыштармен немесе жаққа қарай қимылдар, пируэттер сияқты амалдар – жаппай атты әскердің құралып, қайта құрылып, орналасуы үшін қажетті болған. Қазіргі дрессаждың қалыптасуына ықпал еткен классикалық дрессаждың белгілі өкілдерінің ішінде Венадағы испандық атты әскер мектебінің Липицанер тайыншалары ең танымалдары. Канада Корольдік атты полициясының музыкалық көрсетілісі, жаппай атты әскердің жылдамдықпен жаттығулары қалай көрінгенін аңғартса.

Басқа бұрғыштар

Басқа тапсырмалар жаттығуларға бөлінуі мүмкін; мысалы, британдық армияда қару-жарақты күтіп-жөндеу кезінде, қызметтік мылтықты разборлау, тазалау және қайта құрастыруды үйрету және үйрену үшін, есте сақтауға көмектесу мақсатында ырғақты "бөліктерді атау" әдісі қолданылды.