Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыка құрайтын элементтер
Ingredients that form music
Музыканы оның түрлі элементтері немесе бөліктері (мүмкіндіктері, қасиеттері, ерекшеліктері) жеке-жеке немесе бірге қарастыру арқылы талдауға болады. Басты элементтердің көп қолданылатын тізіміне тональность, тембр, текстура, дыбыс күші, ұзақтығы және форма жатады. Музыка элементтерін өнер немесе дизайн элементтерімен салыстыруға болады.
Music can be analysed by considering a variety of its elements, or parts (aspects, characteristics, features), individually or together. A commonly used list of the main elements includes pitch, timbre, texture, volume, duration, and form. The elements of music may be compared to the elements of art or design.
Элементтерді таңдау
Говард Гарднердің айтуынша, музыканың негізгі құрамдас элементтері туралы көп дау жоқ, бірақ сарапшылар олардың нақты анықтамаларында пікір келіспейді. Гарольд Оуэн тізімін дыбыстың қасиеттеріне: биіктігіне, тембріне, қарқындылығына және ұзақтығына негіздейді, ал Джон Кастеллини ұзақтығын алып тастайды. Гордон С. Брунер II музыкалық композициямен байланысты уақытқа негізделген қорытындылардың желісін ұстанады, музыканың негізгі компоненттерін "уақыт, биіктік және текстура" деп атайды. Музыканың көптеген анықтамаларында дыбысқа сілтеме бар, ал дыбысты қабылдау алты танымдық процеске бөлінеді: биіктік, ұзақтылық, қаттылық, тембр, дыбыстық текстура және кеңістіктегі орналасу. "Параметр" – басқа элементтерден бөлек манипуляцияланатын (құрастырылатын) немесе білім беру контекстінде бөлек қарастырылатын кез келген элемент. Леонард Б. Мейер мәдениеттегі параметрлерді олардың әртүрлі шектеулері арқылы музыкадағы тәуелсіз параметрлерді ажыратумен салыстырады, мысалы, әуенді, гармонияны, тембрді және т.б. Музыкаға "параметр" терминін алғаш рет қолданған адам Джозеф Шиллингер болған болуы мүмкін, бірақ оның салыстырмалы танымалдығы Вернер Мейер Эпплерге байланысты болуы мүмкін. Градация – бір параметр ішіндегі біртекті өзгеріс немесе екі дыбыстық блоктың біртіндеп үйлесуі. Мейер музыканың негізгі элементтері ретінде әуенді, ырғақты, тембрді, гармонияны және "осы сияқтыларды" тізімдейді, ал Нармур әуенді, гармонияны, ырғақты, динамиканы, тесситураны, тембрді, темпонды, метрді, текстураны және "мүмкін, басқаларын" тізімдейді. Макклелланның пікірінше, екі нәрсені ескеру керек: элементтің сапасы немесе күйі және оның уақыт өте келе өзгеруі. Алан П. Мерриам музыкалық қызметте үш аспектінің әрқашан қатысатынын болжайтын теориялық зерттеу моделін ұсынды: түсінік, мінез-құлық және дыбыс. Вирджил Томсон музыканың "жарғақ материалдарын" олардың ашылу ретімен тізімдейді: ырғақ, әуен және гармония, сондай-ақ контрапункт пен оркестрлеуді қоса алғанда. ХХ ғасырдың соңында музыкалық зерттеулер музыканың әлеуметтік және физикалық элементтеріне көбірек назар аудара бастады. Мысалы: орындаушылық өнер, әлеуметтік мәселелер, гендерлік теңдік, би және театр.
According to Howard Gardner, there is little dispute about the principal constituent elements of music, though experts differ on their precise definitions. Harold Owen bases his list on the qualities of sound: pitch, timbre, intensity, and duration while John Castellini excludes duration. Gordon C. Bruner II follows the line of temporal based deductions in association with musical composition, denoting music's primary components as "time, pitch, and texture." Most definitions of music include a reference to sound and sound perception can be divided into six cognitive processes. They are: pitch, duration, loudness, timbre, sonic texture and spatial location. A 'parameter' is any element that can be manipulated (composed) separately from other elements or focused on separately in an educational context. Leonard B. Meyer compares distinguishing parameters within a culture by their different constraints to distinguishing independent parameters within music, such as melody, harmony, timbre, "etc." The first person to apply the term parameter to music may have been Joseph Schillinger, though its relative popularity may be due to Werner Meyer Eppler. Gradation is gradual change within one parameter, or an overlapping of two blocks of sound. Meyer lists melody, rhythm, timbre, harmony, "and the like" as principal elements of music, while Narmour lists melody, harmony, rhythm, dynamics, tessitura, timbre, tempo, meter, texture, "and perhaps others". According to McClellan, two things should be considered, the quality or state of an element and its change over time. Alan P. Merriam proposed a theoretical research model that assumes three aspects are always present in musical activity: concept, behaviour, and sound. Virgil Thomson lists the "raw materials" of music in order of their supposed discovery: rhythm, melody, and harmony; including counterpoint and orchestration. Near the end of the twentieth century music scholarship began to give more attention to social and physical elements of music. For example: performance, social, gender, dance, and theatre.
Музыканың анықтамасы
Музыканың анықтамасы оның қырларын анықтай ма, әлде белгілі бір қырлардың жиынтығы музыканың анықтамасын анықтай ма? Мысалы, интенционалдық анықтамалар өз нысанының құрамына кіретін қырларды немесе элементтерді тізімдейді. Кейбір анықтамалар музыканы ноталар жиынтығы немесе композиция деп атайды: музыканы оқуға да, тыңдауға да болады, ал жазылған, бірақ ешқашан орындалмаған музыкалық шығарма, ойналмаса да, музыкалық шығарма болып саналады. Эдвард Э. Гордонның айтуынша, музыканы оқу процесі, кем дегенде, тәжірибелі музыканттар үшін «ішкі есту» немесе «аудиация» деп аталатын процесті қамтиды, онда музыка ойналып жатқандай санада естіледі. Бұл дыбыс көбінесе музыканың қажетті қыры деп есептелсе де, ол міндетті емес екенін көрсетеді. Жан Молино «толық музыкалық фактіге жататын кез келген элементті бөліп қарастыруға немесе музыкалық өндірістің стратегиялық айнымалысы ретінде қарастыруға болады» деп атап өтеді. Натиз Маурисио Кагельдің Con Voce [дауыспен] атты туындысын мысалға келтіреді, онда маска киген үштік аспаптарды үнсіз ойнайды. Бұл мысалда, әдеттегі элемент болып табылатын дыбыс жойылса, одан аз кездесетін элемент – қимыл-қозғалыс басымдыққа ие болады. Дегенмен, Натиз дыбыс бірден естілмейтін ерекше жағдайларға қарамастан (өйткені ол санада естіледі): «дыбыс – музыкалық фактінің ең төменгі талабы» дейді.
Does the definition of music determine its aspects, or does the combination of certain aspects determine the definition of music? For example, intensional definitions list aspects or elements that make up their subject. Some definitions refer to music as a score, or a composition: music can be read as well as heard, and a piece of music written but never played is a piece of music notwithstanding. According to Edward E. Gordon the process of reading music, at least for trained musicians, involves a process, called "inner hearing" or "audiation", where the music is heard in the mind as if it were being played. This suggests that while sound is often considered a required aspect of music, it might not be. Jean Molino points out that "any element belonging to the total musical fact can be isolated, or taken as a strategic variable of musical production." Nattiez gives as examples Mauricio Kagel's Con Voce [with voice], where a masked trio silently mimes playing instruments. In this example sound, a common element, is excluded, while gesture, a less common element, is given primacy. However Nattiez goes on to say that despite special cases where sound is not immediately obvious (because it is heard in the mind): "sound is a minimal condition of the musical fact".
Жалпыға ортақ аспекті
Музыканың кейбір аспектілерінің және музыка тұжырымдамасының жалпыға ортақ еместігі туралы пікірлер бар. Бұл пікірталас көбінесе анықтамаларға байланысты туындайды. Мысалы, "тональділік" барлық музыкаға тән деген жиі айтылатын пікір, тональділікке кең анықтама беруді қажет етеді. Импульс кейде әмбебап деп есептелсе де, еркін және импровизациялық ырғақты жеке вокалдық және аспаптық жанрлар бар – тұрақты импульс жоқ. Үнді классикалық музыкасының алап бөлімі осыған мысал. Харвуд "мәдениеттер аралық музыкалық әмбебаптық" музыканың өзінде ме, әлде музыка жасау процесінде (орындау, есту, түсіну, білім беру) ме екенін сұрайды. Көпмәдени байланыстарды зерттегенде ескеретін маңызды нәрсе – зерттелу нысаны ағылшын тіліндегі сөз (яғни, "музыка" сөзі), ал әмбебап ұғым емес. Сондықтан, басқа тілдердегі синонимдерге сақ болу керек. Ағылшын тіліндегі сөздіктердегі сан алуан анықтамаларға сүйенсек, ағылшын тілінде "музыка" сөзінің мағынасы туралы бірлігі жоқ сияқты, тіпті басқа мәдениеттен балама сөз табуды айтпағанда. Кеннет Гурлей әр мәдениетте музыка, би және осыған байланысты ұғымдардың анықтамаларында әртүрлі элементтер кездесетінін, сондықтан осы іс-әрекеттерге арналған сөздерді аудауда бөліп немесе біріктіруге болатынын айтады. Нигериялық музыкатанушы Чиниер Нвачукудың "нква" терминін мысалға келтіреді, ол ән айту, музыкалық аспаптарда ойнау және билеуді біріктіретін немесе талап ететін іс-әрекет ретінде сипатталады. Ол "музыканың әмбебап еместігі және музыка емес нәрсенің әмбебаптығы" деген қорытындыға келеді.
There is disagreement about whether some aspects of music are universal, as well as whether the concept of music is universal. This debate often hinges on definitions. For instance, the fairly common assertion that "tonality" is a universal of all music may necessarily require an expansive definition of tonality. A pulse is sometimes taken as a universal, yet there exist solo vocal and instrumental genres with free and improvisational rhythm—no regular pulse—one example being the alap section of an Indian classical music performance. Harwood questions whether a "cross cultural musical universal" may be found in the music or in the making of music, including performance, hearing, conception, and education. One aspect that is important to bear in mind when examining multi cultural associations is that an English language word (i. e. the word "music"), not a universal concept, is the object of scrutiny. For this reason it is important to approach apparently equivalent words in other languages with caution. Based on the many disparate definitions that can be found just in English language dictionaries,) it seems there is no agreement on what the word "music" means in English, let alone determining a potentially equivalent word from another culture. Kenneth Gourlay describes how, since different cultures include different elements in their definitions of music, dance, and related concepts, translation of the words for these activities may split or combine them, citing Nigerian musicologist Chinyere Nwachukwu's definition of the Igbo term "nkwa" as an activity combining and/or requiring singing, playing musical instruments, and dancing. He then concludes that there exists "nonuniversality of music and the universality of nonmusic".