Кіріспе
Музыканың анықтамасы музыканың негізгі қасиеттері мен маңызды мәнін нақты және қысқаша түсіндіруге бағытталған, сондай-ақ «музыка» терминімен нені білдіретінін анықтау процесін қамтиды. Көптеген сарапшылар анықтамалар ұсынған, бірақ музыканы анықтау күткеннен де қиын болып шықты және пікірталас әлі де жалғасуда. Көптеген түсіндірмелер музыканы ұйымдастырылған дыбыс ретінде қарастырады, бірақ бұл анықтама тым кең екенін айтады және музыка ретінде қабылдамайтын ұйымдастырылған дыбыстардың мысалдарын келтіреді, мысалы, адам сөйлеуі, табиғи және өнеркәсіптік ортадағы дыбыстар. Музыканы анықтау мәселесі музыканы қабылдауда мәдениеттің ықпалымен одан әрі күрделенеді. «Concise Oxford Dictionary» сөздігінде музыка «әдемі форма, үйлесім және эмоцияны білдіру үшін дауыстық немесе аспаптық дыбыстарды (немесе екеуін де) біріктіретін өнер» деп анықталған. Дегенмен, кейбір музыка жанрлары, мысалы, шулы музыка және нақты музыка, дәстүрлі түсініктерге қарсы шығып, музыкалық, әдемі немесе үйлесімді деп есептелмейтін дыбыстарды қолданады, мысалы, кездейсоқ туындаған электрондық бұрмалау, кері байланыс, статикалық шу, диссонанс және белгісіздікті пайдаланатын композициялық процестер арқылы жасалған дыбыстар. Музыканы анықтаудағы қиыншылықтың жиі келтірілетін мысалы – американдық композитор Джон Кейдждің (1912–1992) 1952 жылғы «4′33″» шығармасы. Партитура үш бөлімнен тұрады және орындаушы(лар)ды сахнаға шығуға, шығарманың басталуын белгілі бір қимылмен көрсетуге, содан кейін шығарманың барлық уақытында ешқандай дыбыс шығармауға, бөлімдерді және аяқталуын да қимылмен көрсетуге нұсқайды. Көрермендер бөлмеде туындаған қоршаған орта дыбыстарын ғана естиді. Кейбіреулер «4′33″» музыка емес деп санайды, себебі, басқа факторлармен қатар, онда дәстүрлі түрде «музыкалық» деп есептелетін дыбыстар жоқ және композитор мен орындаушы(лар) естілген дыбыстардың ұйымдастырылуын бақыламайды. Ал басқалары бұл музыка деп санайды, өйткені музыкалық дыбыстардың дәстүрлі анықтамасы қажетсіз және кездейсоқ шектеулерге ие, ал дыбыстардың ұйымдастырылуын бақылау композитор мен орындаушы(лар) орындаған қимылдар арқылы жүзеге асырылады, бұл естілген нәрсені нақты бөлімдерге және түсінікті формаға бөледі.
A definition of music endeavors to give an accurate and concise explanation of music's basic attributes or essential nature and it involves a process of defining what is meant by the term music. Many authorities have suggested definitions, but defining music turns out to be more difficult than might first be imagined, and there is ongoing debate. A number of explanations start with the notion of music as organized sound, but they also highlight that this is perhaps too broad a definition and cite examples of organized sound that are not defined as music, such as human speech and sounds found in both natural and industrial environments The problem of defining music is further complicated by the influence of culture in music cognition. The Concise Oxford Dictionary defines music as "the art of combining vocal or instrumental sounds (or both) to produce beauty of form, harmony, and expression of emotion". However, some music genres, such as noise music and musique concrète, challenge these ideas by using sounds not widely considered as musical, beautiful or harmonious, like randomly produced electronic distortion, feedback, static, cacophony, and sounds produced using compositional processes which utilize indeterminacy. An often cited example of the dilemma in defining music is the work 4′33″ (1952) by the American composer John Cage (1912–1992). The written score has three movements and directs the performer(s) to appear on stage, indicate by gesture or other means when the piece begins, then make no sound throughout the duration of the piece, marking sections and the end by gesture. The audience hears only whatever ambient sounds may occur in the room. Some argue that 4′33″ is not music because, among other reasons, it contains no sounds that are conventionally considered "musical" and the composer and performer(s) exert no control over the organization of the sounds heard. Others argue it is music because the conventional definitions of musical sounds are unnecessarily and arbitrarily limited, and control over the organization of the sounds is achieved by the composer and performer(s) through their gestures that divide what is heard into specific sections and a comprehensible form.
Музыканың түсініктері
Музыканың негізгі ұғымдарының өзгешелігіне байланысты, көптеген мәдениеттердің тілдерінде "музыка" деген сөзді дәл аудару мүмкін емес, себебі бұл сөзді батыс мәдениеттері қалай түсінетінін ескерсек, олай болмайды. Инуиттер мен Солтүстік Американың көптеген үнді тілдерінде музыканы білдіретін жалпы термин жоқ. Ацтектерде ежелгі мексикалық риторика, поэзия, би және аспаптық музыка теориясы музыка мен басқа да поэтикалық сөздік және сөзсіз элементтердің күрделі қоспасын білдіру үшін науатль тілінде In xochitl in kwikatl терминін қолданды, ал ән айтуға арналған сөздер үшін Kwikakayotl (немесе cuicacayotl) сөзін ғана пайдаланды. Нигерия тілдерінің ішінде – тив, йоруба, игбо, ефик, биром, хауса, идома, еггон және жарва тілдерінде музыканы білдіретін термин жоқ. Көптеген басқа тілдерде батыс мәдениетіндегі "музыка" терминімен толық сәйкес келетін сөздердің орнына, тек жартылай жабатын терминдер бар. Аргентинаның мапуче халқында музыка сөзі жоқ, бірақ олардың аспаптық және импровизациялық формаларын (кантун), еуропалық және мапуче емес музыканы (кантун винка), салтанатты әндерді (öl) және таил сөздері бар. Батыс Африканың кейбір тілдерінде музыкаға арналған термин болмаса да, кейбір Батыс Африка тілдері музыканың жалпы ұғымын қабылдайды. Мусики – парсы тілінде музыка ғылымы мен өнері, ал музик – музыканың дыбысы мен орындалуы. Дегенмен, кейбір еуропалық тыңдаушылардың пікірінше, Құран оқу сияқты нәрселер бұл анықтамаға кірмейді.
Музыка мен шу
Бен Уотсон Людвиг ван Бетховеннің Große Fuge (1825) шығармасы сол кезде тыңдаушыларына "шуға ұқсаған" естілгенін айтады. Шындығында, Бетховеннің баспагерлері оны скрипкалық квартеттің соңғы бөлімі ретіндегі бастапқы нұсқасынан алып тастауға көндірді. Ол осылай жасады, оның орнына жарқын "Алегроны" қойды. Кейін олар оны жеке жариялады. Музыкатанушы Жан Жак Наттиз шу мен музыка арасындағы шекараның бұлыңғыр екенін айтады, түсіндіре отырып: "Музыка мен шу арасындағы шекара әрқашан мәдени тұрғысынан анықталады, яғни тіпті бір қоғам ішінде де бұл шекара әрқашан бірдей жерден өтпейді; қысқасы, музыканың қандай болуы мүмкін екенін анықтайтын бірыңғай және мәдениаралық әмбебап ұғым жоқ".
Ұйымдастырылған дыбыс
Музыканың жиі айтылатын анықтамасы — «ұйымдастырылған дыбыс», бұл терминді алғаш рет модернист композитор Эдгард Варезе өзінің музыкалық эстетикасына сілтеме жасай отырып қолданған. Варезе музыканы «ұйымдастырылған дыбыс» ретінде қарастыруы, оның «дыбысты тірі материя ретінде» және «музыкалық кеңістікті шектеулі емес, ашық деп» қарастыруымен үйлеседі. Ол музыка элементтерін «дыбыс массалары» түрінде қарастырып, олардың ұйымдасуын кристалданбаның табиғи құбылысына теңеді. Варезе «әдеттегі құлақтарға музыкадағы жаңа нәрсе әрқашан шу деп аталады» деп ойлады және «музыка дегеніміз не, егер ұйымдастырылған шулар болса?» деген сұрақ қойды. «Британника энциклопедиясының» он бесінші басылымында былай делінген: «Музыкаға жат емес деп айтуға болатын дыбыстар жоқ, бірақ әр мәдениеттегі музыканттар қабылдайтын дыбыстар ауқымын шектеуге бейім». Музыкада адамның ұйымдастырушы элементі бар деп саналады (адам емес агенттер тудырған дыбыстар, мысалы, сарқырамалар немесе құстар, көбінесе «музыкалық» деп сипатталса да, «музыка» деп сирек айтылады). Композитор Р. Мюррей классикалық музыканың дыбысы «жойылады; ол ұсақ бөлшекті; ол күшті; ол құбылады, қоспалармен толы — және мұның бәрі кез келген «мәдени» музыкалықтан бұрын туындайтын музыкалықты жасайды» дейді. Алайда, семиолог Жан Жак Наттиздің пікірінше, «музыка — адамдар таңдайтын нәрсе, ал шу — мазалайтын, жағымсыз немесе екеуі де». («Музыка әлеуметтік құрылым ретінде» төменде қараңыз).
Тіл
Леви Р. Брайант музыканы тіл емес, математикаға ұқсас, белгілерге негізделген мәселе шешу әдісі деп анықтайды.
Музыкалық универсалдар
Музыканың көптеген анықтамалары дыбысқа сілтеме жасайды, ал дыбыстың элементтерін (немесе қырларын) атап, музыканың әмбебаптарының тізімін жасауға болады: биіктік, тембр, күшіншелік, ұзақтық, кеңістіктегі орналасу және текстура. Дегенмен, музыкаға тікелей қатысты мәселелерді қарастырғанда: Витгенштейннің ізімен когнитивтік психолог Элеонора Рош санаттардың нақты шекарасы жоқ екенін, ал бір нәрсе белгілі бір санатқа толығымен жатпай, жақын болуы мүмкін екенін айтады. Осыған байланысты, музыкалық әмбебаптарды іздеу нәтижесіз болады және дұрыс анықтама беруге көмектеспейді. Бұл, ең алдымен, басқа мәдениеттерде ағылшын тіліндегі авторлар музыка деп атап жүрген дыбыстарға қатысты әртүрлі түсініктердің болуымен байланысты.
Әлеуметтік құрылым
Алайда, көптеген адамдар музыка туралы жалпы ұғыммен бөліседі. Музыканың Вебстер сөздігіндегі анықтамасы – бұл классикалық мысал: "бірлік пен үзділікті қамтамасыз ететін шығарма жасау үшін дыбыстарды немесе үнділерді ретпен, үйлесімде және уақыт бойынша қатынастарда ұйымдастыру ғылымы немесе өнері" (Вебстердің колледждік сөздігі, онлайн нұсқасы).
Субъективті тәжірибе
Бұл анықтамаға қатысты көзқарас музыканың құрылысына емес, оны қабылдауға бағытталған. Итальяндық композитор Лучано Берио осы ұстанымның ең радикальды тұжырымын былай жеткізген: «Музыка – музыка тыңдау ниетімен тыңдалған әр нәрсе». Бұл тәсіл музыка мен шу арасындағы шекараның уақыт өте келе өзгеруіне, музыкалық түсіндірудің нормалары мәдениет аясында дамуына, әртүрлі мәдениеттерде әртүрлі болуына және әр адамның тәжірибесі мен қалауларына сәйкес өзгеріп отыруына мүмкіндік береді. Бұл сондай-ақ, тіпті жалпы қабылдауда музыка саналатын нәрсе де, егер сана басқа мәселелерге ден қойса және дыбыстың мәнін музыка ретінде сезінбесе, музыка емес деп қабылдануы мүмкін екенін көрсетеді – бұл субъективті шындыққа сай келеді.
Клифтон
1983 жылы жарық көрген «Музыка естілгендей» атты кітабында Томас Клифтон музыканы «мағынасы көрсетуге емес, ұсынуға бағытталған дыбыстар мен үнсіздіктердің реттелген құрамы» деп анықтайды. Бұл анықтама музыканы өзіндік мақсаты ретінде композициялық техникадан және дыбыстардың таза физикалық нысандар ретінде қарастырылуынан ерекшелендіреді. Нақтырақ айтқанда, «музыка – кез келген дыбыстың, адамның денесімен, яғни санасымен, сезімдерімен, түйсіктерімен, еркімен және метаболизмімен қабылдайтын мағынаны ұсыну мүмкіндігін іске асыру». Сондықтан, ол «адам мен оның мінез-құлқы және дыбыс шығаратын нысан арасындағы белгілі бір өзара қарым-қатынас». Клифтон музыканы, композициялық техниканың немесе дыбыстардың физикалық нысандар ретіндегі ерекшеліктеріне емес, адамның мінез-құлқына сүйене отырып, музыка емес нәрселерден ажыратады. Осылайша, айырмашылық музыкалық мінез-құлықтың мәнінде жатыр: «музыкалық мінез-құлық танытатын адам – сезіміндегі дыбыстардың мәніне толыққанды сіңген адам». Алайда, «бұл адам дыбыстарды тыңдап отыр деп толық айтуға болмайды. Біріншіден, ол тыңдаудан гөрі көбірек істейді: қабылдайды, түсіндіреді, бағалайды және сезінеді. Екіншіден, «to» предлогы дыбыстардың өзіне тым көп мән береді. Осылайша, музыкалық мінез-құлық танытатын адам музыкалық мәнді дыбыстар арқылы немесе олардың көмегімен сезінеді». Осы тұрғыда Клифтон музыканы музыка емес нәрселерден екі нәрсе бөліп тұратынын анықтады: (1) музыкалық мағына ұсынылатын сипатқа ие, және (2) музыка мен музыка емес жеке қатысу тұрғысынан ажыратылады. «Осы музыка анықтамасындағы «реттелген» сөзіне мән беру үшін жеке қатысу түсінігі қажет». Дегенмен, мұны релятивизмді қастерлеу деп түсінбеу керек, себебі «осы ғасырдың басында көптеген авторларды таза пікір айту жолына түсірген тәжірибенің «субъективті» жағы болды. Кейін бұл тенденция «объективті», ғылыми немесе басқаша интроспекциялық емес музыкалық талдауға деген жаңа қызығушылықпен кері қайтарылды. Бірақ музыкалық тәжірибе – қызғылт пилдерді көру сияқты жеке нәрсе емес және мұндай тәжірибе туралы баяндау пікір мәселесі ретінде субъективті болуы міндетті емес деп сенуге жеткілікті себеп бар». Клифтонның міндеті – музыкалық тәжірибені және осы тәжірибенің нысандарын сипаттау, олар бірге «феномендер» деп аталады, ал феномендерді сипаттау әрекеті «феноменология» деп аталады. Музыканың бұл анықтамасы эстетикалық стандарттар туралы ештеңе айтпайтынын атап өткен жөн. Музыка – әлемдегі факт немесе нысан емес, адамдар құратын мән. Мұндай тәжірибе туралы мағыналы түрде сөйлеу үшін бірнеше нәрсе қажет. Біріншіден, біз композицияның өзіне сөйлеуге, өзінің реті мен мәнін ашуға мүмкіндік беруіміз керек. Екіншіден, музыкалық материалдардың табиғаты мен рөлі туралы болжамдарымызды сұраққа салуға дайын болуымыз керек. Соңғысы, және бәлкім ең маңыздысы, мағыналы тәжірибені сипаттаудың өзі мағыналы екенін мойындауға дайын болуымыз керек.