Музыканы ғылыми тұрғыдан зерттеу

Кіріспе

Музыканың ғылыми зерттеуі

Музыкалогия (грекше μουσική – «музыка» және λογια – «оқу саласы») – музыканы ғылыми тұрғыдан зерттеу. Музыкалогиялық зерттеулер психология, социология, акустика, неврология, табиғаттану ғылымдары, формальды ғылымдар және компьютерлік ғылымдар сияқты көптеген салаларды біріктіреді және тоғыстырады. Музыкалогия дәстүрлі түрде үш салаға бөлінеді: музыка тарихы, жүйелі музыкалогия және этномузыкалогия. Музыка тарихын зерттеушілер музыкалық дәстүрлердің тарихын, туындылардың пайда болуын және композиторлардың өмірбаянын зерттейді. Этномузыкалогтар антропологиядан (әсіресе, далалық зерттеулерден) пайдаланып, адамдардың музыканы не үшін және қалай жасайтынын түсінуге тырысады. Жүйелі музыкалогияға музыка теориясы, эстетика, педагогика, музыкалық акустика, музыкалық аспаптардың ғылымы мен технологиясы, сондай-ақ физиологияның, психологияның, социологияның, философияның және информатиканың музыкаға тигізетін әсері кіреді. Когнитивтік музыкалогия – музыканың когнитивтік модельдеуін қоршап тұрған құбылыстар жиынтығы. Музыкалогтар компьютерлерді пайдалана отырып зерттеу жүргізгенде, олардың зерттеулері көбінесе есептеу музыкасы саласына жатады. Музыка терапиясы – қолданбалы музыкалогияның мамандандырылған түрі, ол кейде денсаулық сақтау саласымен тығыз байланысты, ал кейде музыкалогияның бір бөлігі деп есептеледі.

Өмірбаян

19 ғасырдағы философиялық ағымдар Германия мен Австрия университеттерінде формалды музықтану білімін қайта орнатуға ықпал етті. Бұл үлгілер физикалық антропология ғана емес, сонымен қатар мәдени антропология саласында да қалыптасты. Мұның себебі Гегельдің "көріністерді" қарапайымнан күрделіге қарай реттеу туралы идеялары болды, себебі эволюцияның кезеңдері жабайыдан дамығанға дейін, ал тарихтың кезеңдері ежелгіден заманауиға дейін жіктеледі. 1880 жылдар шамасында музықтануда салыстырмалы әдістер кеңінен қолданыла бастады.

Тарихи музыка білімі

Музыка тарихы немесе тарихи музыкология – уақыт өте келе музыканың құрастырылуы, орындалуы, қабылдануы және сынға ұшырауымен айналысады. Музыканың тарихи зерттеулері композитордың өмірі мен шығармашылығы, стильдер мен жанрлардың дамуы (мысалы, барокко концерттері), белгілі бір топтың үшін музыканың әлеуметтік функциясы (мысалы, сарай музыкасы) немесе белгілі бір орында орындалу әдістері (мысалы, Лейпцигтегі Иоганн Себастьян Бахтың хоры) сияқты мәселелерді қамтиды. Өнер тарихының ұқсас саласы сияқты, тарихи музыкологияның түрлі салалары мен мектептері музыкалық шығармалардың әртүрлі түрлеріне және музыкаға қатысты әртүрлі көзқарастарға баса назар аударады. Тарихи музыканы анықтауда ұлттық ерекшеліктер де кездеседі. Теориялық тұрғыдан алғанда, «музыка тарихы» кез келген музыка түрінің немесе жанрының, мысалы, Үндістан музыкасының немесе рок-музыканың тарихын зерттеуді білдіруі мүмкін. Бірақ практикада, мұндай зерттеу тақырыптары көбінесе этномузыкология шеңберінде қарастырылады, ал «тарихи музыкология» әдетте Еуропа дәстүріндегі Батыс классикалық музыкасын білдіреді деп есептеледі. Тарихи музыкологияның әдістеріне дереккөздерді зерттеу (әсіресе қолжазбаларды зерттеу), палеография, филология (әсіресе мәтіндік сын), стильдік талдау, тарихнама (тарихи әдіс таңдауы), музыкалық талдау (музыканың «ішкі үйлесімділігін» табу үшін талдау) және иконография кіреді. Музыкалық талдауды осы мақсаттарға қолдану көбінесе музыка тарихының бір бөлігі болып табылады, алайда таза талдау немесе музыка талдауының жаңа құралдарын жасау көбінесе музыка теориясы саласында кездеседі. Музыка тарихшылары түрлі жазба жұмыстар жасайды: қазіргі зерттеулерін сипаттайтын мақалалар, музыкалық шығармалардың жаңа басылымдары, композиторлар мен музыканттардың өмірбаяндары, кітаптар немесе университет оқулықтарының тараулары, тіпті толыққанды оқулықтар. Музыка тарихшылары кейде нақты мәселелерді терең зерттейді, мысалы, белгілі бір композитордың вокальдық шығармаларындағы сөз бен музыка арасындағы байланысты зерттеушілер сияқты. Ал кейбір ғалымдар кең көзқараспен қарап, экономика, социология немесе философия сияқты басқа салалардан алынған әдістерді қолдана отырып, симфония сияқты музыка түрінің қоғамдағы орнын бағалайды.

Music history or historical musicology is concerned with the composition, performance, reception and criticism of music over time. Historical studies of music are for example concerned with a composer's life and works, the developments of styles and genres (such as baroque concertos), the social function of music for a particular group of people, (such as court music), or modes of performance at a particular place and time (such as Johann Sebastian Bach's choir in Leipzig). Like the comparable field of art history, different branches and schools of historical musicology emphasize different types of musical works and approaches to music. There are also national differences in various definitions of historical musicology. In theory, "music history" could refer to the study of the history of any type or genre of music, such as the music of India or rock music. In practice, these research topics are more often considered within ethnomusicology and "historical musicology" is typically assumed to imply Western Art music of the European tradition. The methods of historical musicology include source studies (especially manuscript studies), palaeography, philology (especially textual criticism), style criticism, historiography (the choice of historical method), musical analysis (analysis of music to find "inner coherence") and iconography. The application of musical analysis to further these goals is often a part of music history, though pure analysis or the development of new tools of music analysis is more likely to be seen in the field of music theory. Music historians create a number of written products, ranging from journal articles describing their current research, new editions of musical works, biographies of composers and other musicians, book length studies or university textbook chapters or entire textbooks. Music historians may examine issues in a close focus, as in the case of scholars who examine the relationship between words and music for a given composer's art songs. On the other hand, some scholars take a broader view and assess the place of a given type of music, such as the symphony in society using techniques drawn from other fields, such as economics, sociology or philosophy.

Жаңа музыкология

Жаңа музыкология – 1980-ші жылдардың соңынан бері музыканың мәдени тұрғыдан зерттелуіне, талдауына және сынға баса назар аударатын кең көлемді еңбектерді білдіретін термин. Мұндай зерттеулер феминистік, гендерлік тағылымдарға, квир теориясына немесе постколониалдық теорияға, сондай-ақ Теодор В. Адорноның еңбектеріне негізделуі мүмкін. Жаңа музыкология тарихи музыкологиядан туындаса да, батыс классикалық музыкасы дәстүрінде мәдени зерттеулерге жасалған баса назар, оны музыка зерттеулеріндегі тарихи, этнологиялық және әлеуметтанулық зерттеулердің тоғысқан жеріне қояды. Жаңа музыкология – дәстүрлі тарихи музыкологияға қарсы реакция болды, Сьюзан МакКлэридің сөзімен айтқанда, ол "музыканың мағынасын зерттеуді заңды ғылыми еңбекпен айналысатындар үшін шектеу салады". Алайда Чарльз Розен МакКлэриге жауап беріп: "көптеген 'жаңа музыкологтар' сияқты, музыканың мәні мен саяси немесе әлеуметтік маңызы жоқ деген догманы жоққа шығару үшін әдейі қиындық тудыратын қарсы пікірді келтіреді" дейді. Бүгінде көптеген музыкологтар музыка ғылымы мен жаңа музыка ғылымын ажырата алмайды, себебі жаңа музыка ғылымымен байланысты көптеген ғылыми мәселелер бұрыннан бері музыка ғылымының негізгі ағымында қарастырылып келеді, сондықтан "жаңа" деген сөз енді қолданылмайды.

Этномузыкология

Этномузыкология, бұрын салыстырмалы музыка ғылымы деп аталатын, музыканы мәдени контексте зерттеу саласы. Оны көбінесе музыканың антропологиясы немесе этнографиясы деп қарастырады. Джефф Тодд Титон оны «музыка жасайтын адамдарды зерттеу» деп атады. Этномузыкология көбінесе Батыс емес музыканы зерттеумен айналысса да, Батыс музыкасын антропологиялық немесе әлеуметтанулық тұрғыдан зерттеу, мәдени зерттеулер, әлеуметтану және әлеуметтік ғылымдар мен гуманитарлық ғылымдардың басқа да салаларын қамтиды. Кейбір этномузыкологтар негізінен тарихи зерттеулер жүргізеді, бірақ көпшілігі ұзақ мерзімді қатысушы байқауымен айналысады немесе этнографиялық, музыкологиялық және тарихи тәсілдерді далалық жұмыста біріктіреді. Сондықтан этномузыкологиялық зерттеулерде зерттелетін қоғамда ұзақ уақыт тұруды қамтитын маңызды және қарқынды далалық жұмыс компоненті бар. Этномузыкологиямен тығыз байланысты социомузыкологияның дамып келе жатқан саласы бар. Мысалы, Ко (2011) Гонконг социомузыкологиясында «Екі тілді және үш музыкалық» гипотезасын ұсынды.

Халықтық музыканы зерттеу

Популярлық музыканы зерттеу, кейде "бұрмалаушылықпен" танымал музыкология деп аталатын, 1980-ші жылдары американдық және еуропалық мәдениетті зерттеуші музыкологтар, этномузыкологтар және тарихшылардың көптеп қазіргі және өткен шақтардағы популярлық музыка туралы жаза бастауымен пайда болды. Популярлық музыканы зерттеуге арналған алғашқы журнал 1981 жылы жарық көрген Popular Music журналы болды. Сол жылы осы тақырыпқа толық арналған Халықаралық популярлық музыканы зерттеу қауымдастығы құрылды. Қауымдастықтың құрылуына популярлық музыкологияның салааралық мақсаты ықпал еткенімен, бұл топ популярлық музыкологияға тән музыкалық және социологиялық екіге бөлінген көзқараспен де сипатталады.

Музыка теориясы, талдау және композиция

Музыка теориясы – музыка элементтерін сипаттайтын, музыканы құрастыру және талдау әдістерін әзірлеу мен қолдануды қамтитын ғылыми сала. Жалпы алғанда, теория музыка туралы кез келген мәлімдеме, сенім немесе түсінік болуы мүмкін (Boretz, 1995). Музыка теориясын зерттейтін немесе тәжірибелік қолданысқа ендіретін адам – музыка теоретигі. Кейбір музыка теоретиктері композиторлар қолданатын тәсілдерді ережелер мен үлгілерді анықтау арқылы түсіндіруге тырысады. Ал басқалары музыканы тыңдау немесе орындау тәжірибесін модельдеуге ұмтылады. Өте әртүрлі қызығушылықтары мен ұстанымдарына қарамастан, көптеген батыс музыка теоретиктері музыканы құрастыру, орындау және тыңдау актілерін егжей-тегжейлі түсіндіруге болады деген сенімде біріккен. (Бұл, музыкалық экспрессияны тек музыкалық дыбыстарда ғана айқындалатын түсінік ретінде қарастыруға қарамастан). Әдетте, музыка теориясының еңбектері сипаттамалық және нұсқамалық болып табылады, практиканы анықтауға және одан әрі оны ықпалдауға бағытталған. Музыканттар музыка теориясын (көбінесе нотамен жазылған) музыкадағы құрылымдық қатынастарды түсіну үшін зерттейді. Композиторлар музыка теориясын өз шығармаларын қалай құруға болатынын түсіну үшін оқиды. Композиторлар өздерінің алдын ала композициялық және композициялық шешімдерін басқару үшін музыка теориясын зерттей алады. Жалпы айтқанда, батыс дәстүріндегі музыка теориясы гармония мен контрапунктке баса назар аударады, содан кейін оларды ірі масштабты құрылымды және әуенді жасауды түсіндіру үшін пайдаланады.

Музыкалық психология

Музыкалық психология психологияның мазмұны мен әдістерін қолданып, музыканың қалай туындайтынын, қабылданатынын, оған қандай реакция берілетінін және жеке адамдар мен қоғамның күнделікті өміріне қалай сіңірілетінін түсінуге бағытталған ғылым. Оның негізгі салаларына когнитивтік музыкология жатады, ол адамның музыкалық қабілеттері мен таным процестерін модельдеу үшін есептеу әдістерін пайдаланады, сондай-ақ музыканың когнитивтік нейробиологиясы, ол когнитивтік нейробиологияның әдістемелерін қолданып, музыканы қабылдау және орындау мида қалай жүзеге асатынын зерттейді. Бұл саланың кейбір аспектілері жоғары теориялық сипатқа ие болғанымен, қазіргі заманғы музыкалық психологияның көп бөлігі музыка орындаушылығы, композиция, білім беру және терапия салаларындағы тәжірибені жетілдіруге және мамандықтарды дамытуға ұмтылады.

Орындау практикасы мен зерттеулер

Орындау практикасы тарихи музыктанудың көптеген құралдарын пайдалана отырып, өткендегі әртүрлі орындарда және әртүрлі уақыттарда музыка қалай орындалған деген нақты сұраққа жауап береді. Бұрын ерте музыкамен ғана шектелгенімен, орындау практикасы саласындағы соңғы зерттеулер жазбаның алғашқы тарихының классикалық музыкадағы вибрато қолданысына немесе клезмер музыкасындағы аспаптарға тигізген әсері сияқты мәселелерді де қамтиды. Музыктану шеңберінде орындау практикасы музыканы қалай орындау керектігі туралы деректерді жинау және синтездеуге баса назар аударады. Ал, шынайы ән айтуды немесе тарихи аспапта орындауды үйрену әдетте консерваторияда немесе басқа орындаушылық білім беру бағдарламаларының құрамында болады. Дегенмен, орындау практикасы саласындағы көптеген жетекші зерттеушілер өте талантты музыканттар болып табылады. Музыкалық орындауды зерттеу (немесе музыкалық орындау ғылымы) музыка психологиясымен тығыз байланысты. Оның мақсаты – музыканың қалай орындалатынының (қалай орындалуы тиіс емес) психологиялық, физиологиялық, әлеуметтанулық және мәдени ерекшеліктерін анықтап, түсіндіру. Зерттеулер жүйелі және эмпириялық тәсілдермен жүргізіледі, сандық және сапалық деректерді жинау мен талдауды қамтиды. Музыкалық орындауды зерттеудің нәтижелері жиі музыка білімінде қолданылады.

Білім және мансап

Музыктанушылар профессорлық қызметтерде әдетте музыка тану бойынша докторлық дәрежесіне ие болады. 1960 және 1970 жылдары кейбір музыктанушылар магистр дәрежесімен профессорлық қызметтерге қол жеткізген, бірақ 2010 жылдары PhD – профессорлық қызметтерге талапкерлерге қойылатын стандартты ең төменгі білім деңгейі. Алғашқы оқу барысында музыктанушылар әдетте BMus немесе BA музыка (немесе тарих сияқты туыс сала) және көп жағдайда музыка тану магистрі дәрежесін аяқтайды. Кейбір адамдар тікелей бакалаврден PhD-ға түседі, мұндай жағдайларда олар MA дәрежесін алмайды. 2010 жылдары университеттердегі аспирантура бағдарламаларының өте көп салалы болуына байланысты, музыка тану PhD бағдарламаларына үміткерлер музыкада да, музыкадан тыс салаларда да академиялық білімі болуы мүмкін (мысалы, студент BMus және психология бойынша MA білімімен келе алады). Музыкалық білім беру саласында адамдар M. Ed және Ed. D. дәрежелерін алады. Көптеген музыктанушылар колледждерде, университеттерде немесе консерваторияларда оқытушы, лектор немесе профессор болып жұмыс істейді. Профессорлық қызметтер нарығы өте бәсекелі. Бастапқы деңгейдегі үміткерлер аяқталған PhD немесе оған тең дәрежелі дипломға ие болуы керек, ал жоғары профессорлық қызметтерге үміткерлер рецензиялық журналдарда жарияланымдар жасауы тиіс. Кейбір PhD-сы бар музыктанушылар тек сессиялық лектор ретінде тұрақсыз қызмет таба алады. Музыктанушының қызметтік міндеттері басқа гуманитарлық пәндердегі профессордың міндеттерімен бірдей: өз мамандығы бойынша бакалавриат және/немесе магистратура курстарын оқыту, сондай-ақ көп жағдайда кейбір жалпы курстар (мысалы, «Музыканы бағалау» немесе «Музыка тарихына кіріспе»); өз саласында зерттеу жүргізу, зерттеулері туралы мақалаларды рецензиялық журналдарда жариялау, кітаптардың тарауларын, кітаптарды немесе оқулықтарды жазу; зерттеулері туралы баяндамалар жасау және өз саласындағы зерттеулермен танысу үшін конференцияларға қатысу; және егер бағдарлама аспирантураны қамтыса, магистрлік және докторлық диссертацияларын дайындау бойынша магистрлер мен PhD студенттеріне жетекшілік ету. Кейбір музыка тану профессорлары өз мекемелерінде жоғары әкімшілік лауазымдарды, мысалы, Музыка мектебінің деканы немесе төрағасы ретінде атқаруы мүмкін.

Musicologists in tenure track professor positions typically hold a PhD in musicology. In the 1960s and 1970s, some musicologists obtained professor positions with an MA as their highest degree, but in the 2010s, the PhD is the standard minimum credential for tenure track professor positions. As part of their initial training, musicologists typically complete a BMus or a BA in music (or a related field such as history) and in many cases an MA in musicology. Some individuals apply directly from a bachelor's degree to a PhD, and in these cases, they may not receive an MA. In the 2010s, given the increasingly interdisciplinary nature of university graduate programs, some applicants for musicology PhD programs may have academic training both in music and outside of music (e. g., a student may apply with a BMus and an MA in psychology). In music education, individuals may hold an M. Ed and an Ed. D.

Most musicologists work as instructors, lecturers or professors in colleges, [universities or conservatories. The job market for tenure track professor positions is very competitive. Entry level applicants must hold a completed PhD or the equivalent degree and applicants to more senior professor positions must have a strong record of publishing in peer reviewed journals. Some PhD holding musicologists are only able to find insecure positions as sessional lecturers. The job tasks of a musicologist are the same as those of a professor in any other humanities discipline: teaching undergraduate and/or graduate classes in their area of specialization and, in many cases some general courses (such as Music Appreciation or Introduction to Music History); conducting research in their area of expertise, publishing articles about their research in peer reviewed journals, authors book chapters, books or textbooks; traveling to conferences to give talks on their research and learn about research in their field; and, if their program includes a graduate school, supervising MA and PhD students, giving them guidance on the preparation of their theses and dissertations. Some musicology professors may take on senior administrative positions in their institution, such as Dean or Chair of the School of Music.

Онлайн журналдар

Музыка теориясы және/немесе талдау саласындағы ашық қолжетімді еуропалық журналдар тізімі Музыка теориясы мен талдауы жөніндегі Еуропалық желінің веб-сайтында қолжетімді. Теория және талдау саласындағы ашық қолжетімді журналдардың толық тізімін Société Belge d'Analyse Musicale веб-сайтында (француз тілінде) табуға болады.