Кіріспе

Электрокардиограммада жүргізілген өлшем.

ҚТ аралығы – жүректің кейбір электрлік қасиеттерін бағалау үшін электрокардиограммада жүргізілетін өлшем. Ол Q толқынының басталуынан T толқынының аяқталуына дейінгі уақыт ретінде есептеледі және жүрек қарыншаларының жиырылуының басталуынан олардың толық демалуына дейінгі уақытқа шамамен сәйкес келеді. ҚТ аралығының қалыптан тыс ұзақ немесе қалыптан тыс қысқа болуы, жүрек ырғағының бұзылу қаупінің және кенеттен жүрек тоқтауының артуымен байланысты. ҚТ аралығындағы бұзылыстар, ұзақ ҚТ синдромы сияқты генетикалық жағдайлар, соталол немесе питолизант сияқты белгілі бір дәрілер, қандағы кейбір тұздар концентрациясының бұзылуы (мысалы, гипокалиемия) немесе гипотиреоз сияқты гормоналдық тепе-теңдіктің бұзылуы салдарынан туындауы мүмкін.

Өлшем

QT аралығы сериялық ЭКГ-ні бағалау үшін көбінесе II келемінде өлшенеді, I және V5 келемі II келеміне салыстырмалы баламалар болып табылады. QT аралығын өлшеу үшін III, aVL және V1 келемінен әдетте бас тартылады. QT аралығын дәл өлшеу субъективті, себебі Т толқынының соңы әрқашан нақты анықталмайды және көбінесе бастапқы сызықпен біртіндеп бірігеді. ЭКГ кешеніндегі QT аралығын қолмен әртүрлі әдістермен өлшеуге болады, мысалы, шектік әдіс, онда Т толқынының соңы Т толқынының изоэлектрлік негізге қосылатын нүктесімен анықталады, немесе тангенс әдісі, онда Т толқынының соңы Т толқынынан изоэлектрлік негізге ең үлкен төмендеу нүктесінде жүргізілген тангенс сызығының қиылысуымен анықталады. Цифрлық ЭКГ-нің 12 арналы бір мезгілде жазу мүмкіндігінің артуымен QT өлшеуін «үстіне қойылған медианалық соққы» әдісімен де жасауға болады. Үстіне қойылған медианалық соққы әдісінде 12 келемнің әрқайсысы үшін медианалық ЭКГ кешені құрастырылады. 12 медианалық соққылар бір-біріне қойылады және QT аралығы Q толқынының ең ерте басталуынан T толқынының соңғы аяқталуына дейін немесе Q толқынының басталуы мен T толқынының аяқталуының ең үлкен жинақылық нүктесінен өлшенеді.

Жүрек соғуының түзетуі

Жүрек соғуына жауап ретінде QT аралығы өзгереді – жүрек соғуы жоғарылағанда QT аралығы қысқарады. Бұл өзгерістер әртүрлі жүрек соғуы жиілігінде өлшенген QT аралықтарын салыстыруды қиындатады. Мұны ескере отырып, QT өлшемінің сенімділігін арттыру мақсатында, QT аралығын жүрек соғуына қарай (QTc) әр түрлі математикалық формулалар арқылы түзетуге болады, бұл процесс көбінесе заманауи ЭКГ аппаратымен автоматты түрде жүзеге асырылады.

Базетт формуласы

Ең көп қолданылатын QT түзету формуласы – физиолог Генри Кэтберт Базеттің (1885–1950) есімімен аталған Базетт формуласы, ол жүрек соғуына түзетілген QT аралығын (QTcB) есептейді. Базетт формуласы 1920 жылы жасалған зерттеулерге негізделген. Базетт формуласы көбінесе QTc-ні дұрыс емес өлшем бірліктерінде, яғни секундтың квадрат түбірі түрінде беретін жағдайда қолданылады. Базетт формуласының математикалық дұрыс түрі:

мұнда QTcB – жүрек соғуына түзетілген QT аралығы, ал RR – бір QRS кешенінің басталуынан келесі QRS кешенінің басталуына дейінгі уақыт аралығы. Бұл математикалық тұрғыдан дұрыс формула QTc-ні QT-мен бірдей өлшем бірліктерінде, әдетте миллисекундта көрсетеді. Бұл формуланың кейбір танымал түрлерінде QT миллисекундта, ал RR секундта өлшенетіні қабылданады, көбінесе жүрек соғуынан (ЖС) 60/ЖС ретінде есептеледі. Сондықтан, нәтиже миллисекундтың квадрат түбіріне шаққанда секундта беріледі. Дегенмен, QTc-ны осы формула арқылы есептеу «алғашқы QT және RR қандай бірліктерде өлшенгеніне қатысты талаптарды» тудырады.

Фридерисия формуласы

Фридериция RR интервалының кубикалық түбірін қолдана отырып, балама түзету формуласын (QTcF) ұсынды.

Саги формуласы

Фрамингем түзетуі, сонымен қатар Фрамингем жүрек зерттеуіне негізделген Саги формуласы деп те аталады, ол 5000-нан астам қатысушының ұзақ мерзімді когорт деректерін пайдаланды және жақсы әдіс саналады. Қайтадан, QT және QTlc миллисекундтармен, ал RR секундтармен өлшенеді.

Түзетулерді салыстыру

Ретроспективті зерттеу Фридерисия әдісі мен Фрамингем әдісі 30 күндік және 1 жылдық өлім-жітім тәуекелдерін бағалау үшін ең пайдалы нәтижелер бере алатынын көрсетеді. Қалыпты QTc мәні 0,40 секундқа (≤ 400 мс), 0,41 секундқа (≤ 410 мс) немесе 0,42 секундқа (≤ 420 мс) тең немесе одан кем болуы мүмкін. Кенеттен жүрек тоқтауы қаупі болғанда, еркектердегі "шекаралық QTc" 431–450 мс, ал әйелдерде 451–470 мс құрайды. Егер жүрек соғу жиілігі тым жоғары немесе тым төмен болмаса, QT интервалының жоғарғы шегін шамамен есептеуге болады: QT = 60 соққы/мин (бpm) жиілігіндегі QTc мәнінен әр 10 бpm-ға 0,02 секундты кешіру арқылы. Мысалы, егер қалыпты QTc ≤ 0,42 секунд болса, онда 60 бpm жиілікте QT 0,42 секундқа тең немесе одан кем болуы керек. 70 бpm жиілікте QT шамамен 0,40 секундқа тең немесе одан кем болуы күтіледі. Сондай-ақ, 80 бpm жиілікте QT шамамен 0,38 секундқа тең немесе одан кем болуы күтіледі. Ұзақ QTc интервалы әйелдерде, егде жастағы пациенттерде, жоғары систолалық қан қысымында немесе жүрек соғу жиілігінде, сондай-ақ бойы кішкентай адамдарда жиі кездеседі. Ұзақ QTc интервалы Torsades de Pointes деп аталатын ЭКГ белгілерімен байланысты, ол қарыншалық фибрилляцияға алып келуі мүмкін және өлім-жітімнің жоғары деңгейімен байланысты. Ұзақ QT интервалының көптеген себептері бар, олардың арасында генетикалық емес себептер жиірек кездеседі.

Генетикалық себептері

ҚТ аралығының қалыптан тыс ұзаруы ұзақ ҚТ синдромынан, ал қалыптан тыс қысқаруы қысқа ҚТ синдромынан болуы мүмкін. QTc ұзақтығы NOS1AP генінің вариацияларымен байланысты. Джервелл және Ланге-Нильсеннің аутосомалық рецессивті синдромы сенсорлы-жүйкелік есту қабілетінің жоғалтуымен қатар ұзарған QTc аралығымен сипатталады.

Патологиялық жағдайларға байланысты

Гипотиреоз, қалқанша безінің жеткіліксіз қызмет етуі, электрокардиограммада QT аралығының ұзаруына себеп болуы мүмкін. Жедел гипокальциемия QT интервалының ұзаруына әкеледі, бұл қарыншалық аритмияларға ұшыратуы мүмкін. QT аралығының қысқаруы гиперкальциемиямен байланысты болуы мүмкін.

Дәрілік заттарды бекіту зерттеулерінде қолдану

2005 жылдан бері FDA және Еуропалық реттеуші органдар жаңа молекулалық бірліктердің барлығын дәрінің QT аралығына тигізетін әсерін анықтау үшін Толық QT (TQT) немесе оған ұқсас зерттеуде бағалауды міндетті етті. TQT зерттеуі дәрінің қалыптан тыс жүрек ырғағын тудыру мүмкіндігін бағалауға арналған. Дәстүрлі түрде QT аралығын жеке адам жүрек соғуының клиникалық уақыт белгісіндегі шамамен тоғыз соғуын өлшеу арқылы бағалап келді. Алайда, 2010 жылдан кейін бекітілген дәрілердің көп бөлігінде ішінара автоматтандырылған тәсіл қолданылды, онда автоматтандырылған бағдарламалық алгоритмдер сарапшы адамдармен біріктіріліп, жүрек соғуының белгілі бір бөлігін қарап, дәлдікті арттыру және шығындарды төмендету үшін көптеген соғуларды бағалауға мүмкіндік берді. 2014 жылы FDA, iCardiac Technologies және басқа ұйымдардан құралған салалық консорциум TQT зерттеулерінен босатуға ерте сатыдағы деректерді бағалау арқылы қалай қол жеткізуге болатынын көрсететін маңызды зерттеудің нәтижелерін жариялады. Фармацевтикалық өнеркәсіп TQT зерттеулерін жүргізу тәжірибесін жинақтаған сайын, QTcF, QTcB және QTcLC сияқты дәстүрлі QT түзету формулаларының вегетативті жүйке жүйесіне әсер ететін препараттарды бағалау үшін әрқашан тиімді болмайтыны да анық болды.

Өлім-жітімнің болжаушысы ретінде

Электрокардиография – қауіпсіз және инвазивті емес құрал, оны өлім қаупі жоғары адамдарды анықтау үшін пайдалануға болады. Жалпы халық арасында, оқшауланған QTc интервалының ұзақтығы жүрек-қан тамырлары ауруларынан болатын өлім-жітімнің артуымен байланысты екенін көрсететін тұрақты дәлелдер жоқ. Дегенмен, бірнеше зерттеулер халықтың ауруға шалдыққан топтарында QT интервалының ұзақтығын өлім-жітімді болжаушы ретінде қарастырды.

Ревматоидты артрит

Ревматоидты артрит – ең көп таралған қабынулы артрит. Зерттеулер ревматоидты артритті жүрек-қан тамырлары ауруларынан болатын өлім-жітімнің жоғарылауымен байланыстырды. 1-типті диабетпен ауыратын науқастардың шамамен жартысының QTc интервалы ұзарған (> 440 мс). 80 мс-ден астам QTd қалыптан тыс ұзақ деп есептеледі. QTd-нің ұзаруы 2-типті диабетпен байланысты өлім-жітімге әкеледі. QTd, 2-типті диабетте өлім-жітіммен байланысы жоқ QTc-ге қарағанда, жүрек-қан тамырларынан болатын өлімді жақсы болжайды. QTd 80 мс-ден жоғары болғанда, жүрек-қан тамырлары ауруларынан өлу қаупі нормативті QTd-ге қарағанда 1,26 есе артады.