Кіріспе

14 ғасырдың талмудтанушысы және еврей құқығы бойынша сарапшысы Ниссим бен Реувен (1290 – 9 шбат, 1376) Жирона қаласында, Каталониядағы ықпалды талмудтанушы және еврей құқығы бойынша сарапшы болды. Ол – ортағасырлық испандық талмудтанушы ғалымдардың соңғысының бірі. Ол сонымен қатар еврейше әріптерімен белгіленген RaN (ר"ן) немесе HaRaN (הר"ן) аттарымен, әрі толық атының еврейше әріптерімен қысқартылған RaNbaR (רנב"ר) (әкесі Реувеннің (ראובן) аты да кірген) және Ниссим Геронди есімдерімен де белгілі.

Өмірбаян

Нисим Каталонияның Барселона қаласында дүниеге келген. Ол дәрігер болған және астрономия біліміне ие болған. Оның ұстазы белгісіз; еңбектерінде Р. Перезді «морену» («біздің ұстазымыз») деп еске алады, бірақ ол әкесін (Рубен бен Нисим) «әкем және ұстазым» деп атағандықтан, әкесі оның негізгі ұстазы болған болуы мүмкін. Ол Барселонадағы еврей қауымының қазысы және мұғалімі қызметін атқарды, сондай-ақ онда ешива құрды. Ол қауымның бай мүшелерінің мінез-құлқына сын айтты, бірақ бұл олардың қарсылығын тудырды. Ол өз қауымының белгілі бір бай және қуатты яһудилерінен зардап шекті, олар тіпті оны және басқа да жетекші раввиндерді үкімет алдында жала жапты, олардың кінәсіз екендігі дәлелденгенге дейін бес ай түрмеде отырды. Испания яһудилері патшаға қорғауды сұрап петиция жіберген кезде, Ниссим құжатты дайындаған комиссия мүшелерінің бірі болды. Оның ең жақын шәкірттері Исаак бен Шешет және Хасдай Крескас болды.

Альфази туралы түсініктеме

Оның ең танымал еңбегі – Исаак Альфазидің «Сефер ха-халахот» еңбегіне жазған түсіндірмелері мен кеңейтілген әңгімелері, сол кезде нақты мәселелерді шешу үшін қабылданған. Ол практикалық тұрғыдан маңызды мәселелерді өте толық және нақты түсіндірсе, теориялық сұрақтарды қарастырғанда өте қысқа болады. Ран Альфазидің барлық еңбегіне түсініктеме жазған жоқ, бірақ барлық түсініктеме оған жатқызылады. Пікірлерінде ол Раши, Раббену Там, Маймонид, Нахманид және Соломон бен Адерет сияқты бұрынғы ең беделді ғалымдардың пікірлерін жоққа шығарудан тартынбады. Дегенмен, ол осы ұстаздарға құрмет көрсетіп, практикада олардың көзқарастарын қабылдады. Көбінесе ол бұрынғы ұстаздардың пікірін жоққа шығарып, сосын: «Бірақ ежелгілер осылай шешкен болса, олардың шешімдерін өзгертуге болмайды» деп жазатын. Оның шәкірті Исаак бен Шешеттің айтуынша, ол әдетте шешімдерінде өте сақты болған және консервативтік көзқарас ұстанған. Нисим өз түсініктемелерінде практикалық мәселелер бойынша шешімдерді нақтылауға тырысты және Альфазидің «Халакот» еңбегін түсіндіруге және қорғауға өзін арнады, себебі бұл жинақ нақты мәселелерді шешу үшін қабылданған. Нисимнің «Халахот» еңбегіне қазірге дейін сақталған түсініктемелері Шаббат, Песахим, Таанит, Рош ха-Шана, Беца, Сукка, Мегилла, Кетубот, Гиттин, Кидушін, Шебуот және Авода Зара трактаттарын қамтиды. Мұэд Катан және Маккот трактаттарына жазылған түсініктемелер оған бұрмаланып жатқызылған. Ол практикалық тұрғыдан маңызды мәселелерді өте толық және нақты түсіндірсе, тек теориялық мәселелерді қарастырғанда өте қысқа болады. Қазіргі Талмуд басылымдарында бұл түсініктеме Альфази еңбегімен бірге басылады.

Талмудқа түсініктеме

Нисим Талмудтың өзіне де түсініктемелер жазды. Сақталған түсініктемелердің ғылыми жинағы соңғы жылдары жарық көрді. Осы еңбектерінде де Нисим практикалық шешімдерді анықтауға ұмтылды, және кез келген маңызды баяндама мен түсіндірменің соңында практикалық тұрғыдан маңызды мәселелерді қорытындылады. Ол "Недарим" трактатына толық түсініктеме жазған алғашқы ғалым болды; және осы еңбегінің бұл бөлігі жинақтың ең құндысы болып саналады, себебі бұл трактат геон дәуірінде назарсыз қалды, ал кейінгі түсіндірмелер жеткіліксіз болды.

Жауап

Ол тіпті Испаниядан тыс жерде де раввиндік авторитет ретінде танылды, раввиндік сауалдар ("шеилот") оған өз елінен ғана емес, сонымен қатар Франция, Италия, Африка және Израиль аймағынан да жолданды. Ол жауап ретінде шамамен 1000 респонс жазды, олардың тек 77-сі ғана сақталған. Бұл оның халахик мәліметтерді қарастырудағы терең ойлылығы мен рационалистік әдісін көрсетеді. Оның респонстары алғаш рет Римде (1546) жарияланды, Константинопольде (1548) және Кремонада (1557) толықтырылған күйде қайта басылды.

Басқа жұмыстар

Ол он екі уағыздан ("дерашот") тұратын философиялық еңбек жазды, бұл шағын томда философиямен, әсіресе Маймонид пен Ибн Эзраның философиясымен таныстығын көрсетті. Ол "мистицизмнің жақтасы болған жоқ", тіпті Нахманидті Каббалаға тым көп уақыт арнағаны үшін айыптады. Ол сондай-ақ жақында жарық көрген Киелі кітапқа түсіндірме және философиялық еңбек жазды.