Кіріспе

Американдық математик Освальд Веблен (24 маусым 1880 жыл - 10 тамыз 1960 жыл) – американдық математик, геометр және тополог, оның еңбектері атом физикасы және аралық теориясында қолданыс тапты. Ол 1905 жылы Жордан қисығы теоремасын дәлелдеді; бұл теореманың алғашқы қатаң дәлелі ретінде ұзақ уақыт саналғанымен, қазір көптеген мамандар Камиль Жорданның түпнұсқалық дәлелін де қатаң деп есептейді.

Ерте өмір

Веблен Айова штатының Декора қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Эндрю Андерсон Веблен (1848–1932), Айова университетінің физика профессоры, және Кирсти (Хуген) Веблен (1851–1908) болған. Вебленнің қарындасы - белгілі экономист және социолог Торстейн Веблен. Освальд Айова-Ситиде оқыған. Ол бакалавриатты Айова университетінде 1898 жылы АБ (бакалавр) дипломын алып, ал Гарвард университетінде 1900 жылы екінші БА (бакалавр) дипломын алып аяқтады. Жоғары білімін Чикаго университетінде математика мамандығы бойынша алып, 1903 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Оның "Геометрия үшін аксиомалар жүйесі" атты диссертациясын Э. Х. Мур жетекшілік еткен. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Веблен АҚШ армиясында бастап капитан, кейін майор шенімен қызмет етті.

Мансап

Вейблен 1905 жылдан 1932 жылға дейін Принстон университетінде математика пәнінен сабақ берді. 1926 жылы ол Генри Б. Файн математика профессоры атанды. 1932 жылы Принстондағы Жоғары оқу институтын ұйымдастыруға көмектесті және сол жылы институттың алғашқы профессоры болу үшін профессорлық қызметінен бас тартты. 1950 жылға дейін ол институттағы профессорлық қызметін сақтап, зейнеткерлік демалысына шықты. Принстондағы жылдары Вейблен мен оның әйелі Элизабет М.Д. Ричардсон Принстон қырқасы бойында жер жинады. 1957 жылы олар Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы алғашқы және ең ірі табиғат қорғау аумағы – Херронтаун Вудс Арборетумын құруға қаржылай көмек көрсетті. Вейблен 1928 жылы Болоньяда және 1936 жылы Ослода өткен Халықаралық математикалық конгрестің (ХМК) пленарлық спикері болды. 1960 жылы 80 жасында Мэн штатының Бруклин қаласында қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін Америка математикалық қоғамы оның құрметіне геометрия саласындағы Освальд Вейблен сыйлығын тағайындады. Бұл сыйлық үш жылда бір рет беріледі және геометрия саласындағы ең маңызды зерттеулерді мойындаудың ең беделді сыйлығы болып саналады.

Жетістіктер

Өзінің еңбек жолында Веблен топология, проективті және дифференциалдық геометрия салаларына маңызды үлес қосты, соның ішінде қазіргі физикада маңызды нәтижелерге қол жеткізді. Ол проективті геометрия үшін Веблен аксиомаларын енгізді және Веблен-Янг теоремасын дәлелдеді. Веблен ординалдар функцияларын ұсынды және олардың кеңейтілген түрін кішкентай және үлкен Веблен ординалдарын анықтау үшін пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Абердин полигонындағы баллистикалық жұмыстарды бақылауға қатысты, бұл ерте заманғы есептеу машиналарын қамтыды, әсіресе ENIAC электронды цифрлық компьютерінің құрылуына қатысты ұсынысты қолдады. Сондай-ақ ол 1912 жылы төрт түс туралы болжамға қатысты мақала жариялады. Веблен 1912 жылы Америка философиялық қоғамына, 1919 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясына және 1923 жылы Америка өнер және ғылым академиясына сайланды.

Жеке өмір

1908 жылы ол британдық физик Оуэн Уилланс Ричардсонның қарындасы, ал американдық физик Клинтон Джозеф Дэвисонның жеңесі Элизабет Ричардсонға үйленді.

Веблен ғылыми-зерттеу нұсқаулығы

Веблен ғылыми-зерттеу инструкторлығы – Принстон университетінің математика кафедрасы мен Жоғары оқу институты ұсынатын үш жылдық қызметтік лауазым. Бұл лауазым 1998 жылы құрылған және соңғы үш жылдың ішінде PhD дәрежесін алған, таза және қолданбалы математика саласындағы ең үздік үміткерлерге жыл сайын ұсынылады. Веблен инструкторлары – Жоғары оқу институтының мүшелері және Принстон университетінің штатты оқытушылары. Инструкторлықтың бірінші және үшінші жылдары Принстон университетінде өтеді және штатты оқытушылық міндеттерін атқарумен байланысты. Екінші жыл институтта өтеді және оқытушы таңдаған тәуелсіз зерттеулерге толықтай арналады.