Александр Дутов: Оренбургтық Атаман және Қызыл Армияға Қарсы Көтерілісші

Кіріспе

Орыс казак атаманы және генерал-лейтенанты (1879–1921)

Ресей футболшысы

Александр Ильич Дутов (Ланг ру; 17 тамыз 1879 [е.с. 5 тамыз 1879] – 7 ақпан 1921) – Орыс казак атаманы және генерал-лейтенанты, Орынбор казактарын большевиктерге қарсы көтеріліске жетекшілік еткен.

Өмірбаян

Дутов Сырдария облысындағы (қазіргі Қазақстандағы) Қазалинск қаласында дүниеге келген. Николаевское кавалерийское училище мен Николаевское инженерное училище, қазіргі әскери инженерлік техникалық университет (Русский Военный инженерно технический университет) және Бас штаб академиясын (1908) бітірген. Бірінші дүниежүзілік соғыста казак полкінің қолбасшысының көмекшісі болды. Ақпан революциясынан кейін Дутов Бүкілресейлік казак армиясы одағының басшысы, содан кейін контрреволюциялық Бүкілресейлік казак съезінің төрағасы (1917 жылдың маусымы), содан кейін армия әкімшілігінің бастығы және Орынбор казак армиясының атаманы (қыркүйек) болып тағайындалды. 1917 жылы қарашада Дутов Орынбордағы Қызыл Армия билігіне қарсы көтеріліс ұйымдастырды. 1918 жылы маусымда Дутов Чехия легионының көмегімен Оралдағы Кеңес үкіметін толығымен жою үшін күрес ұйымдастырды. Ол Александр Колчак армиясында Орынбор Тәуелсіз армиясының қолбасшысы болды. 1919 жылы ол генерал Григорий Семеновті Қызыл Армияға қарсы күрес үшін күшті күш ретінде өзіне қосылуға көндіруге тырысты. Семенов губернатор Василий Балабановтың дипломатиялық күш-жігеріне қарамастан, бас тартты, Санкт-Петербургтегі уақытша үкімет құлағандықтан өзінің губернатор екенін мәлімдеді. 1918 жылдың 9 мамырында Дутов Александров Гай ауылын басып алғаннан кейін Қызыл Армияның шамамен 2000 адамы тірідей жерленді. Ауылдың 700-ден астам тұрғыны өлімге ұшырады. Троицк, Оренбург және басқа қалаларды басып алғаннан кейін 6000-нан астам адам террор режиміне ұшырады, олардың 500-і тек тергеу кезінде қаза тапты. Челябинскіде Дутовтың адамдары 9 мыңнан астам адамды өлтіріп, немесе Сібір түрмелеріне жер аударып жіберді. Троицкте қала басып алынғаннан кейінгі алғашқы апталарда Дутовтың адамдары 700-ге жуық адамды атып өлтірді. Ілекада 400-ден астам адам қаза тапты. Бұл жаппай жазалаулар Дутовтың казак әскерлеріне тән еді. 1918 жылдың 4 тамыздағы Дутовтың жарлығы әскери қызметтен қашуға және оның аумағындағы билікке тіпті пассивті қарсылық көрсетуге өлім жазасын белгіледі. 1918 жылдың қаңтар айында Орал аймағының бір ауданында Дутовтың адамдары 1000-нан астам адамды өлтірді. 1919 жылдың 3 сәуірінде казак әскербасы әскерлеріне қарсылық көрсеткен кез келген адамды атып, тұтқынға алуға бұйрық берді. Шугар ауылында Дутовтың адамдары жүздеген Қызыл Армия науқастары жатқан аурухананы өртеп жіберді. Армиясы Қызыл Армиядан жеңілгеннен кейін Дутов Орынбор армиясын 1919-1920 жылдың қысында аштықпен күресіп Семиречьеге, ал одан 1920 жылдың наурыз-майында Қытайға жетектеді. Сол кезде генерал Дутов бірқатар ресейлік басшыларға, соның ішінде Семиречье әкімшісі Василий Балабановқа Қытайға қашуға көмектесті. Дутовты 1921 жылдың ақпанында Қытайдың Суидин қаласында большевиктердің адамы Махмуд Хаджамиров өлтірді.

Dutov was born in Kazalinsk in Syr Darya Oblast (now Kazaly in Kazakhstan). He graduated from Николаевское кавалерийское училище and Николаевское инженерное училище, now Military engineering technical university (Russian Военный инженерно технический университет), and General Staff Academy (1908). He was assistant commander of the Cossack regiment during World War I. After the February Revolution, Dutov was appointed head of the All Russian Cossack Army Union, then chairman of the counterrevolutionary All Russian Cossack Congress (June 1917), and then Chief of the Army Administration and ataman of the Orenburg Cossack Army (September). In November 1917, Dutov raised a revolt against the Red Army authorities in Orenburg. In June 1918, Dutov, with the help of the Czech Legion, organized a struggle for complete termination of the Soviet authority in the Urals. He was in charge of the Orenburg Independent Army in Aleksandr Kolchak's army. In 1919, he tried to convince General Grigory Semyonov to join him as a stronger force to fight the Red Army. Semyonov refused despite a significant diplomatic effort from Governor Vasile Balabanov, claiming he was governor only since the provisional government in Saint Petersburg collapsed in the revolution. On 9 May 1918, after Dutov captured Alexandrov Gay village, nearly 2,000 men of the Red Army were buried alive. More than 700 people from the village were executed. After capturing Troitsk, Orenburg, and other cities, a regime of terror was installed over 6,000 people, of whom 500 were killed just during interrogations. In Chelyabinsk, Dutov's men executed or deported to Siberian prisons over 9,000 people. In Troitsk, Dutov's men in the first weeks after the capture of the city shot about 700 people. In Ileka they killed over 400. These mass executions were typical of Dutov's Cossack troops. Dutov's executive order of 4 August 1918, imposed the death penalty for evasion of military service and for even passive resistance to authorities on its territory. In one district of the Ural region in January 1918, Dutov's men killed over 1,000 people. On 3 April 1919, the Cossack warlord ordered his troops to shoot and take hostages for the slightest display of opposition. In the village of Sugar, Dutov's men burned down a hospital with hundreds of Red Army patients. After his army's defeat by Red Army, Dutov led his Orenburg Army in the Starving March during winter of 1919–1920 to Semirechye, and from there in March–May 1920 to China. At that time, General Dutov also helped a number of Russian leaders, including Vasile Balabanov, the administrator of Semirechye, to escape to China. Dutov was assassinated in Suiding, China, by the Bolshevik agent Мahmud Khadzhamirov (Махмуд Хаджамиров) in February 1921.