Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік әскери және саяси қайраткер (1872–1947)
Russian military and political leader (1872–1947)
Антон Иванович Деникин (Антон Иванович Деникин,; 16 желтоқсан 1872 [ескі стиль бойынша 4 желтоқсан 1872] – 7 тамыз 1947) – 1917–1923 жылдардағы Ресей азамат соғысы кезінде Ресей мемлекетінің уақытша басшысы және Оңтүстік Ресей қарулы күштерінің бас қолбасшысы болған ресейлік әскери қайраткер. Бұрын ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей империясының әскерінде генерал болған. Оның әскерлері жүзеге асырған Ақ террор погромдарымен белгілі болды.
Anton Ivanovich Denikin (Антон Иванович Деникин, ; 16 December 1872 [O. S. 4 December 1872] – 7 August 1947) was a Russian military leader who served as the acting supreme ruler of the Russian State and the commander in chief of the armed forces of South Russia during the Russian Civil War of 1917–1923. Previously, he was a general in the Imperial Russian Army during World War I. His forces' implementation of the White Terror was known for pogroms.
Балалық шақ
Деникин 1872 жылғы 16 желтоқсанда Ресей империясының Варшава генерал-губернаторлығындағы (қазіргі Польша) Влоцлавек қаласының бір бөлігі – Шпетал Долный ауылында дүниеге келген. Оның әкесі, Иван Ефимович Деникин, Саратов губерниясында крепостной шаруа болып туған. 25 жылдық әскери қызметке рекрут ретінде жіберілген, аға Деникин әскери қызметіндегі 22-ші жылы, 1856 жылы офицер атағын алған. 1869 жылы майор шенімен армиядан зейнетке шыққан. 1869 жылы Иван Деникин поляк тігіншісі Эльжбета Вржесиньскаға екінші әйелі ретінде үйленген. Олардың жалғыз баласы Антон Деникин өсіп келе жатып орыс және поляк тілдерінде еркін сөйлеген. Әкесінің орыс патриотизмі мен православие дініне деген берілгендігі Антон Деникинді Ресей армиясына бастап әкелді. Деникиндер зейнеткер майордың аз зейнетақысына күнкөріс істеп, кедейлік шегінде өмір сүрді, ал Иванның 1885 жылы қайтысынан кейін олардың қаржы жағдайы нашарлап кетті. Антон Деникин сол кезде отбасын асырау үшін жас сыныптастарына жеке сабақтар беріп көмектесе бастады. 1890 жылы Деникин Киевтің юнкерлік мектебіне, әскери оқу орнына түсіп, 1892 жылы бітірді. Жиырма жастағы Деникин артиллерия бригадасына қабылданып, үш жыл қызмет етті. 1895 жылы ол алғаш рет Бас штаб академиясына қабылданды, бірақ екі жылдық оқудың бірінші жылында академиялық талаптарға сай келмеді. Осы сәтсіздіктен кейін Деникин тағы да қабылдануға тырысты. Келесі рет ол жақсы нәтиже көрсетіп, курста он төртінші орынды иеленді. Алайда, өкінішке орай, Академия бағаларды есептеудің жаңа жүйесін енгізуге шешім қабылдады, нәтижесінде Деникинге емтиханнан кейін штабқа тағайындалмады. Ол бұл шешімге жоғары билікке (Ұлы Герцогқа) шағымданып наразылық білдірді. Деникинге шағымын қайтарып алса, Бас штаб мектебіне қайта қабылдануы мүмкін екендігі туралы ұсыныс жасалды, бірақ ол оны мақұлдамады, себебі осы ұсыныс оны қорлады. Деникин алғаш рет 1905 жылғы орыс-жапон соғысында әскери қызметке қатысты. 1905 жылы ол полковник шеніне көтерілді. 1910 жылы 17-ші жаяу әскер полкінің командирі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірнеше апта бұрын Деникин генерал-майор шеніне жетті.
Denikin was born on 16 December 1872, in the village of Szpetal Dolny, part of the city Włocławek in Warsaw Governorate of the Russian Empire (now Poland). His father, Ivan Efimovich Denikin, had been born a serf in the province of Saratov. Sent as a recruit to do 25 years of military service, the elder Denikin became an officer in the 22nd year of his army service in 1856. He retired from the army in 1869 with the rank of major. In 1869, Ivan Denikin married Polish seamstress Elżbieta Wrzesińska as his second wife. Anton Denikin, the couple's only child, spoke both Russian and Polish growing up. His father's Russian patriotism and devotion to the Russian Orthodox religion led Anton Denikin to the Russian army. The Denikins lived very close to poverty, with the retired major's small pension as their only source of income, and their finances worsened after Ivan's death in 1885. Anton Denikin at this time began tutoring younger schoolmates to support the family. In 1890, Denikin enrolled at the Kiev Junker School, a military college from which he graduated in 1892. The twenty year old Denikin joined an artillery brigade, in which he served for three years. In 1895, he was first accepted into the General Staff Academy, where he did not meet the academic requirements in the first of his two years. After this disappointment, Denikin attempted to attain acceptance again. On his next attempt he did better and finished fourteenth in his class. However, to his misfortune, the Academy decided to introduce a new system of calculating grades and as a result Denikin was not offered a staff appointment after the final exams. He protested the decision to the highest authority (the Grand Duke). After being offered a settlement according to which he would rescind his complaint in order to attain acceptance into the General Staff school again, Denikin declined, insulted. Denikin first saw active service during the 1905 Russo Japanese War. In 1905, he won promotion to the rank of colonel. In 1910, he became commander of the 17th infantry regiment. A few weeks before the outbreak of the First World War, Denikin reached the rank of major general.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Деникин Киев әскери округінің штаб бастығы болды. Бастапқыда ол генерал Брусиловтың 8-ші армиясының квартирмейстері болып тағайындалды. Штабтағы қызметке құштар болмаған Деникин, майданға жіберуді өтінді. Ол 1915 жылы 4-ші атқыштар дивизиясына айналған 4-ші атқыштар бригадасына ауыстырылды. Бұл Брусиловтың 1916 жылғы 5 (18) сәуірдегі №643 бұйрығында айтылған формациялардың бірі болды, ол ресейлік және австриялық әскерлер арасындағы қарым-қатынасты тоқтатуға бағытталған. 1916 жылдың қазан айында ол Ресейдің 8-ші армия корпусына қолбасшылық етуге тағайындалды және Румыниядағы әскерлерді басқарды. Ақпан революциясы мен патша Николай II-нің құлатылуынан кейін Михаил Алексеевтің, содан кейін Алексей Брусиловтың, ал соңында Лавр Корниловтың штаб бастығы болды. Деникин 1917 жылдың 20 шілдесінен (2 тамызынан) 16 (29) тамызына дейін Оңтүстік-Батыс майданының қолбасшысы қызметін атқарды. Ол 1917 жылдың қыркүйегінде өзінен жоғары тұрған Корниловтың төңкеріс әрекетін қолдады және онымен бірге тұтқындалып, түрмеге қамалды. Осыдан кейін Алексеев қайтадан бас қолбасшы болып тағайындалды.
By the outbreak of World War I in August 1914 Denikin was chief of staff of the Kiev Military District. He was initially appointed quartermaster of General Brusilov's 8th Army. Not one for staff service, Denikin petitioned for an appointment to a fighting front. He was transferred to the 4th Rifle Brigade, which was transformed into the 4th Rifle Division in 1915. This was one of the formations cited by Brusilov in his Order No. 643 of 5 (18) April 1916, which sought to end fraternization between Russian and Austrian troops. In October 1916, he was appointed to command the Russian 8th Army Corps and lead troops in Romania. Following the February Revolution and the overthrow of Tsar Nicholas II, he became Chief of Staff to Mikhail Alekseev, then Aleksei Brusilov, and finally Lavr Kornilov. Denikin was concurrently commander of the Southwestern Front from 20 July (2 August) to 16 (29) August 1917. He supported the attempted coup of his superior, Kornilov, in September 1917 and was arrested and imprisoned with him. After this Alekseev would be reappointed commander in Chief.
Азаматтық соғыс
Қазан төңкерісінен кейін Деникин мен Корнилов Солтүстік Кавказдағы Новочеркасскке қашып, басқа патшалық офицерлермен бірге, бастапқыда Алексеев басқаратын, большевиктерге қарсы Еріктілер армиясын құрды. 1918 жылғы сәуірде Корнилов Екатеринодар маңында қаза тапты, ал Еріктілер армиясы, Сергей Марковтың қолдауының арқасында, Деникиннің басшылығына көшті. Корниловтың қаланы басып алуға жасаған сәтсіз әрекеті ақыры тоқтатылды және армия солтүстік-шығысқа шегінді, жойылудан қалды және «Мұз жүрісі» деп танылатын науқанды аяқтады. Бас қолбасшылыққа Ұлы князь Николайды тағайындау туралы пікірлер болды, бірақ Деникин билікті бөлісуге мүдделі емес еді. 1918 жылдың маусым-қараша айларында Деникин табысты Екінші Кубань жорығын бастады, ол оған Қара және Каспий теңіздері арасындағы барлық аймақты бақылауға мүмкіндік берді. 1919 жылдың жазында Деникин оңтүстік Ақ әскерлерінің Мәскеуді басып алу үшін жасаған соңғы шабуылына жетекшілік етті. Бір кезде Ақ әскер жеңіске жететіндей болды; Қызыл Армияның Жоғарғы Бас қолбасшысы Леон Троцкий, Нестор Махноның Украина Анархистік Революциялық Көтерілісші Армиясымен өзара қолдау үшін асыққан келісімге келді. Махно өз армиясын шығысқа бұрып, Деникиннің созылған жабдықтау желілеріне қарсы шабуыл жасады, Ақтарды шегінуге мәжбүр етті. Деникиннің армиясы 1919 жылдың қазан айында Мәскеуден 360 шақырым оңтүстікте, Орелде шешулі түрде жеңіліске ұшырады. Оңтүстік Ресейдегі Ақ әскерлер содан бері үнемі шегініп, 1920 жылдың наурыз айында Қырымға жетті. 1920 жылдың 4 қаңтарында, Сібірде большевиктердің жеңілісі мен тұтқындалуы алдында, адмирал Александр Колчак Деникинді өзінің Жоғарғы Билеушісі (Верховный правитель) ретіндегі мұрагері етіп тағайындады, бірақ Деникин Жоғарғы Басшының функцияларын немесе мәртебесін қабылдамады. Темдеуде, Кеңес үкіметі бірден Махномен жасалған келісімді бұзып, оның анархистік күштеріне шабуыл жасады. Екі тараптың да жеңіске жеткен бірнеше шайқастан кейін, Троцкийдің көп санды және жақсы жабдықталған Қызыл Армия әскерлері Махноның Көтерілісші Армиясын жеңіп, таратып жіберді. Деникин Әзірбайжан мен Грузияның тәуелсіздігін мойындамаса да, Армениямен достық қарым-қатынас сақтап, олардың тәуелсіздігін мойындады және Карс пен Шарур-Нахичеван аймандарындағы мұсылман көтерілістері кезінде оларды оқ-дәрімен қамтамасыз етті.
Following the October Revolution both Denikin and Kornilov escaped to Novocherkassk in the Northern Caucasus and, with other Tsarist officers, formed the anti Bolshevik Volunteer Army, initially commanded by Alekseev. Kornilov was killed in April 1918 near Ekaterinodar and the Volunteer Army came under Denikin's command thanks in part to the support of fellow general Sergey Markov. Kornilov's disastrous attempt to take the city was finally cancelled and the army retreated towards the north east, evading destruction and ending the campaign which would become known as the Ice March. There was some sentiment to place Grand Duke Nicholas in overall command but Denikin was not interested in sharing power. In June–November 1918, Denikin launched the highly successful Second Kuban Campaign which gave him control of the entire area between the Black and Caspian Sea. In the summer of 1919, Denikin led the assault of the southern White forces in their final push to capture Moscow. For a time, it appeared that the White Army would succeed in its drive; Leon Trotsky, as the supreme commander of the Red Army, hastily concluded an agreement with Nestor Makhno's anarchist Revolutionary Insurgent Army of Ukraine for mutual support. Makhno duly turned his Insurgent Army east and led it against Denikin's extended lines of supply, forcing the Whites to retreat. Denikin's army would be decisively defeated at Orel in October 1919, some 360 km south of Moscow. The White forces in southern Russia would be in constant retreat thereafter, eventually reaching the Crimea in March 1920. On 4 January 1920, with defeat and capture by the Bolsheviks in Siberia imminent, Admiral Alexander Kolchak named Denikin as his successor as Supreme Ruler (Verkhovnyy Pravitel), but Denikin accepted neither the functions nor the style of Supreme Leader. Meanwhile, the Soviet government immediately tore up its agreement with Makhno and attacked his anarchist forces. After a seesaw series of battles in which both sides gained ground, Trotsky's more numerous and better equipped Red Army troops decisively defeated and dispersed Makhno's Insurgent Army. Although Denikin refused to recognise the independence of Azerbaijan and Georgia, in maintaining friendly relations with Armenia he recognised their independence and supplied them with ammunition during the Muslim uprisings in Kars and Sharur–Nakhichevan.