Кіріспе

Spike Lee-дің «Mo' Better Blues» – 1990 жылы шыққан американдық музыкалық комедиялық драмалық фильм. Фильмде Дензел Вашингтон, Уэсли Снайпс және жазушысы, продюсері және режиссері болған Spike Lee бас рөлдерде ойнаған. Ол құрықшы Блик Гиллиамның (Вашингтон сомдаған) өміріндегі бір кезеңді көрсетеді, оның қабылдаған бірқатар дұрыс емес шешімдері оның қарым-қатынастарын және музыкалық мансабын қауіпке тікейді. Фильм достық, адалдық, шыншылдық, себеп-салдақ байланысы және, әрі қарай, құтқарылу тақырыптарына назар аударады. Музыкасын Бранфорд Марсалис квартеті мен трубашы Теренс Бланшард орындаған. Фильм Робин Харрис қайтыс болғаннан кейін бес ай өткен соң шықты және оның соңғы актерлік жұмысы ретінде оның жадына арналған.

Сюжет

1969 жылы Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында төрт жігіт Блик Гиллиамның Браунстондағы үйіне келіп, онымен бейсбол ойнауға шақырады. Бликтің анасы оның труба сабағын жалғастыруын талап етеді. Әкесі Бликтің әйелдей болып өсетінінен қаушадаланып, отбасында дау туады. Блик трубасын тартып, достары кетеді. Жиырма жылдан кейін ересек Блик табысты джаз тобы – «Блик квинтеті»мен бірге көңілді түнгі клубта труба ойнайды. Балалық шағының досы және топтың менеджері Гигант Бликке саксофоншы Шэдоу Хендерсонға ұзақ соло ойнауға мүмкіндік бермеуді кеңес береді. Ертесі күні Блик өзінің сүйіктісі Индиго Даунспен оянады. Ол сабаққа кетеді, ал Блик әкесімен ойын ойнауға шығады. Ол Индигоны ұнататынын, бірақ басқа әйелдерді де ұнататынын және қазіргі уақытта міндеттемелерге дайын емес екенін айтады. Кейін күні жаттығу кезінде Кларк Бентанкорт атты әйел келеді. Ол Гигантты менеджерліктен босатуды ұсынады, ал ол оған махаббат жасауды ұсынады («жақсырақ» деп атайды). Ол оның ерінін шағып, «Мен ерніммен күнекешімін» деп ренжіді. Гигант букмекермен кездеседі. Ол клубта Блик пен топтың қалған мүшелерімен кездеседі, бірақ пианист Лефт Хэнд Лейси француздық сүйіктісімен кешігіп келеді, Гигант оны сөкпейді. Кейін Гигант клуб иелерінің кеңсесіне барып, Блик пен оның тобы ойнай бастағаннан бері клубтың қаншалықты толып тұрғанын айтады және келісімшартты қайтадан келісуге тырысады. Ертесі күні Гигант өзінің букмекерімен кездеседі, ол Гиганттың тым көп қарызға батып бара жатқанына алаңдайды. Гигант бұл ойынды тоқтатып, жаңа ставкалар жасайды. Содан кейін ол Шэдоудың үйіне пластинка тастап кетеді. Шэдоу оған сүйіктісіне қиянат жасап жатқанын айтады. Бұл Бликтің Кларкпен төсекте жатқан келесі сахнасына әкеледі, онда ол одан клубта оның тобымен бірге ән айлауға рұқсат беруін сұрайды. Ол оның өтінішін қабылдамайды. Блик пен Гигант топтың табысына байланысты жалақыны көтеру туралы басқа топ мүшелерінің өтініштерін қабылдамайды. Блик клуб иелеріне көбірек ақша сұрауға барады, олар оны қабылдамайды, Гигант оны ағымдағы келісімге міндеттегенін еске салады. Сол түні Кларк пен Индиго Бликті көру үшін клубқа келеді. Олар Блик екеуіне де сатып алған бірдей стильдегі көйлек киген. Блик әр қызбен мәселені шешуге тырысады, бірақ екеуі де оған ренжіді, және ол екеуімен де қайтадан бірге ұйықтаса да, олар оны тастап кетеді (бірін-бірі атымен шақырғаннан кейін). Алайда Кларкқа сезімдері бар Шэдоумен арадағы шиеленіс күшейеді. Бірге велосипедпен саяхаттаған кезде Блик Гианттың топты басқаруда жақсы жұмыс істеуі керек екенін айтады. Гигант солай етуге уәде береді, содан кейін Бликтен құмар ойындарының қарызын төлеу үшін қарыз сұрайды. Блик бас тартады, ал кейін Гигантты екі қарыз алушы ұстап алады. Ол төлей алмайды және саусақтары сындырылады. Кейін Гигант Бликке пісіру кезінде жарақат алғанын айтады, бірақ Блик оған сенбейді. Гигант басқа топ мүшелерінен ақша сұрайды, ал Лефт оған бес жүз доллар қарыз береді. Қарыз алушылар Гиганттың үйін бақылағанда, ол Бликке тұруға орын іздеп барады, ол оған ақша жинауға көмектесуге келіседі, бірақ оны менеджерліктен босатады. Блик екі сүйіктісін де сағынады және әрқайсысына хабарлама қалдырады, бірақ Кларк Шэдоумен жаңа қарым-қатынас бастады. Блик бұл туралы біліп, Шэдоуды жұмыстан шығарады. Қарыз алушылар Гигантты клубтан тауып, оны сыртқа шығарып, Блик ойнап жатқанда, бірақ Блик ақша жинап үлкермей тұрып ұрып-соғады. Блик сыртқа шығып араласады, бірақ бір қарыз алушы Бликтің трубасын алып, оны бетінен соққылайды, оның ерні зардап шегіп, енді труба ойнай алмайды. Бір жылдан кейін қалпына келгеннен және құлдырағаннан кейін Блик Гиантпен қайта қосылады, ол қақпашы болып, құмар ойындарды тоқтатты. Ол Шэдоу мен Кларкты көруге кіреді, олар бұрынғы клубтың келісім-шартынан шығып, қазір Бликтің бұрынғы тобының қалған бөлігімен бірге өнер көрсетеді. Шэдоу оны сахнаға шақырады, олар бірге ойнайды. Әлі де ернінде жарасы бар және жақсы ойнай алмайтын Блик сахнадан шығып, трубасын қолдаушы Гиантқа береді және тікелей Индигоның үйіне барады. Бір жылдан бері хабарласпағанына ашуланған ол оны қабылдамай қалуға тырысады, бірақ ол өзін құтқаруды өтінген кезде оны қайта қабылдауға келіседі. Монтаж олардың үйлену тойынан, ұлы Майлстың тууынан және Блик ұлына труба ойнауды үйреткен бақытты отбасынан өтеді. Соңғы сахнада он жасар Майлз достарымен ойнауға шығуды қалайды. Индиго оның труба сабағын аяқтауын қалайды. Алайда, басындағы сахнадан өзгеше, Блик келісіп, ұлының достарымен ойнауына рұқсат береді.

Өндіріс

Спайк Ли фильмді "Do the Right Thing" (1989) фильмімен жұмыс істеп жүргенде жазды. Бірінші нұсқаны аяқтауға оған он бес күн кетті. Басты кейіпкерге "Блик" деген лақапты Лидің әкесі, Билл Ли берген, ол фильмнің музыкалық қосымшасын жазған еді. Бастапқыда нағыз музыканттарды қолдануды жоспарлаған Ли көбінесе актерлерді таңдады, бірақ Джефф "Тайн" Уоттс ерекшелік болды, ол Бранфорд Марсалис квартетінде барабан ойнады. "Сол қол Лейси" рөлін сомдаған Джанкарло Эспозито – шынымендегі пианист. Камеоға түскен Бранфорд Марсалис бастапқыда саксофонист "Shadow Henderson" рөліне шақырылған, бірақ Ли рөлге кәсіби актер Уэсли Снайпсті таңдады. Дензел Вашингтон мен Снайпс музыкалық көрінелерде аспаптарын шынайы орындау үшін Марсалис пен тромпетші Теренс Бланшардтан музыкалық оқыту алды. Ли сондай-ақ джаз музыканттары туралы қалыптасқан стереотиптерге қарсы тұру үшін фильмде есірткіні әдейі көрсетпеді. Фильмнің бастапқы атауы, Love Supreme, саксофонист Джон Колтрейннің 1965 жылғы "A Love Supreme" альбомынан алынған, бірақ оның әйелі Элис Колтрейн фильмнің ашық мазмұнына байланысты рұқсатын кері алып алғаннан кейін атау өзгертілді. Атау уақытша "Мо' Бетер Блюздегі Вариациялар" деп өзгертілді, кем дегенде 1990 жылдың мамырына дейін, содан кейін ол қысқартылды. Басты түсірілімдер 1989 жылдың 25 қыркүйегінен 1989 жылдың 1 желтоқсанына дейін жүргізілді, жалпы құны 10 миллион доллар болды. Актер-комедияшы Робин Харрис 1990 жылдың 18 наурызында, фильмнің шығуына алты ай жетпей қайтыс болды.

Музыка

Фильмнің саундтрегін «Теренс Бланшармен бірге Бранфорд Марсалис квартеті» орындады; атау композициясы мен саундтректің көп бөлігін Билл Ли жазды және өндірді. 1991 жылы саундтрек альбомы Soul Train Music Award сыйлығына «Үздік джаз альбомы» номинациясына ұсынылды. Бранфорд Марсалистің кіші інісі Дельфеайо Марсалис Билл Лиге фильмнің көптеген жазбаларын жасауға көмектескен деген ақпарат бар, бірақ оның есімі көрсетілмеген. Ли ақырында «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі редакциялық мақаласында «фильмдерде афроамерикалықтарды жағымсыз бейнелеудің ұзақ тарихы» бар екенін еске салып, «антисемитизм айыптауларындағы екіұстамалыққа» жауап берді: «Барлық қара адамдар – бұзақылар, кісі өлтірушілер, жезөкшелер, сотталғандар, зорлаушылар немесе есірткіге тәуелділер емес, бірақ бұл Голливудтың афроамерикалықтар үшін осындай рөлдерді жазуына кедергі келтірген жоқ». Ли Флатбуш ағайындары стереотиптік болғанымен, олардың «10 минуттық экран уақыты» «Голливуд киносының 100 жылы [және] шынымен нәсілшіл, антисемит кинорежиссерлердің көптігімен» салыстырғанда маңызсыз деп санайды. Лидің сөзіне қарағанда, оның табысты афроамерикалық суретші ретіндегі мәртебесі қарсылық пен әділетсіздікке алып келді: «Мені басқа кинорежиссер әріптестерімнен жоғары моральдық стандартқа бағаламаңыз. Енді жас қара нәсілді кинорежиссерлер киноиндустрияда пайда болғандықтан, стереотиптер кенеттен үлкен мәселеге айналды. Менің ойымша, менің фильмдерім емес, менің өзім бағаланып жатыр». Ли Флатбуш ағайындарын бейнелеуі үшін кешірім сұраудан бас тартты: «Мен өзімнің барлық жұмысымның, соның ішінде Мо мен Джош Флатбуш сияқты кейіпкерлердің артында тұрамын. Егер сыншылар маған антисемитизм айыптауларын болдырмау үшін, мен жазған еврей кейіпкерлерінің барлығы үлгілі азаматтар болуы керек десе, олардың ешқайсысы қастандықшы, алаяқ немесе ұры бола алмайды және тарих бойында еврей халқы ешқашан қара суретшілерді пайдаланбаған десе, бұл шындыққа сай емес және әділетсіз». Синда Уильямс түсірілім алаңындағы кейбір актерлердің мінез-құлқына наразылық білдірді. «Көптеген ер адамдар – әдіспен ойнайтын актерлер еді. Олардың кейбіреуі бұрынғы Спайк фильмдерінде бірге болған, ал «Mo’ Better Blues» фильміндегі кейіпкерлері шовинистік еді. Сондықтан олар түсірілім алаңында да әрдайым шовинистік көзқарас танытты», – деді Уильямс. «Кейбір актерлер өз рөлдерін жақсы ойнау үшін кейіпкерлерінің бейнесінде қалуы керек деп ойлайды. Мен шовинистік мінез-құлық туралы ештеңе білмедім», – деп жауап берді Спайк Ли.