Кіріспе

Аперитифтер (/ə/'/p//ɛr//ᵻ//t//iː//f/; apeʁitif) және дигестивтер (/d//iː//ʒ//ɛ/'/s//t//iː//f/) – әдетте алкогольді сусындар, олар көбінесе тамақтан бұрын (аперитиф) немесе тамақтан кейін (дигестив) ішіледі.

Аперитив

Аперитив – тамақтан бұрын ішілетін, қызығушылықты оятып, аштықты күшейтуге арналған алкогольді сусын. Әдетте аперитивтер құрғақ болады, тәтті болмайды. Аперитив ретінде вермут, шампан, пастис, джин, узо, фино, амонтилладо немесе құрғақ шеридің басқа түрлері жиі таңдалады (бірақ кремді немесе олоросо қосылған шерилер емес, олар өте тәтті және қою болады). Аперитивтермен бірге крекер, ірімшік, паштет, киш немесе зәйтүн сияқты шағын тағамдар немесе амус-буш та ұсынылуы мүмкін. Аперитив сөзі француз тілінен келген, латын тіліндегі "aperire" етістігінен шыққан, мағынасы – "ашу" немесе "ашып беру". Француз тілінде аперитивті "аперо" деп атайды.

Тарих

Аперитивтер кем дегенде бесінші ғасырдан бері бар, бұл туралы Филокалиядағы мына сөздерде айтылған: «Жыныстық мүшелерін тәртіпке келтіргісі келетін адамдар «аперитивтер» деп аталатын жасанды қоспаларды ішуден аулақ болсын, себебі олар асқазанға келесі мол тамаққа жол ашады». 1796 жылы Турин қаласында дистиллятор Антонио Карпано қазіргі вермутты ойлап тапты. Аперитивтер 19-ғасырда Италияда кеңінен таралды, олар Туринде (қазіргі вермут жасалған жерде), Рим, Генуя, Флоренция, Милан және Венециядағы сәнді кафелерде ұсынылды. 1846 жылы Францияда химияшы Джозеф Дубонне малярияға қарсы күресте қолданылатын хинин дәрісін беру үшін Дубонне атты аперитивті жасады. Дәрінің дәмі ащы болғандықтан, ол хининнің тікпейтін дәмін жасыру үшін шөптер мен дәмдеуіштер қосып, арнайы рецепт құрастырды, ол рецепт осы күнге дейін құпия сақталып келеді. Француз Шетелдік Легионының әскерлері оны масалар көп кездесетін Солтүстік Африкада қолданды. Дубоннеттің әйелі бұл сусынды жақсы көріп, барлық достарына татып көруге ұсынды, осылайша оның танымал аясы кеңейді. Аперитивтер Еуропада өте танымал болды, бұл сұраныс Атлант мұхитын кесіп өтті; 1900 жылға қарай олар Америка Құрама Штаттарында да жиі ұсынылатын болды. Испанияда және Латын Америкасының кейбір елдерінде аперитивтер ғасырлар бойы тапас тағамдарының бөлігі болды. Аперитивтермен бірге азық-түлік жеу әдеті 1970 жылдары Атлант мұхитын кері бағытта кесіп өтті, онда АҚШ-тағы «қуанышты сағатта» ішімдік сатып алумен бірге мол тамақ ұсыну салты Италияда да көп тағамдық аперитивтердің дамуына түрткі болды.

Түрлері

Бір ғана алкогольді сусын әрқашан аперитив ретінде берілмейді. Күшейтілген шарап, ликер және құрғақ шампан ең көп таралған таңдаулар болып табылады. Тамақтан бұрын берілетіндіктен, жалпы ереже бойынша, тәтті емес, құрғақ сусынға басымдық беріледі. Францияда аперитив аймаққа қарай өзгереді: Францияның оңтүстігінде пастис, Нормандия аймағында Кальвадос брендиі, шығыс аймақта Креммант-д'Эльзас танымал. Шампан шарабы немесе коньяк та берілуі мүмкін. Кир, сондай-ақ Бланк кассис деп аталатын, креме де кассистен (қарақат ликері) және бургунди алиготе сияқты ақ шараптан жасалған кең таралған және өте танымал аперитивтік коктейль. Егер ақ шарап орнына шампан шарабы қолданылса, онда "Кир Рояль" деп аталады. Божоле Нуво сияқты қарапайым бір стакан қызыл шарап та аперитив ретінде, амуз-буштермен бірге ұсынылуы мүмкін. Италияда вермут немесе шарап аперитив ретінде беріледі (итальян тілінде – аперитиво). Мартини, Апероль Сприц және содамен Кампари да танымал аперитиво сусындары. Шығыс Жерорта теңізінде арақ меземен беріледі. Ұлыбритания мен Ирландияда шери және құрғақ Мадейра дәстүрлі аперитивтер болып табылады.