Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын саяхатшысы және отарлық әкімші (1815–1901)
English explorer and colonial administrator (1815–1901)
Эдвард Джон Эйр (5 тамыз 1815 – 30 қараша 1901) – Австралия құрлығын зерттеген ағылшын саяхатшысы, отарлық әкімші және Ямайканың губернаторы.
Edward John Eyre (5 August 181530 November 1901) was an English land explorer of the Australian continent, colonial administrator, and Governor of Jamaica.
Ерте өмір
Айр Бедфордширдегі Уипснаде қаласында дүниеге келді, ал отбасысы Хорнсиге (Йоркшир) көшіп кеткенге аздан кейін оны шүкіршілікпен тойлады. Оның ата-анасы – пастор Энтони Уильям Эйр және Сара (құрметті Мейплтон). Лоут және Седбердегі гимназияны бітірген соң, ол әскерге немесе университетте оқуға барудың орнына, Австралияның Сидней қаласына көшіп кетті. Жаңа жерде белгілі мырзалармен араласып, дос болып, тәжірибе жинады және 18 жасқа толуына бір ай қалғанда 400 қозы сатып алып, мал өсіруші болды.
Eyre was born in Whipsnade, Bedfordshire, shortly before his family moved to Hornsea, Yorkshire, where he was christened. His parents were Rev. Anthony William Eyre and Sarah (née Mapleton). After completing grammar school at Louth and Sedbergh, he moved to the colonial settlement of Sydney, Australia, rather than join the army or go to university. He gained experience in the new land by boarding with and forming friendships with prominent gentlemen and became a flock owner when he bought 400 lambs a month before his 18th birthday.
Оңтүстік Австралияда
1837 жылдың желтоқсан айында Эйр Монародан (Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты) Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласына дейін 1000 қой мен 600 ірі қараны жермен айдап әкелді. Эйр малдарымен және сегіз малшысымен бірге 1838 жылдың шілдесінде Аделаидаға жетті. Аделаидада Эйр малын сатып, көп пайда тапты. Сатудан түскен ақшамен Эйр Оңтүстік Австралияның ішкі аймақтарын зерттеуге шықты. 1839 жылы Эйр екі жеке экспедиция жасады: біріншісі Флиндерс тауларына солтүстікке, екіншісі Седунадан батысқа қарай. Бірінші экспедицияның ең солтүстік нүктесі Эйр тауы болды, оны губернатор Гоулер 1839 жылдың 11 шілдесінде атады. Екінші экспедицияда ол кейін Торренс көлі деп аталған көлді көрді.
In December 1837, Eyre started droving 1,000 sheep and 600 cattle overland from Monaro, New South Wales, to Adelaide, South Australia. Eyre, with his livestock and eight stockmen, arrived in Adelaide in July 1838. In Adelaide, Eyre sold the livestock for a large profit. With the money from the sale, Eyre set out to explore the interior of South Australia. In 1839, Eyre went on two separate expeditions: north to the Flinders Ranges and west to beyond Ceduna. The northernmost point of the first expedition was Mount Eyre; it was named by Governor Gawler on 11 July 1839. On the second expedition, he spotted what was later named Lake Torrens.
Құрлық арқылы Албаниге
Айр өзінің абориген серігі Уайлимен бірге 1840-1841 жылдары Ұлы Австралия шығанағы мен Нулларбор жазығының жағалауын құрлықпен кесіп өтіп, Батыс Австралияның Албани қаласына дейін шамамен 2000 миль (3219 км) сапар жасады. Алғашқыда ол экспедицияны Джон Бакстер және үш аборигенмен бірге жетектеген. 1841 жылғы 29 сәуірде аборигендердің екеуі Бакстерді өлтіріп, көптеген жабдықтарымен бірге кетіп қалды. Айр мен Уайли Батыс Австралиядағы Эсперансқа жақын шығанада француз кит аулау кемесі «Миссисипи» кездескенде ғана аман қалды, кеменің капитаны – ағылшын Томас Росситер болды. Айр осы орынды Росситер шығанағы деп атады. 1845 жылы ол «Симметрия» кемесімен Англияға қайтып келді, 1844 жылғы 16 желтоқсанда Порт-Аделаидадан шығып, капитан Элдер басқаруымен Кейптаун арқылы жүзіп өтті. Ол өзімен бірге екі абориген баласын алып келді, олардың бірі Уаррулан еді. Англияға келген соң ол өзінің саяхаты туралы естелік жариялады.
Eyre, together with his aboriginal companion Wylie, was the first European to traverse the coastline of the Great Australian Bight and the Nullarbor Plain by land in 1840–1841, on an almost 2000 mile (3219 km) trip to Albany, Western Australia. He had originally led the expedition with John Baxter and three aboriginal people. On 29 April 1841, two of the aboriginal people killed Baxter and left with most of the supplies. Eyre and Wylie survived only because they chanced to encounter at a bay near Esperance, Western Australia, the French whaling ship Mississippi, under the command of an Englishman, Captain Thomas Rossiter, for whom Eyre named the location Rossiter Bay. In 1845, he returned to England on board the Symmetry, leaving Port Adelaide on 16 December 1844, and sailing via Cape Town, under Captain Elder. He brought with him two aboriginal boys, one of whom was Warrulan. Once in England, he published a narrative of his travels.
Жаңа Зеландиядағы отаршылдық губернаторы
1848 жылдан 1853 жылға дейін ол сэр Джордж Грей басшылығымен Жаңа Зеландияның Жаңа Мунстер провинциясының (Веллингтон және Оңтүстік арал) вице-губернаторы қызметін атқарды. 1850 жылы Аделаида Ормондқа үйленді. Ол саясаткер Джон Дэвис Ормондтың қарындасы болды.
From 1848 to 1853, he served as Lieutenant Governor of New Zealand's New Munster Province (Wellington and the South Island) under Sir George Grey. He married Adelaide Ormond in 1850. She was the sister of the politician John Davies Ormond.
Ямайкадағы отаршылдық губернаторы
1854 жылдан бастап Эйр бірнеше Кариб аралдарының колонияларында, соның ішінде Сент-Винсент пен Антигуада губернатор болды. Ямайка губернаторы ретінде Эйр тек ақ нәсілді билеуші топпен қарым-қатынас жасады және олардың мүдделерін қолдады. Жұмыссыздық мәселесін немесе кедей топтарға артылған әділетсіз салық жүктемесін жеңілдетуге тырысудың орнына, ол белгілі бір қылмыстар үшін жаза ретінде түрмеде жұмыс істеуді және азық-түлік ұрлығы үшін жаза ретінде қамшымен соғуды қарастыратын заң жобаларын қабылдаумен айналысты. Ямайка Ассамблеясының аралас нәсілді мүшесі Джордж Уильям Гордон Эйрдің қатал шараларын сынап, «Егер біз осындай губернатордың билігінде одан да ұзақ уақыт болса, халық қаруға көтеріліп, өзін-өзі басқаруға мәжбүр болады» деп ескертті. Баптист уағызшысы және бүлікшілердің көшбасшысы Пол Богл бүлікке ынталандырып, оған жетекшілік етті, нәтижесінде 18 әскери қызметкер немесе лауазымды тұлға қаза тапты. Аралдағы жалпы көтерілістен қорқып, Эйр 1865 жылғы Морант шығанағындағы бүлікті қатыгездікпен басып тастады. Жазалау шаралары кезінде 439 қара нәсілді шаруа қаза тапты, 600-ға жуығы қамшымен соғылды және 1000-ға жуық үй өртенді. Генерал Люк Смайт О'Коннор шамадан тыс жазалауға тікелей жауапты болды. Эйр Гордонның бүлік жетекшісінің бірі деп қателігіне сеніп, оған қарсы мемлекеттік қасаздық ісі бойынша сот процесін санкциялады, оны лейтенант Герберт Бранд әскери сотта қарады. 23 қазан күні Гордон асылып өлтірілді, оның шақырылған сот процесінен екі күн өткен соң, Боголь да екі күннен кейін 14 адаммен бірге дарға асылды. Ямайка халқының басым бөлігі, ең көп зиян шеккендер, Эйрді Ямайканы апаттан құтқарған батыр деп есептеді. Лейтенант Брэнд пен Бригадир Александр Нельсонға қарсы істер Орталық қылмыстық сотқа ұсынылды, бірақ үлкен қазылар алқасы екі істі де растаудан бас тартты. Эйр сот юрисдикциясынан тыс Шропширдегі Маркет Дрейтон қаласында тұрды, сондықтан айыптама актісі осы себеппен қабылданбады. Барристер Джеймс Фитцджеймс Стивен Маркет Дрейтонға сапар шекті, бірақ судьяларды Эйрге қарсы ісін мақұлдауға көндіре алмады. Содан кейін Ямайка комитеті Бас прокурордан Эйрге қатысты қылмыстық ақпаратты растауын сұрады, бірақ ол бас тартты. Эйр мәселені шешу үшін және өзін әділетке ұсыну үшін Лондонға көшті. Боу-стрит полиция сотының судьясы әскерилерге қарсы істердің сәтсіздігіне байланысты оны тұтқындаудан бас тартты, содан кейін шартты прокурорлар 1802 жылғы қылмыстық юрисдикция актісімен негізделген мәжбүрлеу жарлығын алу үшін Корольдік сотқа жүгінді және сәтті болды. Корольдік сот Эйрге қарсы істі қарағаннан кейін, айыптама актісін табудан бас тартты және Эйр қылмыстық қудалаудан босатылды. Эйр Корольдік сотта ақталды, қате туралы шағым қазынашылыққа берілді, оның шешімі төмендегі шешімді бекітті, осылайша Уиллс судья маңызды прецедент құрды. Оңтүстік Австралияның Эйр көлі, Эйр түбегі, Эйр сағасы, Эйр тас жолы (Оңтүстік Австралиядан Батыс Австралияға дейінгі негізгі тас жол), Эдвард Джон Эйр орта мектебі, Уайалладағы Эйр қонақ үйі және Батыс Австралиядағы Эйр сайлау округі оның құрметіне аталды. Сонымен қатар, Кентерберидегі Эйретон және Батыс Эйретон ауылдары, Эйревелл орманы, Саутлендтегі Эйр таулары мен Эйр сағасы, Жаңа Зеландия. Айр Роуд, Линтон, Палмерстон Норт, сондай-ақ Жаңа Зеландияның Кентербери қаласындағы бірнеше көше оның есімімен аталған деп есептеледі. Монароға жақын, Жаңа Оңтүстік Уэльсте, Австралия астанасы территориясының Кингстондағы Эйр көшесі және Жаңа Оңтүстік Уэльстің Бунгендор қаласындағы Эйр көшесі оның құрметіне аталды. Эйрдің 1840 жылғы экспедициясы 1962 жылы Колин Тильдің «Эдвард Джон Эйр» атты австралиялық радио-драмасында бейнеленді. 1971 жылы австралиялық композитор Барри Конингем «Эдвард Джон Эйр» операсын жазды, ол Мередит Оукс өлеңдерін және Эйрдің «Expeditions of Discovery» журналынан алынған үзінділерді пайдаланды.
From 1854 Eyre was Governor of several Caribbean island colonies, including Saint Vincent and Antigua. As Governor of Jamaica, Eyre mixed only with the white ruling class, to whose interests he was sympathetic. Instead of trying to relieve the unemployment problems or the unfair tax burdens on the poorer classes, he busied himself with the passing of bills to provide punishment on the treadmill for certain offences, and flogging as the penalty for stealing food. George William Gordon, a mixed race member of the Assembly of Jamaica, criticised Eyre's draconian measures, warning that "If we are to be governed by such a Governor much longer, the people will have to fly to arms and become self governing." Baptist preacher and rebel leader Paul Bogle encouraged and led a rebellion, and occasioned the death of 18 militia or officials. Fearful of an island wide uprising, Eyre brutally suppressed the Morant Bay rebellion of 1865. Up to 439 black peasants were killed in the reprisals, some 600 flogged, and about 1000 houses burnt down. General Luke Smythe O'Connor was directly responsible for those who inflicted excessive punishment. Erroneously convinced that he was one of the leaders of the rebellion, Eyre authorised the execution of Gordon, who was tried for high treason by Lieutenant Herbert Brand in a court martial. On 23 October, Gordon was hanged two days after his hastily arranged trial, and Bogle followed him on to the gallows two days later, when he was hanged along with 14 others. The controlling European element of the Jamaican population, those who had the most to lose, regarded Eyre as the hero who had saved Jamaica from disaster. Cases against Lieutenant Brand and Brigadier Alexander Nelson were presented to the Central Criminal Court but the grand jury declined to certify either case. Eyre resided in Market Drayton in Shropshire, which was outside the jurisdiction of the court, so the indictment failed on that count. Barrister James Fitzjames Stephen travelled to Market Drayton but failed to convince the Justices to endorse his case against Eyre. The Jamaica Committee next asked the Attorney General to certify the criminal information against Eyre but was rebuffed. Eyre then moved to London so that he might bring matters to a head and offer himself up to justice. The magistrate at Bow Street Police Court declined to arrest him, due to the failure of the cases against the soldiers, whereupon the imagined prosecutors applied to the Queen's Bench for a writ of mandamus justified by the Criminal Jurisdiction Act 1802 and succeeded. The Queen's Bench grand jury, upon presentation of the case against Eyre, declined to find a true bill of indictment, and Eyre was freed of criminal pursuit. Eyre was exonerated in the Queen's Bench, a writ of error was submitted to the Exchequer, whose judgment affirmed the one below, and an important precedent was thus set by Willes J. South Australia's Lake Eyre, Eyre Peninsula, Eyre Creek, Eyre Highway (the main highway from South Australia to Western Australia), Edward John Eyre High School, the Eyre Hotel in Whyalla, and the electoral district of Eyre in Western Australia, are named in his honour. So too are the villages of Eyreton and West Eyreton, and Eyrewell Forest, in Canterbury and the Eyre Mountains and Eyre Creek in Southland, New Zealand. Eyre Road, Linton, Palmerston North also is thought to be named after him as well as a few streets in Canterbury, New Zealand. Closer to the Monaro, New South Wales, Eyre Street, in Kingston, Australian Capital Territory, and Eyre Street in Bungendore, New South Wales, are named for him. Eyre's 1840 expedition was dramatised in the 1962 Australian radio play Edward John Eyre by Colin Thiele. In 1971, the Australian composer Barry Conyngham wrote the opera Edward John Eyre (opera)|Edward John Eyre, using poems by Meredith Oakes and extracts from Eyre's Journals of Expeditions of Discovery.