Людвиг Лейхгардт: Неміс саяхатшысы және Австралияны зерттеушісі

Кіріспе

Аустралияны зерттеген неміс саяхатшысы (1813–1848)

Фридрих Вильгельм Людвиг Лейхардт (; 23 қазан 1813 – ), Людвиг Лейхардт деп белгілі, неміс саяхатшысы және табиғатты зерттеуші, ең көп танымал солтүстік және орталық Австралияны зерттеуімен.

Ерте өмір

Лейххардт 1813 жылғы 23 қазанда Пруссияның Бранденбург провинциясында (қазіргі Германия Федеративтік Республикасының құрамында) Требач ауылының жанындағы Сабродт шағын елді мекенінде дүниеге келді. Ол фермер және патшалық инспектор болған Кристиан Йероним Маттиас Лейххардт пен оның әйелі Шарлотта Софидің (құрметті аты – Штрелов) сегіз баласының төртінші және алтыншы ұлы еді. 1842 жылдың қыркүйегінде Лейххардт Сиднейдің солтүстігіндегі Хантер өзені аңғарына аймақтың геологиясын, флорасын және фаунасын зерттеу үшін, сондай-ақ шаруашылық әдістерін бақылау үшін барды. Одан кейін ол Ньюкаслдан (Жаңа Оңтүстік Уэльс) Квинслендтегі Моретон шығанағына жеке экспедицияға шығып, түрлі үлгілер жинады.

Бірінші Лейхардт экспедициясы (1844-1846)

1844 жылдың басында Сиднейге оралғаннан кейін Лейххардт Дарвиннің солтүстігіндегі Мортон шығанағынан Порт Эссингтонға дейінгі үкіметтің қолдауымен жоспарланған экспедицияға қатысуға үміттенеді. Алайда, бұл экспедиция жоспарлары күңкіреген соң, Лейххардт экспедицияны өзі ұйымдастыруға шешім қабылдады. Еріктілермен бірге және жеке қаржымен қамтамасыз етілген ол 1844 жылдың тамызында Сиднейден Моретон шығанағына теңіз жолымен аттанды, онда тағы төрт адам экспедицияға қосылды. Экспедиция 1844 жылдың 1 қазанында Квинсленд Дарлинг Даунс аймағындағы ең шеткі елді мекен – Джимбур Хоумстедтен жолға шықты. Шамамен 4800 километрді (3000 миль) құрайтын жер арқылы жасалған сапардан кейін, көптен бері қайтыс болды деп есептелген Лейххардт 1845 жылдың 17 желтоқсанында Императорлық теңіз жаяу әскерлерінің ротасы орналасқан Порт Эссингтонға жетті. Ол 1846 жылдың 25 наурызында Сиднейге кемемен оралып, қаһармандықпен қарсы алынды. Лейххардттың "Австралиядағы құрлық арқылы жасалған экспедицияның журналы, Мортон шығанағынан Порт Эссингтонға дейінгі 3000 мильден астам қашықтықта, 1844 және 1845 жылдары" атты еңбегі осы экспедицияны сипаттайды. Осы сапарда Лейххардтпен бірге болған Джон Гилбертке арналған ескерткіш Сиднейдегі Сент-Джеймс шіркеуінің солтүстік қабырғасында орналасқан. "Dulce et Decorum Est Pro Scientia Mori" (әдеттегі "Dulce et decorum est pro patria mori" нұсқасынан өзгеше) тақырыбымен ескерткіштегі жазуда, "Жаңа Оңтүстік Уэльс отарлаушылары орнатқан" деп көрсетілген: "1845 жылдың 29 маусымында доктор Людвиг Лейххардт пен оның батыл серіктерінің Порт Эссингтонға жасаған алғашқы экспедициясы кезінде қара нәсілділердің найзасынан қаза тапқан орнитолог Джон Гилберттің құрметіне". Сондай-ақ, Тарумда Гилберт қарауында Гилбертке арналған ескерткіш орналасқан.

Екінші Лейхардт экспедициясы (1846)

Лейххардтың екінші экспедициясы, үкіметтік грант пен айтарлықтай жеке қаржылай көмекпен, 1846 жылдың желтоқсан айында басталды. Оның Дарлинг Даунздан Австралияның батыс жағалауына, содан соң Суан өзені мен Перт қаласына жеткізілуі тиіс болған. Алайда, экспедиция тобы аз ғана қашықтықты басып өткен соң, 1847 жылдың маусым айында қатты жаңбыр, тұмау және ашаршылық салдарынан кері қайтуға мәжбүр болды. Экспедиция мүшелері Лейххардт медициналық жиынтық әкелмегенін білгеннен кейін көтеріліс жасауға жақын болды. Сәтсіздікке ұшыраған Лейххардт жүйкелік құлауға ұшыраған сияқты, ал абориген жетекшісі Гарри Браун партияны табысты түрде Дарлинг Даунсқа қайтарып, көшбасшылыққа өтті. 20 жыл өткен соң, ал "Лейххардтпен сегіз ай" атты кітап жарық көрді, одан кейін 40 жыл өткен соң.

Кейінгі іс-шаралар

1847 жылы маляриядан емделгеннен кейін Леихардт алты апта бойы Кондамин өзенінің бағытын, Оңтүстік Квинслендті және 1846 жылы сэр Томас Митчелл басқарған экспедицияның жолы мен өзінің жолы арасындағы аймақты зерттеді. 1847 жылдың сәуір айында Леихардт француз саяхатшысы Шарль Ксавье Роше д’Эрикурмен бірге Париж географиялық қоғамының ең маңызды географиялық жаңалық үшін берілетін жылдық сыйлығын бөлісті. Содан кейін, 24 мамырда Лондон Корольдік географиялық қоғамы Леихардқа өзінің қамқоршысының медалін табыстады, бұл сыйлық оның Мортон шығанағынан Порт-Эссингтонға жасаған саяхаты арқасында «Австралия құрлығы туралы білімнің артуына» қосқан үлесі үшін берілді. Экспедиция соңғы рет 1848 жылдың 3 сәуірінде Аллан Макферсонның Когун шаруашылығында, Ромадан батысқа қарай, Дарлинг Даунстағы Маунт Аббуденс станциясының шеткі бөлігінде көрінді. Леихардттың ішкі аймаққа қарай жоғалып кетуі көптеген іздеу жұмыстарына қарамастан, құпия болып қала береді. Экспедицияның екі-үш жылға созылуы күтілді, бірақ Леихардтан және оның серіктерінен хабар келмегендіктен, олардың барлығы қайтыс болды деп есептелді. Соңғы мәліметтер бойынша, олар Австралияның ішкі аймағындағы Ұлы Құмды Шөлде қаза тапқан болуы мүмкін. 1864 жылы Дункан МакИнтайр Карпентария шығанасына жақын Флиндерс өзенінің жағасында «L» әрпімен белгіленген екі ағаш тапты. Викторияға оралғаннан кейін МакИнтайр 1864 жылдың 15 желтоқсанында Корольдік қоғамға «15 жылдай бұрын «L» әрпімен белгіленген екі ағаш тапқанын» телеграмма арқылы хабарлады. Ол кейіннен іздеу экспедициясын басқаруға тағайындалды, бірақ Леихардтың ізіне тоқталмады. 1869 жылы Батыс Австралия үкіметі жергілікті халықтардың қолынан қаза тапқан аттар мен адамдардың сүйектері көрінетін орын туралы естіді. Джон Форрест басқаратын іздеу тобы жіберілді, бірақ ештеңе табылған жоқ, және бұл әңгіме Роберт Остиннің 1854 жылғы экспедициясы кезінде Улы Жартаста қалдырылған жылқы сүйектеріне қатысты болуы мүмкін деген шешімге келді. Леихардтың тағдыры көп жылдар бойы саяхатшылардың ойын мазалады. 1896 жылы Дэвид Карнеги Гибсон және Ұлы Құмды Шөлдер арқылы жасаған экспедициясы барысында, ол иелігінде темір шатыр тірегі, қалайыдан жасалған отты жаққыш қорабының қақпағы және ат құрылғысының темір бөлігі болған аборигендермен кездесті. Карнеги бұл заттар Леихардтың экспедициясынан қалған болуы мүмкін деп болжады. 1900 жылы Леихардтың есімі жазылған кішкентай мыс пластина табылды, бірақ «Леихардтың соңғы сапары туралы нақты мәлімет беретін басқа да заттар табылған жоқ».

After recovering from malaria Leichhardt spent six weeks in 1847 examining the course of the Condamine River, southern Queensland, and the country between the route of another expedition led by Sir Thomas Mitchell in 1846 and his own route, covering nearly
In April 1847 Leichhardt shared the annual prize of the Paris Geographical Society, for the most important geographic discovery with the French explorer Charles Xavier Rochet d'Héricourt. Soon afterward, on 24 May, the Royal Geographical Society, London, awarded Leichhardt its Patron's Medal as recognition of 'the increased knowledge of the great continent of Australia' gained by his Moreton Bay Port Essington journey. The party was last seen on 3 April 1848 at Allan Macpherson's Cogoon run, an outlying part of Mount Abundance Station, west of Roma on the Darling Downs. Leichhardt's disappearance after moving inland, although investigated by many, remains a mystery. The expedition had been expected to take two to three years, but after no sign or word was received from Leichhardt it was assumed that he and the others in the party had died. The latest evidence suggests that they may have perished somewhere in the Great Sandy Desert of the Australian interior. In 1864 Duncan McIntyre discovered two trees marked with "L" on the Flinders River near the Gulf of Carpentaria. After his return to Victoria McIntyre telegraphed the Royal Society on 15 December 1864 that he had found "two trees marked L about 15 years old". He was subsequently appointed leader of a search expedition, but found no further trace of Leichhardt. In 1869 the Government of Western Australia heard rumours of a place where the remains of horses and men killed by indigenous Australians could be seen. A search expedition was sent out under John Forrest, but nothing was found, and it was decided that the story might refer to the bones of horses left for dead at Poison Rock during Robert Austin's expedition of 1854. The mystery of Leichhardt's fate remained in the minds of explorers for many years. During David Carnegie's expedition through the Gibson and Great Sandy Deserts in 1896 he encountered some Aborigines who had among their possessions an iron tent peg, the lid of a tin matchbox and part of the ironwork of a saddle. Carnegie speculated that these were from Leichhardt's expedition. Except for a small brass plate that was found in 1900 bearing Leichhardt's name, "no artefacts with corroborated provenance have been able to shed light on Leichhardt's final expedition".

Лейхардт атауы

2006 жылы австралиялық тарихшылар мен ғалымдар «Лудвіг Лейхардт 1848» деп жазылған шағын мыс тақтаны анықтады. Оны 1900 жылдары абориген малшысы Танами және Ұлы құмды шөлдер арасындағы Стурт-Крик маңында тапқан, бұл жер Батыс Австралия мен Солтүстік территорияның шекарасына жақын орналасқан. Табылған кезде тақта жартылай өртенген мылтыққа ілінген боаб ағашында болған, ал ағашта «Л» әрпі ойылған. Қазір бұл тақта Австралия Ұлттық мұражайының қорында сақталуда. Тақтаның шынайылығы расталмас бұрын тарихшылар Лейхардт қандай жолмен сапар шеккенін және қай жерде қаза тапқанын болжауға ғана мүмкіндік алатын. Тақтаның орналасқан жері, оның континенттің кем дегенде үштен екі бөлігін шығыстан батысқа қарай өтуге тырысқанда басып өткенін көрсетті. Сондай-ақ, ол Квинсленд штатындағы Моретон шығанағынан Батыс Австралиядағы Суан өзеніне дейін өзендердің бастауларын бойлай, солтүстік доғамен жүргенін, шөлдің ішкі аймағынан тікелей өтпегенін ұсынып тұр.

Аборигендер ауызша тарихы

2003 жылы кітапханашы Нью-Уэльс штатының мемлекеттік кітапханасынан Лейхардтың жоғалуына жарық түсіруі мүмкін хат тапты. 2 сәуір 1874 жылы жазылған және Сидней дін қызметкері Уильям Бранвайт Кларкқа жеткен хатты Дарлинг Даунс станциясының иесі Гордон жазған. Гордон бұл хатта Лейхардтың тобы жоғалу алдында оны қалай кездестіргені туралы, сондай-ақ Валлумбиллаға қалай көшіп келгені және онда 10 жылдан астам тұрғаннан кейін Валлумбилла тайпасымен достық қарым-қатынас орнатқаны туралы айтады. Уақыт өте келе, олар өздерінің әңгімелерін және халық ауыз әдебиетін ортақ пайдалануға бастады. Бір толыққанды әңгімеде көп жыл бұрын Мараноа өзені бойында қашырлар мен бұқаларды айдап әкелген ақ адамның қазасы туралы айтылады. Валлумбилла тайпасының сөзіне сенсек, үлкен топ аборигендер бұл топты қоршап алып, барлығын өлтірген. Егер бұл оқиға рас болса, экспедицияның мүліктері қазадан кейін кеңінен сатылған болуы мүмкін, соның салдарынан Лейхардтың экспедициясынан ғана алынған заттар Гибсон шөлінде табылды. Сондай-ақ, мыс тақтасы бар мылтықтың тұмсығы Мараноа өзенінен батысқа қарай табылғаны осымен түсіндіріледі.

Теориялар

"Лейххардтқа" жатқызылатын барлық артефакттардың сенімділігі және ұсынылған түрлі теориялар 2013 жылы жарық көрген "Др. Лейхардт қайда?" атты кітапта талқыланады. Бұл – Австралия тарихындағы ең үлкен сыр.

Мұра

Лейхардтың ғылымға қосқан үлесі, әсіресе оның 1845 жылы Эссингтон портына сәтті экспедициясы ресми түрде мойындалды. 1847 жылы Париждегі Географиялық қоғам географиялық жаңалықтар үшін жыл сайынғы жүлдесін Лейхардт пен француз зерттеушісі Роше д’Эрикурға тең бөліп берді; сондай-ақ 1847 жылы Лондондағы Корольдік географиялық қоғам Лейхардтқа өз қамқоршысының медалін табыс етті; ал Пруссия оның міндетті әскери қызметтен уақтылы оралмағаны үшін патшалық кешірім беріп, оның жетістіктерін бағалады. Порт-Эссингтон экспедициясы Австралиядағы ең ұзақ құрлықтық саяхаттардың бірі болды және мал өсіруге қолайлы жақтарды ашуда маңызды рөл атқарды. Лейхардт 1842 жылдан 1848 жылға дейінгі Австралиядағы өз бақылауларын күнделіктерінде, хаттарында, жазбаларында, суреттерінде, карталарында және жарияланған еңбектерінде қалдырды. 2009 жылдың ақпан айынан 2010 жылдың сәуір айына дейін Квинсленд аймалында өткен «Top 150: Квинслендтің құжаттамасы» көрмесінде 8-орынды иеленді. Көрме Квинсленд штатының мемлекеттік мұражайының іс-шаралар және көрме бағдарламасының бөлігі болды, ол Квинслендтің Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөлінуінің 150 жылдығын мерекелеуге үлкен үлес қосты. Лейхардтың мінез-құлқына қатысты қатал сын оның жоғалып кеткеннен кейін біраз уақыттан соң жарияланды және оның беделіне нұқсан келді. Бұл сынның әділдігі күні бүгінге дейін талқыланып келеді. Лейхардтың Австралия құрлығын алғашқы болып шығыстан батысқа дейін кесіп өтуге жасаған сәтсіз әрекеті 1860-61 жылдардағы Бурк пен Уиллс экспедициясымен салыстырылуы мүмкін, ол оңтүстіктен солтүстікке сәтті өтіп, бірақ кері қайта алмады. Дегенмен, Лейхардтың 1845 жылы Эссингтон портына жеткені үлкен жетістік болды, ол оны Австралияны зерттеген басқа да еуропалық ғалымдармен бір қатарға қойды. Petasida ephippigera деген жәндік көбінесе Лейхардттың шоқыр жәндігі деп аталады, ал үлкен тісті арабалық балықтың (Pristis pristis) тағы бір атауы – Лейхардттың арабалық балығы. 1988 жылдың 23 қазанында жергілікті тарих қоғамы мен туризм қауымдастығы Лейхардттың 175 жылдығы мен Австралияның екі жүз жылдығын тойлау үшін Тарумдағы Лейхардттың белгіленген ағашының жанына ескерткіш орнатты. [2] Ағаш 1992 жылы Квинсленд мұрасының тізіліміне енгізілді.

Leichhardt's contribution to science, especially his successful expedition to Port Essington in 1845, was officially recognised. In 1847 the Geographical Society, Paris, awarded its annual prize for geographic discovery equally to Leichhardt and a French explorer, Rochet d'Héricourt; also in 1847, the Royal Geographical Society in London awarded Leichhardt its Patron's Medal; and Prussia recognised his achievement by granting him a king's pardon for having failed to return to Prussia when due to serve a period of compulsory military training. The Port Essington expedition was one of the longest land exploration journeys in Australia, and a useful one in the discovery of excellent pastoral country. Leichhardt left a record of his observations in Australia from 1842 to 1848 in diaries, letters, notebooks, sketch books, maps, and in his published works. was ranked #8 in the 'Top 150: Documenting Queensland' exhibition when it toured to venues around Queensland from February 2009 to April 2010. The exhibition was part of Queensland State Archives' events and exhibition program which contributed to the state's Q150 celebrations, marking the 150th anniversary of the separation of Queensland from New South Wales. Harsh criticism of Leichhardt's character was published some time after his disappearance and his reputation suffered badly. The fairness of this criticism continues to be debated. Leichhardt's failed attempt to make the first east–west crossing of the Australian continent may be compared with the Burke and Wills expedition of 1860–61, which succeeded in crossing from south to north, but failed to return. However, Leichhardt's success in making it to Port Essington in 1845 was a major achievement, which ranks him with other successful European explorers of Australia. The insect Petasida ephippigera is commonly known as Leichhardt's grasshopper, and an alternative name for the largetooth sawfish (Pristis pristis) is Leichhardt's sawfish. On 23 October 1988, a monument was erected beside Leichhardt's blazed tree at Taroom by the local historical society and tourism association to celebrate Leichhardt's 175th birthday and the Bicentenary of Australia. [2] The tree was listed on the Queensland Heritage Register in 1992.

Танымал мәдениетте

Лейхардтың өмірі Джордж Фирт Скоттың 1898 жылғы "Соңғы лемуриан" кітабынан бастап, бірқатар "лемуриан" романдарына шабыт берді. Оның соңғы экспедициясы Патрик Уайттың 1957 жылғы "Восс" романының туындауына себеп болды. Ол "Жоғалған көшбасшы" және "Лейххардтпен не болды?" радиоспектакльдеріне әсер етті. 2013 жылдың ақпан айында Manilla Road тобы Лейхардтың саяхаттары мен жоғалуы туралы "Mysterium" әнін шығарды.