Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық зерттеуші (1797–1873)
Australian explorer (1797–1873)
Гамильтон Юм (19 маусым 1797 – 19 сәуір 1873) – қазіргі Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория штаттарын алғаш зерттеген саяхатшы. 1824 жылы Уильям Ховеллмен бірге, Юм Сиднейден Порт-Филлипке (қазіргі Мельбурн қаласы орналасқан жерге жақын) құрлықпен алғашқы жолмен экспедицияға қатысты. 1828 жылы Стюртпен бірге ол Дарлинг өзенін тапқан еуропалықтардың алғашқы тобының құрамында болды.
Hamilton Hume (19 June 1797 – 19 April 1873) was an early explorer of the present day Australian states of New South Wales and Victoria. In 1824, along with William Hovell, Hume participated in an expedition that first took an overland route from Sydney to Port Phillip (near the site of present day Melbourne). Along with Sturt in 1828, he was part of an expedition of the first Europeans to find the Darling River.
Өмірбаян
Хьюм 1797 жылғы 19 маусымда Севен-Хиллсте, Параматтаға жақын жерде, Сиднейге жақын (қазіргі Үлкен) Сиднейдің құрамына кіретін жерде дүниеге келді. Ол Эндрю Гамильтон Хьюм мен оның әйелі Елизавета Кеннедидің тұңғыш ұлы еді. Эндрю Хьюм Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының бас комиссары лауазымына тағайындалып, 1797 жылы колонияға келді. Гамильтон Хьюм негізгі білімін анасынан алды.
Hume was born on 19 June 1797 in Seven Hills, near Parramatta, a settlement close to (and now part of Greater) Sydney. He was the eldest son of Andrew Hamilton Hume and his wife Elizabeth, née Kennedy. Andrew Hume got the appointment of Commissary General for New South Wales, and came out to the colony in 1797. Hamilton Hume received most of his education from his mother.
Ертедегі барлау
Хьюм 17 жасында ағасы Джон және бір абориген баласымен бірге Сиднейден оңтүстік-батысқа қарай елді зерттеуді бастады, Берримаға дейін жетті және жақсы дала шеберіне айналды. 1817 жылы Хьюм генерал-орынбасарының орынбасары Джеймс Миханмен және Чарльз Тросбимен бірге сапарға шықты, олар Батерст көлін және Гулберн жазықтарын көрді. Кейін, 1818 жылы, ол Джон Оксли мен Миханмен бірге Джервис шығанағына барды. 1822 жылы ол Александр Берримен бірге Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік жағалауына сапар шекті. Ол оңтүстікке Клайд өзеніне дейін, ал ішке қарай Брейдвудқа жуық саяхаттады. Берри Шоалхейвенге қоныстанды, ал 1822 жылдың маусым айында ол Хьюмді және сотталғандардың бір тобын Шоалхейвен өзені мен Кроукхейвен өзені арасында 209 ярдтық канал қазуға қалдырды, бұл Шоалхейвенге қайықтардың өтуіне мүмкіндік берді. Бұл Австралиядағы алғашқы кеме жүретін канал болды және жұмыс 12 күнде аяқталды. Бүгінде бұл канал Шоалхейвен өзенінің негізгі су ағынын құрайды.
When Hume was only 17 years of age, he began exploring the country beyond Sydney with his younger brother John and an Aboriginal boy as far to the south west as Berrima, and soon developed into a good bushman. In 1817, Hume went on a journey with James Meehan, the deputy surveyor general, and Charles Throsby during which Lake Bathurst and the Goulburn Plains were sighted. Subsequently, in 1818, he went with John Oxley and Meehan to Jervis Bay. In 1822, he journeyed with Alexander Berry down the south coast of New South Wales. He travelled as far south as the Clyde River, and inland nearly as far as Braidwood. Berry came to settle in the Shoalhaven, and in June 1822 he left Hume and a party of convicts to cut a 209 yard canal between the Shoalhaven River and the Crookhaven River to allow passage of boats into the Shoalhaven. This canal was Australia's first navigable canal, and the work was completed in 12 days. The canal today forms the main water flow of the Shoalhaven River.
Юм мен Ховелл экспедициясы
1824 жылы губернатор Брисбен Юмға Спенсер шығанағына экспедиция ұйымдастыру туралы сұрады. Брисбен сол кезде Уильям Ховеллмен де осы мәселе бойынша байланыста болды, бірақ кімнің алғашқы болып ұсыныс алғанын анық айту қиын. Дегенмен, экспедицияға күтілген үкіметтік қаржы түспеді, сондықтан екеуі де өз қаражатынан саяхат жасауға бел буды. Бірақ, үкіметтік қоймалардан бірнеше ат жабдықтары, қару, киім және көрпелер берілді. Хьюм 1825 жылғы 24 қаңтардағы (экспедициядан оралғаннан кейін) жазған хатында, өзінің партия басшысы болғанын мәлімдеді. Ол: «Сіздің құрметтілігіңіз маған тапсырған экспедиция» деп жазды. Бірақ Брисбен бұл пікірмен келіспеді. 1825 жылғы 24 наурыздағы хатшы Вилмот Хортонға жолдаған хатында, ол «екі жас жігіт, мырзалар Ховелл мен Хьюмның жаңа және құнды жерлерді ашқандығы» туралы айтты және «олар Спенсер шығанағына жетуге тырысты, мен оларға бағыт бердім» деді. Сондай-ақ, 1824 жылғы 28 шілдеде Брисбенге жазылған хатта Ховелл алғаш қол қойғанын атап өткен жөн. Бұл фактілер, көп жылдардан кейін туындаған дау-жанжалдарды ескере отырып, қызығушылық тудырады. Әрқайсысы үш тағайындалған қызметкерді алып келді, ал олардың арасында бес бұқа, үш жылқы және екі арба болды. Саяхаттың көп бөлігі қиын таулы жерлер арқылы өтті, сонымен қатар топ үлкен Муррамбиджи, Мюррей, Митта Митта, Овенс және Гулберн өзендерін кесіп өтуге тиіс болды. Ховелл саяхат кезінде Мюррей өзеніне Хьюмнің есімін берген, бірақ Чарльз Стюрт 1830 жылы оны қазіргі атауымен ауыстырды. Гулберн өзенін кесіп өткеннен кейін төрт күннен соң, өтпес жерге жетті. Топ үш күн бойы Ұлы бөлініс жотасын Өкініш тауынан өтуге тырысты, бірақ сәттілікке ие болмады. Хьюм бағытын батысқа бұрып, 12 желтоқсанда болашақ Бродфорд қалашығының жанындағы төмендікке жетті, онда олар лагерь құрды. Хьюм оңтүстікке қарайғы төмендіктерге бет алды және келесі күні сол бағытта өткел тапты. Ол партияны Хьюм өткелі, Вандонг арқылы бөлініс жотасынан өткізіп, 1824 жылғы 16 желтоқсанда болашақ Джилонгқа жақын Бёрд Рок, Пойнт Лилиас орналасқан Порт Филлип шығанағына жетті. Ховелл сол күні олардың бойлық координаталарын өлшегенін айтты, бірақ шындығында ол оны саяхат кезінде Хьюммен бірге жасаған эскиз картасынан оқыған. Ховелл 1867 жылы бойлық координаталарын өлшемегенін мойындады және бұл үшін Хьюмды кінәлады. Осы мойындаудан бұрын, 1831 жылы саяхат туралы алғашқы кітапты жазған доктор Уильям Блэнд, Ховеллді қорғау үшін оның бойлық координатасында бір градус қателік жасады деген аңыз ойлап тапқан. Партия 18 желтоқсанда Жаңа Оңтүстік Уэльске қайта оралды. Хьюм таулы жерлерден аулақ болу және көп уақытты үнемдеу үшін батысқа қарай саяхаттауды жөн көрді. 1825 жылғы 16 қаңтарда, ұн бітіп қалғанда, олар артында қалдырған арбаларына жетті, содан кейін екі күннен соң Гуннингтегі Хьюмтің станциясына қауіпсіз жетті. Хьюм мен Ховеллдің әрқайсысы жер алды, бұл экспедиция жасаған маңызды ашылулар үшін жеткіліксіз сыйақы болды, өйткені экспедиция өзінің шығындарын дерлік төледі. Бұл экспедиция Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстігінен Порт-Филлипке дейінгі жер үсті жолын ашқан алғашқы экспедиция болды, қазіргі кезде сол жағада Мельбурн қаласы орналасқан.
In 1824, Hume was seen by Governor Brisbane with reference to an expedition to Spencer Gulf. Brisbane was also in touch about this time with William Hovell on the same subject, but it is not quite clear which of the men was the first to be approached. In any event, the hoped for government funding of the expedition was not forthcoming, so that eventually the two men decided to make the journey at their own expense, except for some packsaddles, arms, clothes and blankets, which were provided from government stores. Hume, in a letter dated 24 January 1825, (immediately after the return of the explorers), practically claimed to have been the leader of the party. He refers to "the expedition your Excellency was pleased to entrust to my care". But Brisbane did not accept this view of it, as in a letter to the secretary, Wilmot Horton, dated 24 March 1825 he mentions the "discovery of new and valuable country . by two young men Messrs Hovell and Hume . they were directed by me to try and reach Spencer's Gulf". It may also be pointed out that in the letter to Brisbane of 28 July 1824, Hovell signed first. These facts are of interest in view of the controversy which broke out many years later. Each of the explorers brought three assigned servants with him and between them they had five bullocks, three horses and two carts. Much of the journey was through difficult mountain country, and the party had to cross the major Murrumbidgee River, Murray River, Mitta Mitta River, Ovens River, and Goulburn River. Hovell had named the Murray River after Hume during the trip but Charles Sturt altered it to its current name in 1830. Four days after crossing the Goulburn impassable country was reached. The party spent three days attempting to cross the Great Dividing Range at Mt Disappointment but were thwarted. Hume shifted direction to the West then reached lower land at the future township of Broadford on the 12 December where they camped. Hume headed towards low ranges to the South and found a pass in that direction next day. He led the party across the Dividing Range at Hume’s Pass, Wandong and on the 16th December, 1824 reached Port Phillip Bay at Bird Rock, Point Lillias adjacent to the future Geelong. Hovell claimed that he measured their longitude on the same day but in reality he read it off the sketch map that he and Hume had drafted themselves during the trip. Hovell admitted in 1867 that he did not take any longitude measurements and blamed Hume for it. Prior to this admission, Dr William Bland, who wrote the first book on the journey in 1831, invented the myth that Hovell made an error of one degree in longitude in order to protect him. The party turned back towards New South Wales on the 18 December. Hume chose to travel more to the west to avoid the mountainous country and save considerable time. On 16 January 1825, just as their flour ran out, they reached the carts they had left behind them, and then two days later the safety of Hume's station at Gunning. Hume and Hovell each received grants of of land, an inadequate reward for discoveries of great importance made by an expedition which, practically speaking, paid its own expenses. This expedition was the first to discover an overland route from southern New South Wales to Port Phillip, on whose shores Melbourne now stands.
Көк таулар мен Литгоу аңғары
1827 жылы лейтенант Джордж М. С. Боуэнмен бірге, сол кездегі көмекші геодезист, Хьюм Көк таулардың батыс бөлігін зерттеді. Ол губернатор Ральф Дарлингтің құрметіне Дарлинг жолы деп атаған жер бедері маңында батыс жартастың тік Йорк тауынан айналып өтуге болатын үш жолын тапты. Осы кезеңде ол сол кезде Жаңа Оңтүстік Уэльстің бас аудиторы болған Уильям Литгоудың есімімен Литгоу аңғарын атады.
In 1827, accompanied by Lieutenant George M. C. Bowen, then an assistant surveyor, Hume explored the western part of the Blue Mountains—around the landform that he named the Darling Causeway, after Governor Ralph Darling—and found three passes through the western escarpment that would have avoided the steep Mt York route. During this period, he named the Lithgow Valley, after William Lithgow, who, at the time, was the Auditor General of New South Wales.
Дарлинг өзенін зерттеу
1828 жылдың қараша айында Юм Чарльз Стюртпен бірге Жаңа Оңтүстік Уэльстің батысына саяхат жасады, сол жерде олар Мюррей өзенінің ең ұзын саласы – Дарлинг өзенін тапты. Юм саяхатының басында кездескен бірнеше аборигендермен тілдесіп, олардың жол көрсетуге келісімін алды. Кейіннен аборигендер кетіп қалғанда Стюрт Юмның қашып кеткен малдарының ізін табудағы шеберлігіне ризашылық білдірді. Бұл жыл құрғақшылыққа толы болғандықтан, су табу үнемі күреске айналды, және тек тәжірибелі саяхатшылар ғана топты құтқара білді. Стюрт Юмның 1829 жылдың соңында басталган екінші экспедициясына қатысуын қалады, бірақ Юм егін жинаумен айналысып, уақыт таба алмады. Юм зерттеуші ретіндегі қызметін аяқтап, қалған өмірін сәтті мал шаруасы ретінде өткізді.
In November 1828, Hume journeyed with Charles Sturt into western New South Wales, where they found the Darling River, the Murray River's longest tributary. Hume was able to communicate with some Aboriginals they met early in their journey who consented to act as guides, and later, when the Aboriginals left them, Sturt speaks with appreciation of Hume's ability in tracking their animals which had strayed. Being a drought year, it was a constant struggle to find water, and only good bushmanship saved the party. Sturt would have liked Hume to go with him on his second expedition, which started at the end of 1829, but he had a harvest to get in and was unable to make arrangements. Hume had finished his work as an explorer, and spent his remaining days as a successful pastoralist.
Кейінгі өмірі
Хьюм 1825 жылғы 8 қарашада Сиднейдегі Сент-Филипс шіркеуінде Элизабет Дайтқа үйленді. Ол одан кейін де өмір сүрді, бірақ балалары болмады. Хьюм 1873 жылғы 19 сәуірде Ясс қаласындағы Кума коттеджінде қайтыс болғанға дейін Ясс қаласында әділет судьясы болып қызмет етті. Хьюмге бұрын тиесілі болған және Ясс округінде пайдаланған екі орындық ат арбасы қазір Канберрадағы Австралия Ұлттық мұражайының қорында сақталуда.
Hume married Elizabeth Dight on 8 November 1825 at St Philip's Church in Sydney. She survived him but had no children. Hume served as a magistrate in Yass until his death at his residence, Cooma Cottage in Yass on 19 April 1873. A double seater buggy once owned by Hume and used by him in Yass is in the National Museum of Australia collection in Canberra.
Құрметтер
Хьюмді Сидней мен Мельбурн арасындағы басты тас жол – Хьюм тас жолы еске түсіреді. 1953-1966 жылдар аралығында Хьюм мен Ховеллдің суреттері Австралияның бір фунттық банкнотасына басылды. 1996 жылы оның құрметіне Хьюм тоғаны мен одан құрылған Хьюм көлі аталды. Канберра қаласындағы Хьюм ауданы және Хьюм федералды сайлау округі оның есімімен аталады. 1994 жылы құрылған Мельбурн қаласының сыртқы аймақтық әкімшілігі – Хьюм қаласы оның құрметіне аталған. 1976 жылы Австралия почтасы Хьюм мен Ховеллдің портреттері бейнеленген пошта маркасын шығарды. Сондай-ақ, Ясс пен Альбери арасындағы Хьюм және Ховелл жолы да олардың есімдерімен аталады.
Hume is commemorated by the Hume Highway, the principal road between Sydney and Melbourne. Hume and Hovell were also commemorated by having their portraits printed on the Australian one pound banknote between 1953 and 1966. Hume Dam and the impounded reservoir, Lake Hume, were named in his honour in 1996. The Canberra suburb of Hume was named after him, as was the federal electoral Division of Hume. The City of Hume, an outer metropolitan council in Melbourne formed in 1994, is named in his honour. In 1976 a postage stamp bearing the portraits of Hume and Hovell was issued by Australia Post. The Hume and Hovell Track, a trail between Yass and Albury, also bears their joint names.