Кіріспе

Мануэль Арчибальд Лужан (12 мамыр 1928 – 25 сәуір 2019) – Нью-Мексико штатынан шыққан американдық саясаткер. 1969 жылдан 1989 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасының республикалық мүшесі, ал 1989 жылдан 1993 жылға дейін АҚШ ішкі істер министрі болды. 1969 жылдан 1971 жылға дейін ол Джордж Бушпен бірге Өкілдер палатасында жұмыс істеді. 1989 жылы президент Буш Лужанды өз кабинетіне тағайындады.

Ерте өмір және білім

Лужан Нью-Мексико штатының Сан-Ильдефонсо Пуэбло қаласында Мануэль А. Лужан аға мен Лоренцита (Ромеро) Лужанның отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Санта-Фе қаласының мэрі болған және губернаторлыққа және конгресске сайлауда жеңіліске ұшыраған. Лужан Санта-Федегі католик мектептерінде білім алды. 1946 жылы Калифорния штатындағы Сент-Мэри колледжіне қабылданды және 1950 жылы Санта-Федегі Сент-Майкл колледжін бітірді.

Мансап

Колледжді бітірген соң Лужан 1925 жылы әкесі құрған отбасылық сақтандыру компаниясы – «Мануэль Лужан агенттіктерінде» жұмыс істеді. Альбукеркиде орналасқан компания тәуекелді басқару және сақтандыру саласындағы жетекші фирма болып табылады және 2002 жылы Нью-Мексико штатындағы испан тілділерге тиесілі ең табысты кәсіпорын деп танылды. Лужан әкесінің қадамын басып, саясатқа да қатысты, 1964 жылы Нью-Мексико штатының сенатына үміткерлігімен алғашқы науқанын бастады, бірақ жеңіліске ұшырады. Үш жыл өткен соң, республикалық ұлттық испандық ассамблеясын құруға көмектесті. Лужанның 1964 жылғы саяси лауазымға үміткерлігінің сәтсіз аяқталуы – оның сайлаудағы соңғы жеңілісі болды; 1968 жылы қолданыстағы конгрессмен Томас Г. Морристі жеңгеннен кейін ол келесі екі онжылдық бойы Конгресте отырды.

Конгресс

1970 жылдары Лужан қайта сайланып, қарапайым, жағымды мінезді артқы қатардағы депутат ретінде беделге ие болды. Оның заңнамалық қызығушылықтары сол кездегі АҚШ-тың батыс штаттарының басымдықтарымен үлкен дәрежеде сәйкес келіп, үндістер мәселелері, ядролық энергияны кеңейту және федералдық жерлерді сауда және демалыс үшін ашу сияқты мәселелерді қамтыды. 1978 жылы ол жаңадан құрылған Конгресс-тің Испан тілдес қауымдастығына (Hispanic Caucus) қосылған алғашқы Испан республикашысы болды. 1980 жылдар Лужан үшін жаңа сынақтар мен жаңа танымалдық әкелді. 1980 жылы ол демократ Билл Ричардсонның күтпеген күшті қарсылығына байланысты өзінің мандатын жоғалтуға жақын болды. Соңынан болған аумақты қайта бөлу кезінде Лужанның сайлау округі Нью-Мексико үшінші округқа ие болғаннан кейін айтарлықтай өзгерді. Ескі 1-ші округ штаттың солтүстік-шығыс бөлігін, соның ішінде Альбукеркидің көп бөлігін қамтитын, көбінесе ауылдық аймақтан тұрды. Жаңа 1-ші округ Альбукеркидің үштен екі бөлігін қамтитын, әлдеқайда тығыз және қалалық округке айналды. Округінің жаңа демографиялық ерекшеліктеріне байланысты Лужан Палатаның Ішкі істер және аралдық істер комитетіндегі республикашылардың жетекшісі лауазымынан бас тартып, Ғылым, ғарыш және технология комитетіндегі республикашылардың жетекшісі болды. Парламенттік міндеттерінен өзге, Лужан 1972 жылдан 2004 жылға дейін Нью-Мексико атынан барлық Республикалық Ұлттық Конвенцияға делегат ретінде қатысты. 1980 жылы ол конвенцияда вице-президенттікке үміткерді ұсыну үшін жиналған түнінде сөз сөйледі.

Ішкі істер министрі (1989-1993)

1981 жылы Рональд Рейганның қызметке кірісуінен бастап Лужан жиі ішкі істер министрі лауазымына үміткер ретінде талқыланды. Дик Чейнимен бірге ол Джеймс Г. Уотттың отставкасынан кейін оның орнына тағайындалуға басты үміткерлердің бірі болды, алайда бұл лауазым ақырында Уильям Кларкқа берілді. 1988 жылдың соңында Буш әкімшілігінің командасы Лужанға жұмыс туралы ұсыныс жасағанда, ол бастапқыда бас тартты, бірақ болашақ президенттің жеке өтінішінен кейін ғана шешімін өзгертті. Джеймс Уатт пен Дональд Ходелдің қызмет мерзімінен кейін, Лужан 1989 жылдың ақпанында бірауыздан бекітілген кезде сол кезде орташа саясаткер деп есептелді. Оның кандидатурасына көп қарсылық болған жоқ, бірақ кейбір экологиялық ұйымдар оның конгресс дауыс беру нәтижелерін сынады (Табиғатты қорғаушы дауыс берушілер лигасы Лужанға мансаптық рейтинг бойынша 23 пайыз баға берді).

Алғашқы қызмет мерзімі

Лужанның қызметке кіргеніне бірнеше ай өткен соң, табиғатты қорғаушылар мен БАҚ оның саясатқа араласпайтын тәсілі мен қателікке бой ұрынатын сөздері үшін сынады. Бір мәрте журналистке берген сұхбатында ол федералдық үкіметтің белгілі бір минералдық құқықтар үшін роялти алғанын айтты, бірақ кейін "Не айтып жатқанымды өзім де білмедім" деп мойындады.

Мұнайдың теңіздегі бұрғылауы

Ақ үйдің теңіздегі мұнай бұрғылауды зерттейтін жұмыс тобының төрағасы ретінде Лужан батыс штаттарының губернаторларына сөйлеген сөзінде Калифорния жағалауында мұнай бұрғылауды қатты қолдады. Калифорния штатының конгресс делегациясының 19 мүшесі – барлығы демократтар – және республикалық губернатор Пит Уилсон Лужанды зерттеу тобынан кетуге шақырды, өйткені ол бір жақты көзқарасқа бейімділігін көрсеткен, бірақ Лужан қызметтен бас тартқан жоқ. Әкімшіліктің теңіздегі мұнай бұрғылау мәселесіндегі өкілі ретінде ол 1989 жылғы сәуірде болған "Эксон Валдез" мұнай тасымалынан кейін осы практиканы тоқтатуға бағытталған демократтардың күш-жігеріне қарсы шықты.

Құрып бара жатқан түрлер туралы заң

Лужан өкімет ету мерзімінде көбірек құрметке ие болғанымен, ол экологиялық белсенділер үшін даудың ошағы болып қала берді. 1990 жылғы сұхбатында ол Құрып бара жатқан түрлер туралы заңды "тымырлы" деп сипаттап, "әрбір түрше сақталуы міндетті емес" деді. Бұш әкімшілігі Лужанның позициясынан алшақтады, дәл сол кезде газеттер ішкі істер министрінің бұрынғы жағдайдан жақсаруы туралы жаза бастады.

1992-1993 жылдар

Лужанның қызмет мерзіміндегі басқа да маңызды оқиғаларға дақылды сұрғының мәселесі төңірегіндегі жиі пікірталас, Вашингтондағы федералдық жерде «Вашингтон Командос» NFL футбол командасы стадионының салынуы және үнді қазаналарының күшейтілген реттелуі кірді. Лужан үнді істерін басқарғаны үшін жиі мақтау алды, бұл қызығушылықты ол бұрын Конгресте болған кезде де көрсеткен. Буш президенттігінің соңында Ішкі істер министрлігінен кеткен Лужан өзінің жұмысын үнемі шиеленіс күйінде екендігін айтты. "Ешкім қанағаттанбайды. Дамуды қолдайтын нәрсе жасасаңыз, қоршаған ортаны қорғаушылар сізге қарсы шығады, ал қоршаған ортаны қолдайтын нәрсе жасасаңыз, өнеркәсіптік топтар сізді қуалап жетеді", - деді Лужан 1993 жылдың 9 мамырындағы Associated Press хабарламасында. "Мен жасауға тырысқан және, менің ойымша, сәтті орындаған нәрсе - мемлекеттік жерлердегі ресурстарды пайдалану мен қоршаған ортаға қатысты мәселелер арасындағы тепе-теңдікті орнату болды".

Вашингтоннан кейінгі күндер

Оның мерзімінің аяқталуға жақын айларында Лужан 1994 жылы Нью-Мексико губернаторына үміткер ретінде жиі есімдерге ілікті. Ол бұл қауесеттерді жоққа шығарып, "қатысудан бас тартқанын" айтты. Президенттік лауазымнан кеткеннен кейін Лужан лоббист және публицист ретінде жұмыс істеді. 2004 жылы ол "Гишпаниялықтардың прогрестік альянсы институтын" құрды – бұл институт испандықтардың көзқарасынан экономикалық және "отбасылық құндылықтар" мәселелеріне ден қоятын консервативті саяси зерттеу орталығы. Лужанның Ішкі істер департаментіндегі қызметі оның құрметіне арналған сыйлықпен еске алынды. Департамент жыл сайын "Мануэль Лужан кіші атындағы чемпиондық сыйлығын" департамент міссиясын орындауда ерекше нәтижелер көрсеткен қызметкерлеріне табыс етеді. Сонымен қатар, департамент және оның Үндістер ісі жөніндегі бюросы Лужанды құрметтеп, Альбукеркидегі бюроның әкімшілік ғимаратына оның есімін берді. Лужанның інісі Эдвард (1931 ж.т.) көп жылдар бойы Нью-Мексико Республикалық партиясының төрағасы болды және Ұлттық испаниялық мәдени орталығының дамуына зор үлес қосты. Нью-Мексиконың 1-ші сайлау округін білдіретін Конгресте үш мерзім қызмет еткен демократ Мишель Лужан Гришам 2018 жылдың қараша айында штат губернаторы болып сайланды, олар туыс емес.

Жеке өмір

Лужан 2019 жылғы 25 сәуірде Альбукеркиде жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды.