Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мануэль Арчибальд Лужан (12 мамыр 1928 – 25 сәуір 2019) – Нью-Мексико штатынан шыққан американдық саясаткер. 1969 жылдан 1989 жылға дейін АҚШ Өкілдер палатасының республикалық мүшесі, ал 1989 жылдан 1993 жылға дейін АҚШ ішкі істер министрі болды. 1969 жылдан 1971 жылға дейін ол Джордж Бушпен бірге Өкілдер палатасында жұмыс істеді. 1989 жылы президент Буш Лужанды өз кабинетіне тағайындады.
American politician (1928–2019)
Manuel Archibald Lujan Jr. (May 12, 1928 – April 25, 2019) was an American politician from New Mexico who sat in the U. S. House of Representatives as a Republican from 1969 to 1989 and was the United States secretary of the interior from 1989 to 1993. He was a colleague of George H. W. Bush in the House from 1969 to 1971. In 1989, President Bush named Lujan to his cabinet.
Ерте өмір және білім
Лужан Нью-Мексико штатының Сан-Ильдефонсо Пуэбло қаласында Мануэль А. Лужан аға мен Лоренцита (Ромеро) Лужанның отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Санта-Фе қаласының мэрі болған және губернаторлыққа және конгресске сайлауда жеңіліске ұшыраған. Лужан Санта-Федегі католик мектептерінде білім алды. 1946 жылы Калифорния штатындағы Сент-Мэри колледжіне қабылданды және 1950 жылы Санта-Федегі Сент-Майкл колледжін бітірді.
Lujan was born in San Ildefonso Pueblo, New Mexico, into the family of Manuel A. Lujan Sr. and Lorenzita (née Romero) Lujan. His father was mayor of Santa Fe and was an unsuccessful candidate for governor and congress. Lujan attended Catholic schools in Santa Fe. He attended Saint Mary's College of California in 1946 and graduated from the St. Michael's College in Santa Fe in 1950.
Мансап
Колледжді бітірген соң Лужан 1925 жылы әкесі құрған отбасылық сақтандыру компаниясы – «Мануэль Лужан агенттіктерінде» жұмыс істеді. Альбукеркиде орналасқан компания тәуекелді басқару және сақтандыру саласындағы жетекші фирма болып табылады және 2002 жылы Нью-Мексико штатындағы испан тілділерге тиесілі ең табысты кәсіпорын деп танылды. Лужан әкесінің қадамын басып, саясатқа да қатысты, 1964 жылы Нью-Мексико штатының сенатына үміткерлігімен алғашқы науқанын бастады, бірақ жеңіліске ұшырады. Үш жыл өткен соң, республикалық ұлттық испандық ассамблеясын құруға көмектесті. Лужанның 1964 жылғы саяси лауазымға үміткерлігінің сәтсіз аяқталуы – оның сайлаудағы соңғы жеңілісі болды; 1968 жылы қолданыстағы конгрессмен Томас Г. Морристі жеңгеннен кейін ол келесі екі онжылдық бойы Конгресте отырды.
After college, Lujan went to work for the family insurance company, the Manuel Lujan Agencies, which his father had opened in 1925. The Albuquerque based company remains a leading risk management and insurance firm and, in 2002, it was ranked as the most profitable of New Mexico's Hispanic owned businesses. Lujan also followed his father into politics, launching his first campaign with a failed bid for the New Mexico State Senate in 1964. Three years later, he helped to found the Republican National Hispanic Assembly. Lujan's failed 1964 bid for political office was his last electoral defeat; after defeating the incumbent Rep. Thomas G. Morris in 1968, he sat in Congress for the next two decades.
Конгресс
1970 жылдары Лужан қайта сайланып, қарапайым, жағымды мінезді артқы қатардағы депутат ретінде беделге ие болды. Оның заңнамалық қызығушылықтары сол кездегі АҚШ-тың батыс штаттарының басымдықтарымен үлкен дәрежеде сәйкес келіп, үндістер мәселелері, ядролық энергияны кеңейту және федералдық жерлерді сауда және демалыс үшін ашу сияқты мәселелерді қамтыды. 1978 жылы ол жаңадан құрылған Конгресс-тің Испан тілдес қауымдастығына (Hispanic Caucus) қосылған алғашқы Испан республикашысы болды. 1980 жылдар Лужан үшін жаңа сынақтар мен жаңа танымалдық әкелді. 1980 жылы ол демократ Билл Ричардсонның күтпеген күшті қарсылығына байланысты өзінің мандатын жоғалтуға жақын болды. Соңынан болған аумақты қайта бөлу кезінде Лужанның сайлау округі Нью-Мексико үшінші округқа ие болғаннан кейін айтарлықтай өзгерді. Ескі 1-ші округ штаттың солтүстік-шығыс бөлігін, соның ішінде Альбукеркидің көп бөлігін қамтитын, көбінесе ауылдық аймақтан тұрды. Жаңа 1-ші округ Альбукеркидің үштен екі бөлігін қамтитын, әлдеқайда тығыз және қалалық округке айналды. Округінің жаңа демографиялық ерекшеліктеріне байланысты Лужан Палатаның Ішкі істер және аралдық істер комитетіндегі республикашылардың жетекшісі лауазымынан бас тартып, Ғылым, ғарыш және технология комитетіндегі республикашылардың жетекшісі болды. Парламенттік міндеттерінен өзге, Лужан 1972 жылдан 2004 жылға дейін Нью-Мексико атынан барлық Республикалық Ұлттық Конвенцияға делегат ретінде қатысты. 1980 жылы ол конвенцияда вице-президенттікке үміткерді ұсыну үшін жиналған түнінде сөз сөйледі.
Throughout the 1970s, Lujan was re elected and built a reputation as a low key, personable backbencher. His legislative interests were largely in line with the western U. S. states' priorities of the time, including Indian affairs, nuclear power expansion and the opening of federal lands to commerce and recreation. In 1978, he was the first Hispanic Republican to join the recently formed Congressional Hispanic Caucus. The 1980s brought new challenges and new prominence for Lujan. He nearly lost his seat in 1980 to an unexpectedly strong challenge from the Democrat Bill Richardson. In the reapportionment that followed, Lujan's district was significantly altered after New Mexico gained a third district. The old 1st was a largely rural district that included the northeastern portion of the state, including most of Albuquerque. The new 1st was a much more compact and urban district that included three quarters of Albuquerque. Due to the new demographics of his district, Lujan stood down as ranking Republican of the House Interior and Insular Affairs Committee and became ranking Republican of the House Science, Space and Technology Committee. In addition to his congressional duties, Lujan represented New Mexico as a delegate to every Republican National Convention from 1972 to 2004. In 1980, he was a featured speaker at the convention on the night delegates met to nominate a vice presidential candidate.
Ішкі істер министрі (1989-1993)
1981 жылы Рональд Рейганның қызметке кірісуінен бастап Лужан жиі ішкі істер министрі лауазымына үміткер ретінде талқыланды. Дик Чейнимен бірге ол Джеймс Г. Уотттың отставкасынан кейін оның орнына тағайындалуға басты үміткерлердің бірі болды, алайда бұл лауазым ақырында Уильям Кларкқа берілді. 1988 жылдың соңында Буш әкімшілігінің командасы Лужанға жұмыс туралы ұсыныс жасағанда, ол бастапқыда бас тартты, бірақ болашақ президенттің жеке өтінішінен кейін ғана шешімін өзгертті. Джеймс Уатт пен Дональд Ходелдің қызмет мерзімінен кейін, Лужан 1989 жылдың ақпанында бірауыздан бекітілген кезде сол кезде орташа саясаткер деп есептелді. Оның кандидатурасына көп қарсылық болған жоқ, бірақ кейбір экологиялық ұйымдар оның конгресс дауыс беру нәтижелерін сынады (Табиғатты қорғаушы дауыс берушілер лигасы Лужанға мансаптық рейтинг бойынша 23 пайыз баға берді).
Beginning with Ronald Reagan's inauguration in 1981, Lujan was often mentioned as a potential nominee for interior secretary. Along with Dick Cheney, he was one of the top contenders to replace James G. Watt following his resignation, although the position eventually went to William Clark. When the Bush transition team approached Lujan about the job in late 1988, he declined to accept it, but changed his mind only after a personal appeal from the president elect. After the tenure of James Watt and Donald Hodel, Lujan was widely regarded as a moderate at the time of his unanimous confirmation in February 1989. His nomination faced little opposition, although some environmental groups criticized his congressional voting record (the League of Conservation Voters gave Lujan a 23 percent career rating).
Алғашқы қызмет мерзімі
Лужанның қызметке кіргеніне бірнеше ай өткен соң, табиғатты қорғаушылар мен БАҚ оның саясатқа араласпайтын тәсілі мен қателікке бой ұрынатын сөздері үшін сынады. Бір мәрте журналистке берген сұхбатында ол федералдық үкіметтің белгілі бір минералдық құқықтар үшін роялти алғанын айтты, бірақ кейін "Не айтып жатқанымды өзім де білмедім" деп мойындады.
Just months into his term, Lujan came under criticism from conservationists and the media for his hands off approach to policy and his gaffe prone speeches. In one oft quoted error, he told a reporter that the federal government received royalty payments for certain mineral rights, only to later admit "I didn't know what I was talking about."
Мұнайдың теңіздегі бұрғылауы
Ақ үйдің теңіздегі мұнай бұрғылауды зерттейтін жұмыс тобының төрағасы ретінде Лужан батыс штаттарының губернаторларына сөйлеген сөзінде Калифорния жағалауында мұнай бұрғылауды қатты қолдады. Калифорния штатының конгресс делегациясының 19 мүшесі – барлығы демократтар – және республикалық губернатор Пит Уилсон Лужанды зерттеу тобынан кетуге шақырды, өйткені ол бір жақты көзқарасқа бейімділігін көрсеткен, бірақ Лужан қызметтен бас тартқан жоқ. Әкімшіліктің теңіздегі мұнай бұрғылау мәселесіндегі өкілі ретінде ол 1989 жылғы сәуірде болған "Эксон Валдез" мұнай тасымалынан кейін осы практиканы тоқтатуға бағытталған демократтардың күш-жігеріне қарсы шықты.
As the chairman of a White House task force studying offshore oil drilling, Lujan expressed his strong support for drilling off the California coast in a speech to western governors. 19 members of the California congressional delegation — all Democrats — and Republican Governor Pete Wilson called for Lujan to resign from the study group because he was prejudiced to one point of view but Lujan declined to step down. As the administration point man on offshore drilling, he opposed Democratic efforts to halt the practice after the Exxon Valdez oil spill in April 1989.
Құрып бара жатқан түрлер туралы заң
Лужан өкімет ету мерзімінде көбірек құрметке ие болғанымен, ол экологиялық белсенділер үшін даудың ошағы болып қала берді. 1990 жылғы сұхбатында ол Құрып бара жатқан түрлер туралы заңды "тымырлы" деп сипаттап, "әрбір түрше сақталуы міндетті емес" деді. Бұш әкімшілігі Лужанның позициясынан алшақтады, дәл сол кезде газеттер ішкі істер министрінің бұрынғы жағдайдан жақсаруы туралы жаза бастады.
Although Lujan gained more respect throughout his term, he remained a lightning rod for environmentalists. In a 1990 interview, he described the Endangered Species Act as "too tough", and said it may not be necessary to "save every subspecies". The Bush administration distanced itself from Lujan's position at a time when newspapers had just begun to write about the interior secretary's rebound from earlier public relations woes.
1992-1993 жылдар
Лужанның қызмет мерзіміндегі басқа да маңызды оқиғаларға дақылды сұрғының мәселесі төңірегіндегі жиі пікірталас, Вашингтондағы федералдық жерде «Вашингтон Командос» NFL футбол командасы стадионының салынуы және үнді қазаналарының күшейтілген реттелуі кірді. Лужан үнді істерін басқарғаны үшін жиі мақтау алды, бұл қызығушылықты ол бұрын Конгресте болған кезде де көрсеткен. Буш президенттігінің соңында Ішкі істер министрлігінен кеткен Лужан өзінің жұмысын үнемі шиеленіс күйінде екендігін айтты. "Ешкім қанағаттанбайды. Дамуды қолдайтын нәрсе жасасаңыз, қоршаған ортаны қорғаушылар сізге қарсы шығады, ал қоршаған ортаны қолдайтын нәрсе жасасаңыз, өнеркәсіптік топтар сізді қуалап жетеді", - деді Лужан 1993 жылдың 9 мамырындағы Associated Press хабарламасында. "Мен жасауға тырысқан және, менің ойымша, сәтті орындаған нәрсе - мемлекеттік жерлердегі ресурстарды пайдалану мен қоршаған ортаға қатысты мәселелер арасындағы тепе-теңдікті орнату болды".
Other notable events of Lujan's term included frequent debates over the spotted owl, the construction of the Washington Commanders NFL football team stadium on federal property in Washington, D. C., and the increased regulation of Indian casinos. Lujan generally won praise for his handling of Indian affairs, an interest he had pursued earlier while in Congress. After leaving the Interior Department at the end of Bush's term, Lujan characterized his job as one of constant tensions. "No one is satisfied. If you do something that's pro development, you get the environmental groups against you, and if you do something that's pro environmental you get the industry groups after you," Lujan said in a May 9, 1993, Associated Press report. "What I tried to do — and I think I was successful in doing — was to bring a balance between the use of resources on public lands and environmental concerns."
Вашингтоннан кейінгі күндер
Оның мерзімінің аяқталуға жақын айларында Лужан 1994 жылы Нью-Мексико губернаторына үміткер ретінде жиі есімдерге ілікті. Ол бұл қауесеттерді жоққа шығарып, "қатысудан бас тартқанын" айтты. Президенттік лауазымнан кеткеннен кейін Лужан лоббист және публицист ретінде жұмыс істеді. 2004 жылы ол "Гишпаниялықтардың прогрестік альянсы институтын" құрды – бұл институт испандықтардың көзқарасынан экономикалық және "отбасылық құндылықтар" мәселелеріне ден қоятын консервативті саяси зерттеу орталығы. Лужанның Ішкі істер департаментіндегі қызметі оның құрметіне арналған сыйлықпен еске алынды. Департамент жыл сайын "Мануэль Лужан кіші атындағы чемпиондық сыйлығын" департамент міссиясын орындауда ерекше нәтижелер көрсеткен қызметкерлеріне табыс етеді. Сонымен қатар, департамент және оның Үндістер ісі жөніндегі бюросы Лужанды құрметтеп, Альбукеркидегі бюроның әкімшілік ғимаратына оның есімін берді. Лужанның інісі Эдвард (1931 ж.т.) көп жылдар бойы Нью-Мексико Республикалық партиясының төрағасы болды және Ұлттық испаниялық мәдени орталығының дамуына зор үлес қосты. Нью-Мексиконың 1-ші сайлау округін білдіретін Конгресте үш мерзім қызмет еткен демократ Мишель Лужан Гришам 2018 жылдың қараша айында штат губернаторы болып сайланды, олар туыс емес.
In the waning months of his term, Lujan was frequently named as a likely candidate for Governor of New Mexico in 1994. He squelched the rumors, saying he was "through running." After leaving office, Lujan worked as a lobbyist and a public speaker. In 2004, he launched the Hispanic Alliance for Progress Institute, a conservative think tank focusing on economic and "family values" issues from a Hispanic perspective. Lujan's tenure at the Interior Department has since been commemorated with an award in his honor. Each year, the department presents the "Manuel Lujan Jr. Champion Award" to employees who exhibit "outstanding work in carrying out the department's mission". In addition, the department and its Bureau of Indian Affairs honored Lujan by dedicating the BIA's administrative building in Albuquerque with Lujan's name. Lujan's brother Edward (b. 1931) was the New Mexico Republican Party chairman for many years and was a major influence in the development of the National Hispanic Cultural Center. Michelle Lujan Grisham, a Democrat who served three terms in Congress representing New Mexico's 1st District, elected state's governor in November 2018 is not related.
Жеке өмір
Лужан 2019 жылғы 25 сәуірде Альбукеркиде жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды.
Lujan died of heart failure on April 25, 2019, in Albuquerque.