Гавин Лиалл: Шпиондық романдар авторының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Gavin Tudor Lyall (9 мамыр 1932 – 18 қаңтар 2003) – ағылшын жазушысы, тыңшылық триллерлер авторы.

Өмірбаян

Лайл Бирмингемде, содан кейін Уорвикширде (қазіргі Вест-Мидлендс), Англияда, жергілікті бухгалтердің ұлы болып дүниеге келді және Бирмингемдегі Король Эдуард мектебінде білім алды. 1951-1953 жылдары екі жыл Ұлттық қызметте өткеннен кейін, Корольдік әуе күштерінде ұшқыш ретінде Глостер «Метеор» ұшақтарын ұшқаннан соң, Кембридждегі Пемброк колледжіне түсіп, 1956 жылы ағылшын тілінен үздік дипломмен бітірді. Кембриджте оқығанда ол студенттік газет «Varsity» үшін тұрақты түрде жазып, «Олли» атты кейіпкері студенттік өмірді көрсететін және культтік мәртебеге ие болған комикстер жасады. 1956 жылы ол «Varsity» газетінің редакторы болды. Бітіргеннен кейін ол қысқа мерзімге «Birmingham Gazette», «Picture Post» және «Sunday Graphic» газеттерінде тілші, содан кейін BBC-нің «Tonight» бағдарламасында режиссер болып жұмыс істеді. 1958 жылы ол жазушы Кэтрин Уайтхорнға үйленді, олардың екі ұлы болды. Лайл Лондонның NW3 ауданындағы 14 Provost Rd мекенжайында тұрып, Темзада моторлы қайығымен жүзуді ұнататын. 1959 жылдан 1962 жылға дейін ол газетте тілші және «Sunday Times» газетінде авиация саласы бойынша тілші болды. Оның алғашқы романы «Аспанның қарамалы жағы» 1961 жылы жарық көрді, ол Ливия шөлінде және Грециядағы жеке тәжірибелеріне негізделген. Роман бірден сәттілікке ие болды, П.Г.Водхаус оны былай бағалады: «Тамаша! Егер одан жақсырақ детективтік роман жазылса, мен оны оқығым келеді». 1963 жылы Лайл журналистиканы тастап, толық уақытты жазушы болып жұмыс істеді. Лайлдың 1960-жылдар мен 1970-жылдардың басындағы алғашқы жеті романы әлемнің әртүрлі аймақтарында өтетін әрекетке толы триллерлер болды. «Ең қауіпті ойын» (1963) романы финляндиялық Лапландияда орын алады. «Миднайт плюс один» (1965) романының кино құқықтарын актер Стив Маккуин сатып алды, ол оны киноға бейімдеуді жоспарлаған, бірақ өмірінен ерте кетті. «Ату сценарийі» (1966) романында бұрынғы Корольдік әуе күштерінің ұшқышы түсірілім тобы үшін де Хавилленд Дов ұшағын ұшыруға шақырылады, кейін оқиғада B-25 Mitchell ұшағы пайда болады. Романның маңызды кейіпкері Уитмор 1957 жылы Ливияда «Жоғалғандардың аңызы» фильмінің түсірілімі туралы хабарлаған кезде танысқан Джон Уэйннен шабыт алды. «Иуда елі» (1975) романының басты кейіпкерлері де бұрынғы Корольдік әуе күштерінің ұшқыштары, ал оқиға Кипр мен Таяу Шығыста өтеді. Лайл 1969 жылы жарық көрген «Ай нөл екі» ғылыми-фантастикалық фильмінің сценарийіне негіз болған түпнұсқалық әңгіменің авторларының бірі (Фрэнк Хардман және Мартин Дэвисонмен бірге) ретінде танымал. Гавин Лайл сонымен қатар стратегиялық ойындармен айналысқан және 1978 жылы «Battleground» телехикаясында (Tyne Tees телеарнасы) миниатюралық соғыс ойындары туралы баяндалған. Лайл 1964 және 1965 жылдары Британдық қылмыс жазушылар қауымдастығының күміс қанжа сыйлығын жеңіп алды. 1966-1967 жылдары ол Британдық қылмыс жазушылар қауымдастығының төрағасы болды. Ол өнімді жазушы болған жоқ, өзінің баяу жұмыс істеуін техникалық тұрғыдан дұрыс болуға ұмтылуымен түсіндірді. Бір британдық газетте айтылғандай, «ол Лондонның солтүстігіндегі Примроуз-Хиллдегі ас үйінде көптеген түндерін ыдысқа балқытылған қорғасыннан оқ құюға бола ма, әлде бензин табағына атылған револьвердің тұмсығы шынымен де от жаға ма, соны анықтау үшін тәжірибе жасады». Ол зерттеулерінің нәтижелерін 1970 жылдары қылмыс жазушылар қауымдастығы үшін бірнеше брошюрада жариялады. 1964 жылы Лайл инвестициялық топ Booker-мен Іан Флемингпен жасалған келісімшартқа ұқсас келісімшартқа қол қойды. Олар Лайлмен оның роялтилерін 51–49 арақатынамында бөлісіп, біржолғы 25 000 фунт стерлинг және жылдық жалақы алды. 1975 жылы «Иуда елі» романы жарық көргенге дейін Лайлдың еңбектерін екі топқа бөлуге болады. Авиациялық триллерлер («Аспанның қарамалы жағы», «Ең қауіпті ойын», «Ату сценарийі» және «Иуда елі») және Еуропадағы халықаралық қылмысқа қатысты «Еуро триллерлері» («Миднайт плюс один», «Пистолетпен Венера» және «Өлілерді кінәлау»). Бұл кітаптардың барлығы бірінші тұлғада жазылған және «қатаң қайнатылған жеке детектив» жанрына ұқсас саркастикалық стильде жазылған. Өзінің жұмысының коммерциялық сәттілігіне қарамастан, Лайл өзінің болжамды үлгіге түсіп жатқанын сезіне бастады және өзінің бұрынғы жанрларын және бірінші тұлғалық баяндауды тастап, 1980 жылы жарық көрген «Сәулетші қызметші» сериясынан басталатын «Гарри Максим» сериясы бойынша тыңшылық триллерлерге көшті. Бұл кітап, бастапқыда BBC телесериалы үшін әзірленген, 10 Даунинг-стритте қауіпсіздік кеңесшісі болып тағайындалған SAS офицері, майор Гарри Максим туралы айтады. Одан кейін осы кейіпкерлер тобымен үш жалғасы жарық көрді. 1990 жылдары Лайл тағы да әдеби бағытын өзгертті және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары құрылған британдық құпия қызмет туралы төрт жартылай тарихи триллер жазды. Лайл 2003 жылы рактан қайтыс болды.

Lyall was born in Birmingham, then in Warwickshire (now West Midlands), England, as the son of a local accountant, and educated at King Edward's School, Birmingham. After completing his two years of National Service, 1951 to 1953, as a Pilot Officer in the Royal Air Force flying Gloster Meteors, he went to Pembroke College, Cambridge, graduating in 1956 with honours in English. While at Cambridge he wrote regularly for the undergraduate newspaper Varsity and also created a strip cartoon whose hero, "Olly", reflected student life and became a cult figure. He became editor of Varsity in 1956. After graduating he worked briefly as a reporter for the Birmingham Gazette, Picture Post and Sunday Graphic newspapers and then as a film director for the BBC's Tonight programme. In 1958, he married the author Katharine Whitehorn, with whom he was to have two sons. Lyall lived at 14 Provost Rd, London NW3 and enjoyed sailing on the Thames in his motor cruiser. From 1959 to 1962 he was a newspaper reporter and the aviation correspondent for the Sunday Times. His first novel, The Wrong Side of the Sky, was published in 1961, drawing from his personal experiences in the Libyan Desert and in Greece. It was an immediate success; P. G. Wodehouse said of it, "Terrific: when better novels of suspense are written, lead me to them." Lyall then left journalism in 1963 to become a full time author. Lyall's first seven novels in the 1960s and early 1970s were action thrillers with different settings around the world. The Most Dangerous Game (1963) was set in Finnish Lapland. The film rights to Midnight Plus One (1965), in which an ex spy is hired to drive a millionaire to Liechtenstein were purchased by actor Steve McQueen, who had planned to adapt it to the cinema before he died. Shooting Script (1966), about a former RAF pilot hired to fly his de Havilland Dove for a filming company, later in the story a B 25 Mitchell, is set around the Caribbean. Whitmore, a central character in the story was inspired by John Wayne who Lyall had met while reporting on the making of the 1957 film 'Legend of the Lost' in Libya. The protagonists of Judas Country (1975) are again former RAF pilots, and the setting is now in Cyprus and the Middle East. Lyall is credited as co writer (together with Frank Hardman and Martin Davison) of the original story on which the screenplay of the 1969 science fiction film Moon Zero Two is based. Gavin Lyall was also a wargamer and appeared in "Battleground", a Tyne Tees television series on miniature war gaming in 1978. Lyall won the British Crime Writers' Association's Silver Dagger award in both 1964 and 1965. In 1966 67 he was Chairman of the British Crime Writers Association. He was not a prolific author, attributing his slow pace to obsession with technical accuracy. According to a British newspaper, "he spent many nights in his kitchen at Primrose Hill, north London, experimenting to see if one could, in fact, cast bullets from lead melted in a saucepan, or whether the muzzle flash of a revolver fired across a saucer of petrol really would ignite a fire". He eventually published the results of his research in a series of pamphlets for the Crime Writers' Association in the 1970s. Lyall signed a contract in 1964 by the investments group Booker similar to one they had signed with Ian Fleming. In return for a lump payment of £25,000 and an annual salary, they and Lyall subsequently split his royalties, 51–49. Up to the publication in 1975 of Judas Country, Lyall's work falls into two groups. The aviation thrillers (The Wrong Side of the Sky, The Most Dangerous Game, Shooting Script, and Judas Country), and what might be called "Euro thrillers" revolving around international crime in Europe (Midnight Plus One, Venus With Pistol, and Blame The Dead). All these books were written in the first person, with a sardonic style reminiscent of the "hard boiled private eye" genre. Despite the commercial success of his work, Lyall began to feel that he was falling into a predictable pattern, and abandoned both his earlier genres, and the first person narrative, for his "Harry Maxim" series of espionage thrillers beginning with The Secret Servant published in 1980. This book, originally developed for a proposed BBC TV Series, featured Major Harry Maxim, an SAS officer assigned as a security adviser to 10 Downing Street, and was followed by three sequels with the same central cast of characters. In the 1990s Lyall changed literary direction once again, and wrote four semi historical thrillers about the fledgling British secret service in the years leading up to World War I.

Lyall died of cancer in 2003.