Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хаким Хаим Йосеф Давид Азулай бен Ицхак Зерахия (1724 – 1 наурыз 1806), көбінесе Хида (сондай-ақ, Хида, оның аты-жөнінің аббревиатурасы, חיד"א) деп белгілі, Иерусалимде туған раввиндік ғалым, көрнекті библиофил және еврей діни еңбектерін жариялаудағы пионер болды. Кейбір зерттеушілер оның тегі Азулай, Кохен болуымен байланысты аббревиатура екенін болжайды: אשה זנה וחללה לא יקחו (Левит, 21:7) – Кохеннің кімге үйленуге құқығы бар екенін шектеген Киелі кітаптағы талап.
Rabbinical scholar
Haim Yosef David Azulai ben Yitzhak Zerachia (1724 – 1 March 1806) , commonly known as the Hida (also spelled Chida, the acronym of his name, חיד"א), was a Jerusalem born rabbinical scholar, a noted bibliophile, and a pioneer in the publication of Jewish religious writings. Some have speculated that his family name, Azulai, is an acronym based on being a Kohen: אשה זנה וחללה לא יקחו (Leviticus, 21:7), a biblical restriction on whom a Kohen may marry.
Алғашқы білім
Талмудты қатаң сақтайтын, Кабалаға сенетін, оның оқуға құштарлығы мен есімдік қабілеті оны раввиндік әдебиет тарихына қызықтырды. Сондықтан ол ерте жасынан бастап раввиндік әдебиеттегі диалектикалық авторлардың хронологиялық қателерге негізделген сұрақтарды шешуге тырысқан үзінділерін жинақтап, құрастыруға кірісті. Ол 16 жасында аяқтаған бұл жинақты העלם דבר ("Кейбір жіберілгендер") деп атады; ол ешқашан басылмады. Азулайдың ғылымы оны соншалықты танымал етті, 1755 жылы ол мешулах (эмиссар) болып тағайындалды – бұл құрмет тек білімімен Еуропада Киелі жерді лайықты түрде ұсынуға қабілетті адамдарға ғана берілетін, себебі ел адамдары Израиль елінен келген раввинді білім мен ізгіліктің үлгісі деп есептейтін. Азулайдың әдеби қызметі өте кең. Ол раввиндік әдебиеттің барлық саласын қамтиды: түсіндіру, уағыз, сот істері, Кабала, діни рәсімдер және әдебиет тарихы. Ол көп оқып, барлық тарихи сілтемелерді жазып алатын, сондай-ақ Италия мен Франциядағы танымал кітапханаларды аралап, еврей қолжазбаларын зерттеді.
While being a strict Talmudist, and a believer in the Kabbalah, his studious habits and exceptional memory awakened in him an interest in the history of rabbinical literature. He accordingly began at an early age a compilation of passages in rabbinical literature in which dialectic authors had tried to solve questions that were based on chronological errors. This compilation, which he completed at age 16, he called העלם דבר (Some Oversights); it was never printed. Azulai's scholarship made him so famous that in 1755 he was chosen as meshulach, (emissary), an honor bestowed on such men only as were, by their learning, well fitted to represent the Holy Land in Europe, where the people looked upon a rabbi from the land of Israel as a model of learning and piety. Azulai's literary activity is of an astonishing breadth. It encompasses every area of rabbinic literature: exegesis, homiletics, casuistry, Kabbalah, liturgics, and literary history. A voracious reader, he noted all historical references; and on his travels he visited the famous libraries of Italy and France, where he examined the Hebrew manuscripts.
Оның шығармалары
Азулай – өнімді жазушы болған. Оның еңбектері өзі редакциялаған және жинақтаған «Тәуфилат Йешарим» дұға кітабынан бастап, Халаха әдебиетінің кең спектрін қамтиды, соның ішінде «Шулхан Арухқа» жазған «Биркей Йосеф» атты түсіндірмесі де бар, ол көптеген басылымдарда кездеседі. Италияда тұрып, саяхаттап жүргенде, ол көптеген еңбектерін басып шығарды, негізінен Ливорно мен Пизада, сондай-ақ Мантуяда. Исаак бен Яков құрастырған оның еңбектерінің тізімі жетпіс бір аталымды құрайды; бірақ кейбіреулері екі рет қайталанады, себебі олардың екі атауы бар, ал кейбіреулері шағын трактаттар ғана. Оның замандастары оған қасиетті кісідей құрмет көрсеткен. Ол күнделігінде Тунисте бірінші әйелінің қайтысы туралы естігенде, оны жасырғанын жазады, себебі адамдар оны бірден үйленуге мәжбүрлейтін еді. Оның күнделігіне қосымша ретінде басылған әңгімелер мен Аарон Уолденнің «Шем Хагедолим ХеХадаш» еңбегінде кездесетін басқа да әңгімелер (сонымен қатар «Маасе Нора», 7–16 беттер, Подгорица, 1899) оған көрсетілген зор құрметті көрсетеді. Оның көптеген еңбектері бүгінге дейін сақталған және зерттеледі. Оның қамтымы өте кең болды, Халахадан («Биркей Йосеф») және Мидраштан бастап, оның негізгі тарихи еңбегі «Шем Хагедолимға» дейін. Сефардтық тегіне қарамастан, ол әсіресе Хазидей Ашкеназды (Ортағасырлық неміс раввиндері, әсіресе Хазид Яһуда) жақсы көргендей көрінеді.
Azulai was a prolific writer. His works range from a prayerbook he edited and arranged ('Tefillat Yesharim') to a vast spectrum of Halachic literature including a commentary on the Shulchan Aruch titled 'Birkei Yosef' which appears in most editions. While living and traveling in Italy, he printed many works, mainly in Livorno and Pisa but also in Mantua. The list of his works, compiled by Isaac ben Jacob, runs to seventy one items; but some are named twice, because they have two titles, and some are only small treatises. The veneration bestowed upon him by his contemporaries was that given to a saint. He reports in his diary that when he learned in Tunis of the death of his first wife, he kept it secret, because the people would have forced him to marry at once. Legends printed in the appendix to his diary, and others found in Aaron Walden's Shem HaGedolim HeḤadash (compare also Ma'aseh Nora, pp. 7–16, Podgorica, 1899), prove the great respect in which he was held. Many of his works are still extant and studied today. His scope was exceptionally wide, from halakha (Birkei Yosef) and Midrash to his main historical work Shem HaGedolim. Despite his Sephardi heritage, he appears to have been particularly fond of the Chasidei Ashkenaz (a group of Medieval German rabbis, notably Judah the Chasid).
Шем Хагедолим
Оның жазбалары төрт кітапшада жарияланды, олар екі бөлімнен тұрады: авторлардың есімдерін қамтитын «Шем Хагедолим» (Ұлылардың аты) және туындылардың атауларын қамтитын «Ваад ла Хахамим» (Даналардың кеңесі). Бұл трактат Азулайға еврей әдебиетінде берік орын берді. Онда әйтпесе жоғалып кетуі мүмкін мәліметтер бар, сондай-ақ автордың сыншыл ойға ие екенін көрсетеді. Ол Рашидің «Шығармалар» немесе кейбір Талмуд трактаттарына түсіндірмелерінің нақтылығын ғылыми әдістермен зерттеді («Раши», «Шем Хагедолимде» қараңыз). Дегенмен, ол Рашидің «Невим» және «Кетувим» бойынша «Раши» түсіндірмелерінің авторы екенін, басқалардың пікірлеріне қарамастан, мәлімдейді. Бірақ ол Хаим Витальдың Мириамның құдығынан су ішкеніне және осы фактінің арқасында Исаак Луриядан екі жылдың ішінде бүкіл Кабала білімін алғанына сенді («Шем Хагедолимде» «Хаим Виталь» деген мақалаға қараңыз). Азулай жиі қандай қолжазба нұсқаларының бар екенін өз көзімен көрген жерлерін жазады.
His notes were published in four booklets, comprising two sections, under the titles Shem HaGedolim (The Name of the Great Ones), containing the names of authors, and Va'ad la Ḥakhamim (Assembly of the Wise), containing the titles of works. This treatise has established for Azulai a lasting place in Jewish literature. It contains data that might otherwise have been lost, and it proves the author to have had a critical mind. By sound scientific methods he investigated the question of the genuineness of Rashi's commentary to Chronicles or to some Talmudic treatise (see "Rashi," in Shem HaGedolim). However, he does assert that Rashi indeed is the author of the "Rashi" commentary on Neviim and Ketuvim, contrary to others' opinions. Nevertheless, he firmly believed that Haim Vital had drunk water from Miriam's well, and that this fact enabled him to receive, in less than two years, the whole Kabbalah from the lips of Isaac Luria (see "Ḥayyim Vital," in Shem HaGedolim). Azulai often records where he has seen in person which versions of certain manuscripts were extant.
Шадар рөлі
Хида Хеброн қауымының шадар (шалиах деррабанан) немесе елшісі қызметін атқарды. Ол Израильден екі рет бес жылдық қаржы жинау миссияларымен шықты, ол оны Туниске дейін батысқа, ал Ұлыбритания мен Амстердамға дейін солтүстікке алып барды. Хида Израильдегі кедейлік пен қуғын-сүргіннен зардап шеккен еврей қауымдары үшін ақша жинады. Хида, көптеген елшілер сияқты, өз қауымын өкілдік ету үшін таңдалған білікті және беделді тұлға болды. Шадар жиі жергілікті еврей қауымдары үшін еврей заңдары бойынша дауларды шеше алатын болуы керек еді. Елшілер көп тілді болуы тиіс болды, осылайша олар жолдағы еврейлермен де, бейеврейлермен де қарым-қатынас жасай алатын еді. Элшілер отбасыларынан ұзақ ажыратып, қауіпті сапарларға баруға дайын болуы керек еді. Осы мақсатта шет елдерге жіберілген әрбір он елшінің біреуі тірі қайтып оралмады. Элшілер көбінесе кетіп бұрын әйелдерінен ажырасып, жолда қаза тапса және олардың өлімі расталмаса, әйелдері заңды түрде қайта үйлене алатын болды. Егер олар сапардан аман-есен оралса, олар әйелдеріне қайта үйленеді, кейде олар күйеулерінің миссиясынан қайтуын бес жылға дейін күтетін. Сонымен қатар, Хида сол кездегі керемет аман қалудың және қауіпті жағдайлардың көптеген мысалдарын жазды, олардың ішінде түріктерге қарсы Әли Бей көтерілісін қолдаған кездегі Ресей теңіз күштерімен болған қауіпті жағдайлар, Мальта рыцарларының шабуылдары мен одан да жаман қауіп, Франция немесе Испаниядан елге кіретін кез келген адамға қарсы ағылшын үкіметінің қатыгездігі, сондай-ақ аталған елдердің Англиядан қайтып келгендерге деген ашуы және Еуропаның (әсіресе Германияның) антисемит жергілікті тұрғындары мен ақсүйектерінен күнделікті қауіп төнді. Хиданың сақталған және жарияланған саяхат күнделіктері, Туделалық Бенджаминнің күнделіктері сияқты, оның заманындағы Еуропа мен Таяу Шығыстағы еврейлердің өмірі мен тарихи оқиғалары туралы толыққанды бірінші қолдан мәліметтер береді.
The Hida served the role of shadar (shaliach derabanan), or emissary, for the Jewish community of Hebron. He left Israel twice on five year long fundraising missions that took him as far west as Tunisia and as far north as Great Britain and Amsterdam. The Hida collected money on behalf of the Jewish communities in Israel who suffered from poverty and persecution. The Hida, like many emissaries, was a qualified and highly regarded personality who was chosen to represent his community. A shadar often had to be able to arbitrate matters of Jewish law for the local Jewish communities Ideally, emissaries were multi lingual so that they could communicate with both Jew and Gentile along the way. Emissaries had to be willing to undertake dangerous journeys mission that would separate them away from their families for so long. One in ten emissaries sent abroad for these fundraising missions never made it back alive. Emissaries would often divorce their wives before leaving, so that if they died along the way and their deaths could not be verified, their wives would be able to legally remarry. If they returned safely from their journey, they would remarry their wives, who would sometimes wait as long as five years for their husbands to return from their mission. Moreover, the Hida records numerous instances of miraculous survival and dangerous threats of his day, among them, close scrapes with the Russian Navy during its support of the Ali Bey uprising against the Turks, the danger of boarding and worse by the Knights of Malta, the hostility of the English government officials towards anyone entering the country from France or Spain, as well as those aforementioned countries' wrath against someone crossing back over from their hated enemy, England, and the daily danger of running into various anti semitic locals and nobles throughout mainland Europe (especially Germany). The Hida's intact and published travel diaries, similarly to those of Benjamin of Tudela, provide a comprehensive first hand account of Jewish life and historical events throughout the Europe and Near East of his day.